Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
72 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 7,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 72 km/ha = −7,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 5 s boyunca 1,5 m/s² ile hızlanıyor, sonra 22 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 2,5 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.
a1 = 1,5 m/s²t1 = 5 st2 = 22 sa3 = −2,5 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
20 kg’lık bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 20 kgθ = 40°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 7,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 3 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 7,5 kgm2 = 3 kgμ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 38 m/s hızla atılıyor ve 135 m uzağa düşmelidir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. İki olası atış açısından küçük olanı θ bulun.
v₀ = 38 m/sR = 135 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Eğik atışZor
Bir top 10 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 60° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 18 m/sθ = 60°h = 10 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 2 kg olan bir top, 2 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 30° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 2 kgL = 2 mθ = 30°g = 9,81 m/s²
T = N
8.İş ve enerjiZor
Kütlesi 3 kg olan bir blok pürüzlü yatay bir masada duruyor (μ = 0,15). Ondan çıkan hafif bir ip, masanın kenarındaki sürtünmesiz bir makaradan geçerek kütlesi 4 kg olan asılı bir bloğa bağlanıyor. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. Asılı blok 0,5 m düştükten sonra blokların hızı v değerini bulun.
m1 = 3 kgm2 = 4 kgμ = 0,15d = 0,5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
9.Momentum ve çarpışmalarOrta
24 m/s hızla giden 1500 kg’lık bir otomobil, duran 1800 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Çarpışmada ne kadar kinetik enerji ΔK kaybolur?
m1 = 1500 kgv1 = 24 m/sm2 = 1800 kgv2 = 0
ΔK = J
10.Momentum ve çarpışmalarZor
Bir kavşakta 18 m/s hızla doğuya giden 1300 kg’lık bir otomobil, 15 m/s hızla kuzeye giden 1900 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın hızı v′ değerini bulun.
m1 = 1300 kgv1 = 18 m/s (E)m2 = 1900 kgv2 = 15 m/s (N)
v′ = m/s
11.Hidrostatik kuvvetOrta
3 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 2,5 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
3 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, deniz suyu dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 4 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
d = 4 mH = 3 mb = 3 mρ = 1025 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
13.Süreklilik ve BernoulliOrta
Su, 100 mm değerinden 75 mm değerine daralan yatay bir borudan akıyor. Geniş bölümde basınç 180 kPa, hız 2,75 m/s. Kayıpları ihmal ederek dar bölümdeki basınç p2 değerini bulun.
Su, 100 mm değerinden 50 mm değerine daralan ve 5 m yükselen bir boruda yukarı akıyor. Kesit 1’de basınç 280 kPa, hız 0,5 m/s. Kayıpları ihmal ederek kesit 2’deki basınç p2 değerini bulun.
Bir ısı makinesi 625 °C sıcaklığındaki sıcak kaynak ile 15 °C sıcaklığındaki soğuk kaynak arasında çalışıyor. Mümkün olan en yüksek ısıl verim ηmax değerini bulun.
TH = 625 °CTL = 15 °C
ηmax = %
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
Bir ısı pompası 10 °C’deki bir kaynaktan ısı alarak 22 °C’deki bir ısıtma sistemine 18 kW ısı veriyor. Gerçek COP’u bu sıcaklıklar arasındaki Carnot COP’unun %45’idir. Harcadığı elektrik gücü Ẇ değerini bulun.
TH = 22 °CTL = 10 °CηII = 45%Q̇H = 18 kW
Ẇ = kW
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir ucu kapalı bir boru, 1,5 m uzunluğundadır. Ses sürati 343 m/s’dir. temel (birinci harmonik) frekansını, f1, bulun.
v = 343 m/sn = 1L = 1,5 m
f1 = Hz
20.Dalgalar, ses ve optikZor
Milimetrede 200 çizgili bir ağ, bir spektrum çizgisinin 3. mertebe maksimumunu doğrudan geçiş doğrultusundan 23,2° açıyla gösteriyor. Çizginin dalga boyunu, λ, bulun.
N = 200 mm⁻¹θ3 = 23,2°m = 3
λ = nm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 26,67 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 72/3,6 = 20 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 20²/(2·7,5) = 26,67 m
Cevap
s = 26,67 m
2.Kinematik
Cevap: s = 195 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
En yüksek hız
v = a1·t1 = 1,5·5 = 7,5 m/s
Her evrenin mesafesi
s1 = ½·1,5·5² = 18,75 m
s2 = 7,5·22 = 165 m
s3 = 7,5²/(2·2,5) = 11,25 m
Toplam mesafe
s = 18,75 + 165 + 11,25 = 195 m
Cevap
s = 195 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 5,179 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Menzil formülü
R = v₀²·sin 2θ/g → sin 2θ = 9,81·135/38² = 0,9171
Açı
2θ = 66,51° → θ = 33,26°
Cevap
θ = 33,26°
Diğer çözüm 90° − θ = 56,74°.
6.Eğik atış
Cevap: t = 3,725 s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 18·cos 60° = 9 m/s
vy = v0·sin θ = 18·sin 60° = 15,59 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 10 + 15,59·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (15,59 + √(243 + 196,2))/9,81 = 3,725 s
Cevap
t = 3,725 s
7.İş ve enerji
Cevap: T = 24,88 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Alttaki hız
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·2·(1 − cos 30°) = 5,257 m²/s²
Alttaki kuvvetler
m·g = 2·9,81 = 19,62 N
T = mg + mv²/L = 19,62 + 2·5,257/2 = 24,88 N
Cevap
T = 24,88 N
Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 24,88 N.
8.İş ve enerji
Cevap: v = 2,23 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Açığa çıkan ve kaybolan enerji
m₂g·d = 39,24·0,5 = 19,62 J
μ·m₁g·d = 0,15·29,43·0,5 = 2,207 J
İki bloğun kinetik enerjisi
½(m₁ + m₂)v² = 17,41 → v = √(2·17,41/7) = 2,23 m/s
Cevap
v = 2,23 m/s
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: ΔK = 235636 J
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Ortak hız
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1500·24/3300 = 10,91 m/s
Önceki ve sonraki kinetik enerji
Kbefore = ½·1500·24² = 432000 J
Kafter = ½·3300·10,91² = 196364 J
Kaybolan enerji
ΔK = 432000 − 196364 = 235636 J
Cevap
ΔK = 235636 J
Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′ = 11,52 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 2,5 + 1/2 = 3 m
A = H·b = 1·3 = 3 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·3·3 = 88,29 kN
Cevap
F = 88,29 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 497,7 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 4 + 3/2 = 5,5 m
A = H·b = 3·3 = 9 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1025·9,81·5,5·9 = 497,7 kN
Cevap
F = 497,7 kN
13.Süreklilik ve Bernoulli
Cevap: p2 = 171,8 kPa
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 625 + 273,15 = 898,1 K
TL = 15 + 273,15 = 288,1 K
Carnot verimi
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 288,1/898,1 = 67,92 %
Cevap
ηmax = 67,92 %
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Ẇ = 1,626 kW
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 22 + 273,15 = 295,1 K
TL = 10 + 273,15 = 283,1 K
Carnot ve gerçek COP
COPmax = 295,1/(295,1 − 283,1) = 24,6
COP = 0,45·24,6 = 11,07
Giriş gücü
Ẇ = Q̇H/COP = 18/11,07 = 1,626 kW
Cevap
Ẇ = 1,626 kW
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f1 = 57,17 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 4L/n = 4·1,5/1 = 6 m
Frekans
f = v/λ = 343/6 = 57,17 Hz
Cevap
f1 = 57,17 Hz
20.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: λ = 656,6 nm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …