pH’a bakın: 7,35’in altı asidoz, 7,45’in üstü alkalozdur.
Bunu açıklayan değeri bulun: PaCO₂ pH’ın tersi yönde hareket ediyorsa solunumsal, HCO₃⁻ pH ile aynı yönde hareket ediyorsa metabolik bozukluktur.
Öbür değere bakın: normalse kompanse olmamış, kompanse eden yönde anormalse kısmi kompansasyon, pH normal ve her iki değer anormalse tam kompansasyon vardır.
Yüksek bir anyon açığını delta oranıyla, albümin düşükse de düzeltilmiş açıkla denetleyin.
Klinik değerlendirme skorları
Glasgow Koma Skalası
GCS = E (1–4) + V (1–5) + M (1–6) = 3–15
APGAR
5 belirti × 0–2 = 0–10; 7–10 güven verici, 4–6 orta derecede anormal, 0–3 düşük
Braden skalası
5 × (1–4) + 1 × (1–3) = 6–23; ≤ 18 risk altında
Morse düşme skalası
düşme 25, tanı 15, yardımcı 15/30, IV 20, yürüyüş 10/20, mental durum 15
NEWS2 riski
0–4 düşük; tek bir 3 düşük–orta; 5–6 orta; ≥ 7 yüksek
Ortalama arter basıncı
MAP = (SBP + 2·DBP)/3 = DBP + PP/3
Nabız basıncı ve şok indeksi
PP = SBP − DBP, SI = HR/SBP
Beden kitle indeksi
BMI = kg/m² = 703·lb/in²
Yöntem
Sorunun kullandığı skor çizelgesini ve aralığını bulun (GCS 3–15, APGAR 0–10, Braden 6–23, Morse 0–125).
Her maddeyi ayrı ayrı puanlayın, tanımı düzeyiyle eşleştirin.
Madde puanlarını toplayın ve toplamın aralık içinde olduğunu kontrol edin.
Kesme değerlerini uygulayın: NEWS2 için ayrıca tek başına 3 puan alan parametre olup olmadığına bakın.
Türetilmiş değerler için MAP = (SKB + 2·DKB)/3, PP = SKB − DKB, SI = KH/SKB ve BKİ = kg/m² kullanın.
Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Yöntem
Sorunu adlandırın: pompa yetmezliği, tıkalı arter, ritim, pıhtı, hava yolu daralması, enfeksiyon ya da bir cihaz sorunu.
Önce tehlike işaretlerini kontrol edin: hipoksi, hipotansiyon, göğüs ağrısı, yeni konfüzyon, soğuk nabızsız bir ekstremite.
Oksijeni hastaya göre ayarlayın: çoğu için %94–98, CO₂ retansiyonu riski taşıyanlar için %88–92.
Her ilacı testine ve riskine bağlayın: varfarin ve INR, heparin ve aPTT ile trombositler, diüretikler ve potasyum.
Güvenli ilk eylemi seçin, sonra durumu bildirin ve yeniden değerlendirin.
2Alıştırma soruları
1.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamalarıOrta
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). ARDS için diğer Berlin ölçütlerini karşılayan ventile edilen bir hastanın %40 oksijende ve 12 cmH₂O PEEP ile PaO₂’si 86 mmHg (11,5 kPa). P/F oranını hesaplayın ve ARDS şiddetine tıklayın.
PaO₂ 86 mmHg (11,5 kPa)FiO₂ 40%PEEP 12 cmH₂O
1300’ün üzeri: ARDS derecesi yok
2hafif
3orta
4ağır
2.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamalarıZor
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Kalp yetmezliğiyle açıklanamayan akut hipoksemisi ve bilateral opasiteleri olan bir hastanın %60 oksijende ve 10 cmH₂O PEEP ile PaO₂’si 10,5 kPa. ARDS şiddetini Berlin tanımıyla derecelendirin. Cevabınıza tıklayın.
PaO₂ 10,5 kPaFiO₂ 60%PEEP 10 cmH₂O
1300’ün üzeri: ARDS derecesi yok
2hafif
3orta
4ağır
5derecelendirilemez: PEEP 5’in altında
3.Arter kan gazı yorumlamaOrta
Bir alıştırma arter kan gazı pH 7,42, PaCO₂ 60 mmHg (8,0 kPa) ve HCO₃⁻ 38 mmol/L gösteriyor. Birincil bozukluk metabolik alkaloz’dır. Ne kadar kompanse edilmiştir? Cevabınıza tıklayın.
pH 7,42PaCO₂ 60 mmHg (8,0 kPa)HCO₃⁻ 38 mmol/L
1kompanse olmamış
2kısmen kompanse
3tam kompanse
4.Arter kan gazı yorumlamaZor
Bir alıştırma gazı solunumsal asidoz gösteriyor: pH 7,29, PaCO₂ 62 mmHg (8,3 kPa), HCO₃⁻ 29 mmol/L. Sınıflandırmak için ‘HCO₃⁻ her 10 mmHg için 1 mmol/L artar (akut) ya da 3,5 mmol/L artar (kronik)’ kurallarını kullanın. Cevabınıza tıklayın.
pH 7,29PaCO₂ 62 mmHg (8,3 kPa)HCO₃⁻ 29 mmol/L
1akut
2kronik
3kronik üzerine akut
5.Klinik değerlendirme skorlarıOrta
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bir alıştırma hastası Braden skalasıyla değerlendiriliyor: duyusal algı: tamamen kısıtlı; nemlilik: sürekli nemli; aktivite: sık yürüyor; hareketlilik: çok kısıtlı; beslenme: çok yetersiz; sürtünme ve makaslama: olası sorun. Braden toplamını B bulun.
6–23
B =
6.Klinik değerlendirme skorlarıZor
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bu gözlemler için NEWS2 çizelgesini (SpO₂ skala 1) kullanın: solunum sayısı 18/dk, SpO₂ %99 oda havasında, kan basıncı 142/86 mmHg, nabız 64/dk, uyanık, vücut sıcaklığı 38,0 °C. Hasta hangi klinik risk grubuna girer? Tıklayın.
RR 18SpO₂ 99%havaSBP 142HR 64AT 38,0 °C
1düşük
2düşük–orta
3orta
4yüksek
7.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunumOrta
A patient is starting long-term amiodarone. Which teaching and monitoring are most important?
AExpect orange urine and no need for blood tests
BEat extra salt and stop the drug as soon as the pulse is regular
CProtect skin from sunlight and have thyroid, liver and lung checks
DAvoid dairy products and have the INR checked once at the start
8.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunumZor
Kalça ameliyatından sonra bir hasta aniden nefes darlığı ve anksiyete yaşıyor; kalp hızı 124/dk, oda havasında SpO₂ %86 ve nefes alırken keskin ağrı vardır. Göğüs sesleri temizdir. Hemşire önce ne yapmalıdır?
AAnksiyete için sedatif vermeli ve bir saat sonra yeniden kontrol etmelidir
BOksijen vermeli, oturtmalı, acil değerlendirme çağırmalı ve yanında kalmalıdır
CSolunumu iyileştirmek için hastayı serviste yürütmelidir
DHastayı düz yatırıp iki bacağı yastıklarla yükseltmelidir
3Çözeltiler
1.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamaları
Cevap: hafif
P/F oranı ve ARDS (Berlin tanımı): P/F = PaO₂ (mmHg)/FiO₂ (kesir olarak). En az 5 cmH₂O PEEP ya da CPAP ile ARDS, 200 < P/F ≤ 300 için hafif, 100 < P/F ≤ 200 için orta ve P/F ≤ 100 mmHg için ağır olarak derecelendirilir. Diğer Berlin ölçütlerinin de (bir hafta içinde başlangıç, bilateral opasiteler, kalp yetmezliğiyle tam olarak açıklanamama) karşılanması gerekir. kPa cinsinden PaO₂ × 7,5 mmHg verir. ROX indeksi (SpO₂/FiO₂)/solunum sayısı, yüksek akışlı nazal oksijen alan hastaları izlemek için kullanılır.
P/F oranı
P/F = 86/0,4 = 215 mmHg
Berlin şiddeti
hafif
Cevap
hafif
2.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamaları
Cevap: orta
P/F oranı ve ARDS (Berlin tanımı): P/F = PaO₂ (mmHg)/FiO₂ (kesir olarak). En az 5 cmH₂O PEEP ya da CPAP ile ARDS, 200 < P/F ≤ 300 için hafif, 100 < P/F ≤ 200 için orta ve P/F ≤ 100 mmHg için ağır olarak derecelendirilir. Diğer Berlin ölçütlerinin de (bir hafta içinde başlangıç, bilateral opasiteler, kalp yetmezliğiyle tam olarak açıklanamama) karşılanması gerekir. kPa cinsinden PaO₂ × 7,5 mmHg verir. ROX indeksi (SpO₂/FiO₂)/solunum sayısı, yüksek akışlı nazal oksijen alan hastaları izlemek için kullanılır.
PEEP
PEEP 10 ≥ 5 cmH₂O
mmHg cinsinden PaO₂
10,5·7,5 = 78,75 mmHg
P/F oranı
P/F = 78,75/0,6 = 131,3 mmHg
Berlin şiddeti
orta
Cevap
orta
3.Arter kan gazı yorumlama
Cevap: tam kompanse
Kan gazı okuma (ROME): önce pH: 7,35’in altı asidemi, 7,45’in üstü alkalemidir. Sonra bunu açıklayan değeri bulun. PaCO₂ (normal 35–45 mmHg, 4,7–6,0 kPa) solunumsal kısımdır ve solunumsal bir bozuklukta pH’ın tersi yönde (Opposite) hareket eder; HCO₃⁻ (normal 22–26 mmol/L) metabolik kısımdır ve pH ile aynı yönde (Equal) hareket eder (Respiratory Opposite, Metabolic Equal). Öbür değer kompansasyonu gösterir: normalse kompanse olmamıştır; pH hâlâ anormalken pH’ı geri çeken yönde anormalse kısmen kompanse; pH normal ve her iki değer anormalse tam kompanse. Aralıklar laboratuvarlar arasında biraz farklılık gösterir; bunlar alıştırma değerleridir.
ROME, değer değer
pH 7,42: 7,35–7,45 içinde
PaCO₂ 60 mmHg: yüksek (35–45)
HCO₃⁻ 38 mmol/L: yüksek (22–26)
Kompansasyon
Klinik olarak beklenen kompansasyonu da kontrol edin: metabolik alkalozda PaCO₂ ≈ 0,7·HCO₃⁻ + 21 = 45,6–49,6 mmHg; dolayısıyla ölçülen 60 mmHg ek bir solunumsal asidoz olduğunu gösterir (karışık bozukluk). Yukarıdaki cevap ROME sınav sınıflandırmasıdır.
tam kompanse
Cevap
tam kompanse
4.Arter kan gazı yorumlama
Cevap: kronik üzerine akut
Beklenen kompanzasyon: metabolik asidozda Winter formülü PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg öngörür; bu aralığın üzerindeki ölçülen değer ek bir solunumsal asidoza, altındaki ek bir solunumsal alkaloza işaret eder. Anyon açığı AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), normalde yaklaşık 8–12 mmol/L, yüksek açıklı metabolik asidozu normal açıklı olandan ayırır; düşük albümin yüksek açığı gizler (albümin 4,0’ın altında kaldığı her g/dL için 2,5 ekleyin). Delta oranı (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) yaklaşık 0,8 ile 2 arasındaysa saf yüksek açıklı asidoza uyar (bazı kaynaklar 0,8 yerine 1 kullanır), bunun altındaysa eklenmiş normal açıklı asidoza, 2’nin üzerindeyse eklenmiş metabolik alkaloza.
Beklenen HCO₃⁻
akut: 24 + 1·2,2 = 26,2 mmol/L
kronik: 24 + 3,5·2,2 = 31,7 mmol/L
Karşılaştırın
ölçülen: 29 mmol/L → kronik üzerine akut
Cevap
kronik üzerine akut
5.Klinik değerlendirme skorları
Cevap: B = 11
Braden skalası: bası yarası riski için altı alt ölçek. Duyusal algı, nemlilik, aktivite, hareketlilik ve beslenme, en kötü düzeyden (1) sorun olmamasına (4) kadar 1 ile 4 arasında; sürtünme ve makaslama 1 ile 3 arasında puanlanır. Toplam 6 ile 23 arasındadır ve düşük toplam daha yüksek risk demektir. Yaygın bantlar: 19–23 risk yok, 15–18 hafif risk, 13–14 orta risk, 10–12 yüksek risk ve 9 ve altı çok yüksek risk.
Her alt ölçeği puanlayın
duyusal algı: tamamen kısıtlı → 1
nemlilik: sürekli nemli → 1
aktivite: sık yürüyor → 4
hareketlilik: çok kısıtlı → 2
beslenme: çok yetersiz → 1
sürtünme ve makaslama: olası sorun → 2
Toplayın
Braden toplamı = 1 + 1 + 4 + 2 + 1 + 2 = 11
Cevap
B = 11
6.Klinik değerlendirme skorları
Cevap: düşük
NEWS2 (National Early Warning Score 2, Royal College of Physicians 2017): yedi parametrenin her birini çizelgeyle puanlayın (solunum sayısı, skala 1’de SpO₂, oda havası ya da ek oksijen, sistolik kan basıncı, nabız, ACVPU ölçeğinde bilinç ve vücut sıcaklığı) ve puanları toplayın. Klinik risk: 0–4 düşük; tek bir parametrede 3 puan düşük–orta; 5–6 orta; 7 ve üzeri yüksek. Toplam 5 ve üzeri acil yanıt gerektirir.
Her parametreyi puanlayın
RR 18/min → 0
SpO₂ 99% → 0
oda havasında → 0
SBP 142 mmHg → 0
HR 64/min → 0
uyanık (A) → 0
T 38,0 °C → 0
Toplam ve kırmızı skorlar
NEWS2 = 0 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 = 0
Hiçbir parametre 3 puan almaz.
Risk grubu
düşük
Cevap
düşük
7.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Cevap: C · Protect skin from sunlight and have thyroid, liver and lung checks
Cevap neden bu
Amiodarone causes photosensitivity, thyroid dysfunction (it contains iodine), liver toxicity, pulmonary fibrosis and corneal deposits. Patients use high-factor sunscreen and have regular thyroid and liver tests and reviews for cough or breathlessness. It also interacts with warfarin and digoxin.
Cevap
C · Protect skin from sunlight and have thyroid, liver and lung checks
8.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Cevap: B · Oksijen vermeli, oturtmalı, acil değerlendirme çağırmalı ve yanında kalmalıdır
Cevap neden bu
Ortopedik cerrahi sonrası ani nefes darlığı, taşikardi, plöretik ağrı ve hipoksemi pulmoner emboliyi düşündürür. Hemen yapılacaklar destekleyicidir: hedef satürasyona oksijen, kan basıncı izin veriyorsa dik pozisyon, acil üst basamağa bildirim ve sürekli izlem; ardından tetkikler ve reçete edildiği şekilde antikoagülasyon. Sedasyon kötüleşmeyi maskeleyebilir ve solunumu baskılayabilir.
Cevap
B · Oksijen vermeli, oturtmalı, acil değerlendirme çağırmalı ve yanında kalmalıdır