Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Sabit 27 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 6 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabasının yetişmesi ne kadar sürer? t değerini bulun.
vcar = 27 m/sapolice = 6 m/s²v0,police = 0
t = s
2.KinematikZor
A topu 10 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Aynı anda B topu tam altındaki yerden 17 m/s hızla dik olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden hangi yükseklikte y karşılaşırlar?
H = 10 mv0B = 17 m/sg = 9,81 m/s²
y = m
3.Newton yasalarıOrta
30 kg’lık bir kutu, yatayla 25° açı yapan bir rampada rampaya paralel bir kuvvetle sabit hızla yukarı itiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,4. g = 9,81 m/s² alın. İtme kuvveti F değerini bulun.
m = 30 kgθ = 25°μ = 0,4g = 9,81 m/s²
F = N
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 9 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 2 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Masa sürtünmesizdir. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 9 kgm2 = 2 kgμ = 0g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 60° üstünde atılıyor ve 150 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.
θ = 60°R = 150 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
Bir top yer seviyesinden 32 m/s hızla ve yatayın 45° üstünde atılıyor. İnerken 9 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.
v₀ = 32 m/sθ = 45°hroof = 9 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.İş ve enerjiOrta
Bir oyuncak fırlatıcının yay sabiti 2000 N/m olan düşey bir yayı vardır. Üzerine kütlesi 0,25 kg olan bir top konuyor ve yay 5 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Hava direncini ve yayın kütlesini ihmal ederek topun, yay sıkışıkken bulunduğu konumdan ölçülen yükselme yüksekliği h değerini bulun.
m = 0,25 kgk = 2000 N/mx = 5 cmg = 9,81 m/s²
h = m
8.İş ve enerjiZor
Kütlesi 1 kg olan bir araba, 2,5 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 6,5 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Arabanın halkanın tepesindeki hızı v değerini bulun.
m = 1 kgh = 6,5 mR = 2,5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
9.Momentum ve çarpışmalarOrta
9 m/s hızla giden 2,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 1 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.
m1 = 2,5 kgm2 = 1 kgv1 = 9 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
10.Momentum ve çarpışmalarZor
20 g’lık bir mermi, 1,7 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 4 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 20° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 20 gM = 4 kgL = 1,7 mθ = 20°g = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Hidrostatik kuvvetOrta
2 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 0,5 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
3 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, yağ dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 0,5 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
Su, büyük ve açık bir tanktan 30 mm çaplı keskin kenarlı bir orifisten boşalıyor. Su seviyesi orifisin 3,5 m üstünde tutuluyor ve debi katsayısı 0,62’dir. Debi Q değerini bulun. g = 9,81 m/s² alın.
d = 30 mmh = 3,5 mCd = 0,62g = 9,81 m/s²
Q = L/s
14.Süreklilik ve BernoulliZor
Bir fıskiye lülesi dik olarak yukarı bakıyor. Lülenin hemen altında besleme borusunun çapı 100 mm ve gösterge basıncı 130 kPa’dır. Lüle çıkış çapı 25 mm’dir ve lüle boyunca yükseklik farkı ihmal edilebilir. Kayıpları ve hava direncini ihmal ederek jetin lülenin üstüne çıktığı yükseklik H değerini bulun. g = 9,81 m/s² alın.
Tersinir bir soğutucu 6,5 kW ısı çekerek bir soğuk odayı -5 °C’de tutuyor ve 30 °C’deki çevreye ısı atıyor. Isı atma hızı Q̇H değerini bulun.
TL = -5 °CTH = 30 °CQ̇L = 6,5 kW
Q̇H = kW
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
Bir buzdolabı, 25 °C sıcaklığındaki bir mutfakta soğuk bölmesini 4 °C sıcaklığında tutuyor ve soğuk bölmeden 4 kW ısı çekiyor. Gereken en küçük güç girdisi Ẇmin değerini bulun.
TH = 25 °CTL = 4 °CQ̇L = 4 kW
Ẇmin = kW
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu açık bir boru, 0,6 m uzunluğundadır. Ses sürati 343 m/s’dir. temel (birinci harmonik) frekansını, f1, bulun.
v = 343 m/sn = 1L = 0,6 m
f1 = Hz
20.Dalgalar, ses ve optikZor
650 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,25 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 1,5 m uzaklıkta. Merkezi aydınlık saçaktan 4. aydınlık saçağa olan uzaklığı, y4, bulun.
λ = 650 nmd = 0,25 mmL = 1,5 mm = 4
y4 = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 9 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Eşit mesafeler
v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·27/6 = 9 s
Cevap
t = 9 s
O anda polis arabası 2v = 54 m/s hızla hareket eder.
2.Kinematik
Cevap: y = 8,303 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Karşılaşma zamanı
Yukarısı pozitif, yer y = 0.
10 − ½g·t² = 17·t − ½g·t² → t = 10/17 = 0,5882 s
Karşılaşma yüksekliği
y = 17·0,5882 − ½·9,81·0,5882² = 8,303 m
Cevap
y = 8,303 m
3.Newton yasaları
Cevap: F = 231,1 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Eğim boyunca kuvvetler
Sabit hız: kuvvetler dengelenir.
F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ
İtme kuvveti
F = 124,4 + 106,7 = 231,1 N
Cevap
F = 231,1 N
4.Newton yasaları
Cevap: T = 16,05 N
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülünü v₀ için çözün
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·150/sin 120°) = 41,22 m/s
Cevap
v0 = 41,22 m/s
6.Eğik atış
Cevap: x = 94,44 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 22,63 m/s, vy = 22,63 m/s
Çatıya iniş süresi
Büyük kök: top iniyor.
9 = 22,63·t − 4,905·t²
t = (22,63 + √(22,63² − 2·9,81·9))/9,81 = 4,173 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 22,63·4,173 = 94,44 m
Cevap
x = 94,44 m
7.İş ve enerji
Cevap: h = 1,019 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Yay enerjisi
x = 5 cm = 0,05 m
½kx² = ½·2000·0,05² = 2,5 J
Yükseklik
m·g = 0,25·9,81 = 2,453 N
h = ½kx²/(mg) = 2,5/2,453 = 1,019 m
Cevap
h = 1,019 m
8.İş ve enerji
Cevap: v = 5,425 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Tepedeki hız
v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(6,5 − 5) = 29,43 m²/s²
v = 5,425 m/s
Cevap
v = 5,425 m/s
Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 12,86 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (2,5 − 1)/(2,5 + 1)·9 = 3,857 m/s
v′2 = 2·2,5/(2,5 + 1)·9 = 12,86 m/s
Cevap
v′2 = 12,86 m/s
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 285,1 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Bloğun yükselmesi
h = L·(1 − cos θ) = 1,7·(1 − cos 20°) = 0,1025 m
Çarpmadan sonraki hız
V = √(2·9,81·0,1025) = 1,418 m/s
Çarpışma
v = (m + M)·V/m = 4,02·1,418/0,02 = 285,1 m/s
Cevap
v = 285,1 m/s
11.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 117,7 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 0,5 + 3/2 = 2 m
A = H·b = 3·2 = 6 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·2·6 = 117,7 kN
Cevap
F = 117,7 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 113,3 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 0,5 + 2,5/2 = 1,75 m
A = H·b = 2,5·3 = 7,5 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 880·9,81·1,75·7,5 = 113,3 kN
Cevap
F = 113,3 kN
13.Süreklilik ve Bernoulli
Cevap: Q = 3,632 L/s
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
İdeal jet hızı
√(2gh) = √(2·9,81·3,5) = 8,287 m/s
Gerçek debi
Debi katsayısı, jetin daralmasını ve kenardaki sürtünmeyi hesaba katar.
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Çıkış hızı
β = 25/100 = 0,25
v2 = √(2p1/(ρ(1 − β⁴))) = √(2·130000/(1000·0,9961)) = 16,16 m/s
Jetin yüksekliği
Jet boyunca Bernoulli: tepede hız sıfırdır ve basınç yine atmosfer basıncıdır.
H = v2²/(2g) = 16,16²/(2·9,81) = 13,3 m
Cevap
H = 13,3 m
15.İdeal gaz yasası
Cevap: V = 17,07 L
İdeal gaz yasası: PV = nRT, n = m/M ile.
Mol
n = 150/39,95 = 3,755 mol
T = 55 + 273,15 = 328,1 K
Hacim
V = nRT/P = 3,755·8,314·328,1/600 = 17,07 L
Cevap
V = 17,07 L
16.İdeal gaz yasası
Cevap: ρ = 4,628 kg/m³
İdeal gaz yoğunluğu: ρ = PM/(RT).
Gaz yasasını düzenleyin
PV = (m/M)RT → ρ = m/V = PM/(RT)
T = 70 + 273,15 = 343,1 K
Yoğunluk
ρ = 300·44,01/(8,314·343,1) = 4,628 kg/m³
Cevap
ρ = 4,628 kg/m³
17.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Q̇H = 7,348 kW
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 30 + 273,15 = 303,1 K
TL = -5 + 273,15 = 268,1 K
Tersinir ısı oranı
Q̇H = Q̇L·TH/TL = 6,5·303,1/268,1 = 7,348 kW
Cevap
Q̇H = 7,348 kW
Giriş gücü: Ẇ = 0,8484 kW.
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Ẇmin = 0,3031 kW
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
En az işi, en yüksek COP’a sahip tersinir bir makine gerektirir.
Ẇmin = Q̇L/COP = 4/13,2 = 0,3031 kW
Cevap
Ẇmin = 0,3031 kW
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f1 = 285,8 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 2L/n = 2·0,6/1 = 1,2 m
Frekans
f = v/λ = 343/1,2 = 285,8 Hz
Cevap
f1 = 285,8 Hz
20.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: y4 = 15,6 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …