pH’a bakın: 7,35’in altı asidoz, 7,45’in üstü alkalozdur.
Bunu açıklayan değeri bulun: PaCO₂ pH’ın tersi yönde hareket ediyorsa solunumsal, HCO₃⁻ pH ile aynı yönde hareket ediyorsa metabolik bozukluktur.
Öbür değere bakın: normalse kompanse olmamış, kompanse eden yönde anormalse kısmi kompansasyon, pH normal ve her iki değer anormalse tam kompansasyon vardır.
Yüksek bir anyon açığını delta oranıyla, albümin düşükse de düzeltilmiş açıkla denetleyin.
Klinik değerlendirme skorları
Glasgow Koma Skalası
GCS = E (1–4) + V (1–5) + M (1–6) = 3–15
APGAR
5 belirti × 0–2 = 0–10; 7–10 güven verici, 4–6 orta derecede anormal, 0–3 düşük
Braden skalası
5 × (1–4) + 1 × (1–3) = 6–23; ≤ 18 risk altında
Morse düşme skalası
düşme 25, tanı 15, yardımcı 15/30, IV 20, yürüyüş 10/20, mental durum 15
NEWS2 riski
0–4 düşük; tek bir 3 düşük–orta; 5–6 orta; ≥ 7 yüksek
Ortalama arter basıncı
MAP = (SBP + 2·DBP)/3 = DBP + PP/3
Nabız basıncı ve şok indeksi
PP = SBP − DBP, SI = HR/SBP
Beden kitle indeksi
BMI = kg/m² = 703·lb/in²
Yöntem
Sorunun kullandığı skor çizelgesini ve aralığını bulun (GCS 3–15, APGAR 0–10, Braden 6–23, Morse 0–125).
Her maddeyi ayrı ayrı puanlayın, tanımı düzeyiyle eşleştirin.
Madde puanlarını toplayın ve toplamın aralık içinde olduğunu kontrol edin.
Kesme değerlerini uygulayın: NEWS2 için ayrıca tek başına 3 puan alan parametre olup olmadığına bakın.
Türetilmiş değerler için MAP = (SKB + 2·DKB)/3, PP = SKB − DKB, SI = KH/SKB ve BKİ = kg/m² kullanın.
Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Yöntem
Sorunu adlandırın: pompa yetmezliği, tıkalı arter, ritim, pıhtı, hava yolu daralması, enfeksiyon ya da bir cihaz sorunu.
Önce tehlike işaretlerini kontrol edin: hipoksi, hipotansiyon, göğüs ağrısı, yeni konfüzyon, soğuk nabızsız bir ekstremite.
Oksijeni hastaya göre ayarlayın: çoğu için %94–98, CO₂ retansiyonu riski taşıyanlar için %88–92.
Her ilacı testine ve riskine bağlayın: varfarin ve INR, heparin ve aPTT ile trombositler, diüretikler ve potasyum.
Güvenli ilk eylemi seçin, sonra durumu bildirin ve yeniden değerlendirin.
2Alıştırma soruları
1.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamalarıOrta
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). H boyutundaki bir oksijen tüpü (faktör 3,14 L/psi) 1850 psi gösteriyor ve 6 L/dk ile çalışıyor. 200 psi’lik güvenli artık basıncı koruyarak kaç dakika t dayanır? Tam dakikaya aşağı yuvarlayın.
1850 psif = 3,14 L/psi6 L/min200 psi
t = min
2.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamalarıZor
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bir nakil 120 dakika sürecek. E boyutundaki tüp (faktör 0,28 L/psi) 1350 psi gösteriyor. 200 psi güvenli artık basıncı koruyarak tüm nakil boyunca dayanan en yüksek tam sayı akışı Q L/dk cinsinden bulun.
120 min1350 psif = 0,28 L/psi200 psi
Q = L/min
3.Arter kan gazı yorumlamaOrta
Bir alıştırma arter kan gazı pH 7,52, PaCO₂ 23 mmHg (3,1 kPa) ve HCO₃⁻ 18 mmol/L gösteriyor. Birincil bozukluk solunumsal alkaloz’dır. Ne kadar kompanse edilmiştir? Cevabınıza tıklayın.
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bu gözlemler için NEWS2 çizelgesini (SpO₂ skala 1) kullanın: solunum sayısı 12/dk, SpO₂ %88 ek oksijen altında, kan basıncı 118/70 mmHg, nabız 70/dk, uyanık, vücut sıcaklığı 37,2 °C. NEWS2 toplam skoru nedir?
RR 12SpO₂ 88%O₂SBP 118HR 70AT 37,2 °C
NEWS2 =
6.Klinik değerlendirme skorlarıZor
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bu gözlemler için NEWS2 çizelgesini (SpO₂ skala 1) kullanın: solunum sayısı 32/dk, SpO₂ %99 oda havasında, kan basıncı 118/70 mmHg, nabız 130/dk, uyanık, vücut sıcaklığı 39,0 °C. Hasta hangi klinik risk grubuna girer? Tıklayın.
RR 32SpO₂ 99%havaSBP 118HR 130AT 39,0 °C
1düşük
2düşük–orta
3orta
4yüksek
7.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunumOrta
A patient taking simvastatin drinks a large glass of grapefruit juice every morning. Why is this a concern?
AIt causes the cholesterol level to rise sharply
BIt stops the statin from being absorbed from the gut at all
CIt raises statin levels and the risk of muscle damage
DIt turns the statin into a blood thinner
8.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunumZor
Toplum kökenli pnömonisi olan 82 yaşındaki bir hastada yeni konfüzyon, solunum hızı 32/dk, KB 88/52 mmHg ve üre 9 mmol/L'dir. Bu neyi gösterir?
AYaşlı bir erişkinde enfeksiyona normal yanıt
BCURB-65 skoru 1: evde oral antibiyotiğe uygun
CCURB-65 skoru 5: acil kıdemli hekim değerlendirmesi gerektiren yüksek risk
DCURB-65 skoru 3: yalnızca genel servise rutin yatış
3Çözeltiler
1.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamaları
Cevap: t = 863 min
Tüp süresi: kullanılabilir litre = (manometre basıncı − güvenli artık basınç) × tüp faktörü; güvenli artık basınç genellikle 200 psi’dir. L/psi cinsinden tüp faktörleri: D 0,16, E 0,28, H (ve K) 3,14. Süre (dk) = kullanılabilir litre/akış (L/dk). Süreyi aşağı yuvarlayın, asla yukarı değil; böylece tüp zamanında değiştirilir. Bar tabanlı sistemlerde gaz hacmi, su kapasitesi (L) × basınçtır (bar).
Kullanılabilir litre
(1850 − 200)·3,14 = 5181 L
Durasyon
5181/6 = 863,5 min → t = 863 min
Cevap
t = 863 min
Bu yaklaşık 14 sa 23 dk eder.
2.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamaları
Cevap: Q = 2 L/min
Tüp süresi: kullanılabilir litre = (manometre basıncı − güvenli artık basınç) × tüp faktörü; güvenli artık basınç genellikle 200 psi’dir. L/psi cinsinden tüp faktörleri: D 0,16, E 0,28, H (ve K) 3,14. Süre (dk) = kullanılabilir litre/akış (L/dk). Süreyi aşağı yuvarlayın, asla yukarı değil; böylece tüp zamanında değiştirilir. Bar tabanlı sistemlerde gaz hacmi, su kapasitesi (L) × basınçtır (bar).
Kullanılabilir litre
(1350 − 200)·0,28 = 322 L
En yüksek akış
322/120 = 2,683 L/min → Q = 2 L/min
Cevap
Q = 2 L/min
3.Arter kan gazı yorumlama
Cevap: kısmen kompanse
Kan gazı okuma (ROME): önce pH: 7,35’in altı asidemi, 7,45’in üstü alkalemidir. Sonra bunu açıklayan değeri bulun. PaCO₂ (normal 35–45 mmHg, 4,7–6,0 kPa) solunumsal kısımdır ve solunumsal bir bozuklukta pH’ın tersi yönde (Opposite) hareket eder; HCO₃⁻ (normal 22–26 mmol/L) metabolik kısımdır ve pH ile aynı yönde (Equal) hareket eder (Respiratory Opposite, Metabolic Equal). Öbür değer kompansasyonu gösterir: normalse kompanse olmamıştır; pH hâlâ anormalken pH’ı geri çeken yönde anormalse kısmen kompanse; pH normal ve her iki değer anormalse tam kompanse. Aralıklar laboratuvarlar arasında biraz farklılık gösterir; bunlar alıştırma değerleridir.
ROME, değer değer
pH 7,52: alkalemi (7,45’in üstü)
PaCO₂ 23 mmHg: düşük (35–45)
HCO₃⁻ 18 mmol/L: düşük (22–26)
Kompansasyon
kısmen kompanse
Cevap
kısmen kompanse
4.Arter kan gazı yorumlama
Cevap: uygun kompansasyon
Beklenen kompanzasyon: metabolik asidozda Winter formülü PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg öngörür; bu aralığın üzerindeki ölçülen değer ek bir solunumsal asidoza, altındaki ek bir solunumsal alkaloza işaret eder. Anyon açığı AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), normalde yaklaşık 8–12 mmol/L, yüksek açıklı metabolik asidozu normal açıklı olandan ayırır; düşük albümin yüksek açığı gizler (albümin 4,0’ın altında kaldığı her g/dL için 2,5 ekleyin). Delta oranı (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) yaklaşık 0,8 ile 2 arasındaysa saf yüksek açıklı asidoza uyar (bazı kaynaklar 0,8 yerine 1 kullanır), bunun altındaysa eklenmiş normal açıklı asidoza, 2’nin üzerindeyse eklenmiş metabolik alkaloza.
Beklenen PaCO₂
1,5·18 + 8 = 35 → 33–37 mmHg
Karşılaştırın
ölçülen: 35 mmHg → uygun kompansasyon
Cevap
uygun kompansasyon
5.Klinik değerlendirme skorları
Cevap: NEWS2 = 5
NEWS2 (National Early Warning Score 2, Royal College of Physicians 2017): yedi parametrenin her birini çizelgeyle puanlayın (solunum sayısı, skala 1’de SpO₂, oda havası ya da ek oksijen, sistolik kan basıncı, nabız, ACVPU ölçeğinde bilinç ve vücut sıcaklığı) ve puanları toplayın. Klinik risk: 0–4 düşük; tek bir parametrede 3 puan düşük–orta; 5–6 orta; 7 ve üzeri yüksek. Toplam 5 ve üzeri acil yanıt gerektirir.
Her parametreyi puanlayın
RR 12/min → 0
SpO₂ 88% → 3
oksijen altında → 2
SBP 118 mmHg → 0
HR 70/min → 0
uyanık (A) → 0
T 37,2 °C → 0
Toplayın
NEWS2 = 0 + 3 + 2 + 0 + 0 + 0 + 0 = 5
Cevap
NEWS2 = 5
6.Klinik değerlendirme skorları
Cevap: orta
NEWS2 (National Early Warning Score 2, Royal College of Physicians 2017): yedi parametrenin her birini çizelgeyle puanlayın (solunum sayısı, skala 1’de SpO₂, oda havası ya da ek oksijen, sistolik kan basıncı, nabız, ACVPU ölçeğinde bilinç ve vücut sıcaklığı) ve puanları toplayın. Klinik risk: 0–4 düşük; tek bir parametrede 3 puan düşük–orta; 5–6 orta; 7 ve üzeri yüksek. Toplam 5 ve üzeri acil yanıt gerektirir.
Her parametreyi puanlayın
RR 32/min → 3
SpO₂ 99% → 0
oda havasında → 0
SBP 118 mmHg → 0
HR 130/min → 2
uyanık (A) → 0
T 39,0 °C → 1
Toplam ve kırmızı skorlar
NEWS2 = 3 + 0 + 0 + 0 + 2 + 0 + 1 = 6
En az bir parametre 3 puan alır.
Risk grubu
orta
Cevap
orta
Toplam 5 ve üzeri acil klinik yanıt gerektirir.
7.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Cevap: C · It raises statin levels and the risk of muscle damage
Cevap neden bu
Grapefruit juice inhibits the CYP3A4 enzyme, increasing levels of drugs such as simvastatin and some calcium channel blockers. Higher statin levels raise the risk of myopathy. Patients are advised to avoid large amounts or choose a statin not affected.
Cevap
C · It raises statin levels and the risk of muscle damage
8.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Cevap: C · CURB-65 skoru 5: acil kıdemli hekim değerlendirmesi gerektiren yüksek risk
Cevap neden bu
Bu hasta 5 üzerinden 5 puan alır: konfüzyon, üre >7 mmol/L, solunum hızı ≥30/dk, düşük kan basıncı ve yaş ≥65. Bu, yüksek mortaliteli ağır pnömoniyi gösterir ve hasta olası sepsis kriterlerini de karşılar. Hızlı üst basamağa bildirim, IV antibiyotikler, sıvılar ve yoğun bakım değerlendirmesi gerekir.
Cevap
C · CURB-65 skoru 5: acil kıdemli hekim değerlendirmesi gerektiren yüksek risk