pH’a bakın: 7,35’in altı asidoz, 7,45’in üstü alkalozdur.
Bunu açıklayan değeri bulun: PaCO₂ pH’ın tersi yönde hareket ediyorsa solunumsal, HCO₃⁻ pH ile aynı yönde hareket ediyorsa metabolik bozukluktur.
Öbür değere bakın: normalse kompanse olmamış, kompanse eden yönde anormalse kısmi kompansasyon, pH normal ve her iki değer anormalse tam kompansasyon vardır.
Yüksek bir anyon açığını delta oranıyla, albümin düşükse de düzeltilmiş açıkla denetleyin.
Klinik değerlendirme skorları
Glasgow Koma Skalası
GCS = E (1–4) + V (1–5) + M (1–6) = 3–15
APGAR
5 belirti × 0–2 = 0–10; 7–10 güven verici, 4–6 orta derecede anormal, 0–3 düşük
Braden skalası
5 × (1–4) + 1 × (1–3) = 6–23; ≤ 18 risk altında
Morse düşme skalası
düşme 25, tanı 15, yardımcı 15/30, IV 20, yürüyüş 10/20, mental durum 15
NEWS2 riski
0–4 düşük; tek bir 3 düşük–orta; 5–6 orta; ≥ 7 yüksek
Ortalama arter basıncı
MAP = (SBP + 2·DBP)/3 = DBP + PP/3
Nabız basıncı ve şok indeksi
PP = SBP − DBP, SI = HR/SBP
Beden kitle indeksi
BMI = kg/m² = 703·lb/in²
Yöntem
Sorunun kullandığı skor çizelgesini ve aralığını bulun (GCS 3–15, APGAR 0–10, Braden 6–23, Morse 0–125).
Her maddeyi ayrı ayrı puanlayın, tanımı düzeyiyle eşleştirin.
Madde puanlarını toplayın ve toplamın aralık içinde olduğunu kontrol edin.
Kesme değerlerini uygulayın: NEWS2 için ayrıca tek başına 3 puan alan parametre olup olmadığına bakın.
Türetilmiş değerler için MAP = (SKB + 2·DKB)/3, PP = SKB − DKB, SI = KH/SKB ve BKİ = kg/m² kullanın.
Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Yöntem
Sorunu adlandırın: pompa yetmezliği, tıkalı arter, ritim, pıhtı, hava yolu daralması, enfeksiyon ya da bir cihaz sorunu.
Önce tehlike işaretlerini kontrol edin: hipoksi, hipotansiyon, göğüs ağrısı, yeni konfüzyon, soğuk nabızsız bir ekstremite.
Oksijeni hastaya göre ayarlayın: çoğu için %94–98, CO₂ retansiyonu riski taşıyanlar için %88–92.
Her ilacı testine ve riskine bağlayın: varfarin ve INR, heparin ve aPTT ile trombositler, diüretikler ve potasyum.
Güvenli ilk eylemi seçin, sonra durumu bildirin ve yeniden değerlendirin.
2Alıştırma soruları
1.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamalarıOrta
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). H boyutundaki bir oksijen tüpü (faktör 3,14 L/psi) 600 psi gösteriyor ve 15 L/dk ile çalışıyor. 200 psi’lik güvenli artık basıncı koruyarak kaç dakika t dayanır? Tam dakikaya aşağı yuvarlayın.
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bir hastanın nabzı 54/dk ve kan basıncı 94/61 mmHg. Şok indeksini SI = KH/SKB ile bulun. İki ondalık basamağa yuvarlayın.
HR 54/minBP 94/61 mmHg
SI =
6.Klinik değerlendirme skorlarıZor
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bu gözlemler için NEWS2 çizelgesini (SpO₂ skala 1) kullanın: solunum sayısı 23/dk, SpO₂ %99 oda havasında, kan basıncı 78/46 mmHg, nabız 82/dk, uyanık, vücut sıcaklığı 37,3 °C. Hasta hangi klinik risk grubuna girer? Tıklayın.
RR 23SpO₂ 99%havaSBP 78HR 82AT 37,3 °C
1düşük
2düşük–orta
3orta
4yüksek
7.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunumOrta
Yakın zamanda inme geçirmiş ve yutma güçlüğü olan bir hastada ateş ve sağ alt lobda raller gelişiyor. En olası neden nedir?
AAkut astım
BPulmoner emboli
CAspirasyon pnömonisi
DSol ventrikül yetmezliği
8.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunumZor
A patient's blood gas shows pH 7,26, PaCO₂ 9,0 kPa (68 mmHg) and bicarbonate 25 mmol/L. What does this show?
ARespiratory alkalosis
BAcute respiratory acidosis
CMetabolic alkalosis
DMetabolic acidosis with compensation
3Çözeltiler
1.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamaları
Cevap: t = 83 min
Tüp süresi: kullanılabilir litre = (manometre basıncı − güvenli artık basınç) × tüp faktörü; güvenli artık basınç genellikle 200 psi’dir. L/psi cinsinden tüp faktörleri: D 0,16, E 0,28, H (ve K) 3,14. Süre (dk) = kullanılabilir litre/akış (L/dk). Süreyi aşağı yuvarlayın, asla yukarı değil; böylece tüp zamanında değiştirilir. Bar tabanlı sistemlerde gaz hacmi, su kapasitesi (L) × basınçtır (bar).
Kullanılabilir litre
(600 − 200)·3,14 = 1256 L
Durasyon
1256/15 = 83,73 min → t = 83 min
Cevap
t = 83 min
Bu yaklaşık 1 sa 23 dk eder.
2.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamaları
Cevap: DO₂ = 1144 mL/min
Oksijen içeriği ve sunumu: CaO₂ = 1,34 × Hb (g/dL) × SaO₂ + 0,003 × PaO₂ (mmHg), kan dL’si başına mL O₂ cinsinden; SaO₂ kesir olarak alınır. Oksijenin neredeyse tamamı hemoglobine bağlıdır; çözünmüş kısım küçüktür. Sunum DO₂ = CaO₂ × kardiyak output (L/dk) × 10 (mL/dk); çünkü 1 L = 10 dL; dinlenim halindeki normal yetişkin değeri yaklaşık 1000 mL/dk’dır.
Oksijen içeriği
165 g/L = 16,5 g/dL
CaO₂ = 1,34·16,5·0,98 + 0,003·110 = 22 mL/dL
Oksijen sunumu
DO₂ = 22·5,2·10 = 1144 mL/min
Cevap
DO₂ = 1144 mL/min
Dinlenim halindeki normal yetişkin değeri yaklaşık 1000 mL/dk’dır.
3.Arter kan gazı yorumlama
Cevap: Osm = 290 mOsm/kg
Türetilmiş değerler: hesaplanan serum ozmolalitesi, tüm değerler mmol/L cinsindeyken 2·Na⁺ + glukoz + üredir (glukoz ve BUN mg/dL cinsindeyse 2·Na⁺ + glukoz/18 + BUN/2,8); normal değer yaklaşık 275–295 mOsm/kg’dır. P/F oranı, PaO₂’nin kesir olarak FiO₂’ye bölünmesidir. Deniz seviyesinde alveoler oksijen basıncı PAO₂ = FiO₂·(760 − 47) − PaCO₂/0,8 mmHg’dir ve A–a gradyanı PAO₂ − PaO₂’dir.
Hesaplanan ozmolalite
Osm = 2·132 + 7,9 + 18 = 289,9 ≈ 290 mOsm/kg
Cevap
Osm = 290 mOsm/kg
4.Arter kan gazı yorumlama
Cevap: AGc = 25 mmol/L
Beklenen kompanzasyon: metabolik asidozda Winter formülü PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg öngörür; bu aralığın üzerindeki ölçülen değer ek bir solunumsal asidoza, altındaki ek bir solunumsal alkaloza işaret eder. Anyon açığı AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), normalde yaklaşık 8–12 mmol/L, yüksek açıklı metabolik asidozu normal açıklı olandan ayırır; düşük albümin yüksek açığı gizler (albümin 4,0’ın altında kaldığı her g/dL için 2,5 ekleyin). Delta oranı (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) yaklaşık 0,8 ile 2 arasındaysa saf yüksek açıklı asidoza uyar (bazı kaynaklar 0,8 yerine 1 kullanır), bunun altındaysa eklenmiş normal açıklı asidoza, 2’nin üzerindeyse eklenmiş metabolik alkaloza.
Anyon açığı
AG = 140 − (102 + 19) = 19
Albümin düzeltmesi
19 + 0,25·(40 − 16) = 25 mmol/L
Cevap
AGc = 25 mmol/L
Düzeltmeden sonra yaklaşık 12’nin üstünde: yüksek anyon açığı.
5.Klinik değerlendirme skorları
Cevap: SI = 0,57
Kan basıncı değerleri: nabız basıncı PP = SKB − DKB. Ortalama arter basıncı MAP ≈ (SKB + 2·DKB)/3 = DKB + PP/3; bu tahmin, normal kalp hızında kalbin her atımın yaklaşık üçte ikisini diyastolde geçirmesine dayanır (kalp hızı yüksekken daha az doğrudur); en az yaklaşık 65 mmHg MAP, organ perfüzyonu için yaygın bir hedeftir. Şok indeksi SI = kalp hızı/SKB normalde yaklaşık 0,5–0,7’dir; yaklaşık 1’in üzerindeki bir değer şok için uyarı işaretidir.
Şok indeksi
SI = 54/94 = 0,5745 ≈ 0,57
Cevap
SI = 0,57
Olağan 0,5–0,7 içinde ya da altında.
6.Klinik değerlendirme skorları
Cevap: orta
NEWS2 (National Early Warning Score 2, Royal College of Physicians 2017): yedi parametrenin her birini çizelgeyle puanlayın (solunum sayısı, skala 1’de SpO₂, oda havası ya da ek oksijen, sistolik kan basıncı, nabız, ACVPU ölçeğinde bilinç ve vücut sıcaklığı) ve puanları toplayın. Klinik risk: 0–4 düşük; tek bir parametrede 3 puan düşük–orta; 5–6 orta; 7 ve üzeri yüksek. Toplam 5 ve üzeri acil yanıt gerektirir.
Her parametreyi puanlayın
RR 23/min → 2
SpO₂ 99% → 0
oda havasında → 0
SBP 78 mmHg → 3
HR 82/min → 0
uyanık (A) → 0
T 37,3 °C → 0
Toplam ve kırmızı skorlar
NEWS2 = 2 + 0 + 0 + 3 + 0 + 0 + 0 = 5
En az bir parametre 3 puan alır.
Risk grubu
orta
Cevap
orta
Toplam 5 ve üzeri acil klinik yanıt gerektirir.
7.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Cevap: C · Aspirasyon pnömonisi
Cevap neden bu
İnme sonrası disfaji aspirasyon riskini artırır. Sağ ana bronş daha geniş ve daha dikey olduğu için aspire edilen madde sıklıkla sağ alt loba girer. Yutma taraması, dik pozisyon ve ağız bakımı riski azaltır.
Cevap
C · Aspirasyon pnömonisi
8.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Cevap: B · Acute respiratory acidosis
Cevap neden bu
A low pH with raised PaCO₂ is respiratory acidosis. A normal bicarbonate (about 22–26 mmol/L) shows the kidneys have not yet compensated, so the problem is acute, as in opioid toxicity, exhaustion or an acute COPD exacerbation. Treatment targets ventilation.