pH’a bakın: 7,35’in altı asidoz, 7,45’in üstü alkalozdur.
Bunu açıklayan değeri bulun: PaCO₂ pH’ın tersi yönde hareket ediyorsa solunumsal, HCO₃⁻ pH ile aynı yönde hareket ediyorsa metabolik bozukluktur.
Öbür değere bakın: normalse kompanse olmamış, kompanse eden yönde anormalse kısmi kompansasyon, pH normal ve her iki değer anormalse tam kompansasyon vardır.
Yüksek bir anyon açığını delta oranıyla, albümin düşükse de düzeltilmiş açıkla denetleyin.
Klinik değerlendirme skorları
Glasgow Koma Skalası
GCS = E (1–4) + V (1–5) + M (1–6) = 3–15
APGAR
5 belirti × 0–2 = 0–10; 7–10 güven verici, 4–6 orta derecede anormal, 0–3 düşük
Braden skalası
5 × (1–4) + 1 × (1–3) = 6–23; ≤ 18 risk altında
Morse düşme skalası
düşme 25, tanı 15, yardımcı 15/30, IV 20, yürüyüş 10/20, mental durum 15
NEWS2 riski
0–4 düşük; tek bir 3 düşük–orta; 5–6 orta; ≥ 7 yüksek
Ortalama arter basıncı
MAP = (SBP + 2·DBP)/3 = DBP + PP/3
Nabız basıncı ve şok indeksi
PP = SBP − DBP, SI = HR/SBP
Beden kitle indeksi
BMI = kg/m² = 703·lb/in²
Yöntem
Sorunun kullandığı skor çizelgesini ve aralığını bulun (GCS 3–15, APGAR 0–10, Braden 6–23, Morse 0–125).
Her maddeyi ayrı ayrı puanlayın, tanımı düzeyiyle eşleştirin.
Madde puanlarını toplayın ve toplamın aralık içinde olduğunu kontrol edin.
Kesme değerlerini uygulayın: NEWS2 için ayrıca tek başına 3 puan alan parametre olup olmadığına bakın.
Türetilmiş değerler için MAP = (SKB + 2·DKB)/3, PP = SKB − DKB, SI = KH/SKB ve BKİ = kg/m² kullanın.
Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Yöntem
Sorunu adlandırın: pompa yetmezliği, tıkalı arter, ritim, pıhtı, hava yolu daralması, enfeksiyon ya da bir cihaz sorunu.
Önce tehlike işaretlerini kontrol edin: hipoksi, hipotansiyon, göğüs ağrısı, yeni konfüzyon, soğuk nabızsız bir ekstremite.
Oksijeni hastaya göre ayarlayın: çoğu için %94–98, CO₂ retansiyonu riski taşıyanlar için %88–92.
Her ilacı testine ve riskine bağlayın: varfarin ve INR, heparin ve aPTT ile trombositler, diüretikler ve potasyum.
Güvenli ilk eylemi seçin, sonra durumu bildirin ve yeniden değerlendirin.
2Alıştırma soruları
1.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamalarıOrta
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bir hastanın Hb’si 100 g/L, SaO₂’si %95 ve PaO₂’si 74 mmHg (9,9 kPa). Arter oksijen içeriğini CaO₂ = 1,34 × Hb (g/dL) × SaO₂ + 0,003 × PaO₂ (mmHg) ile mL O₂/dL cinsinden bulun.
Hb 100 g/LSaO₂ 95%PaO₂ 74 mmHg (9,9 kPa)
CaO₂ = mL/dL
2.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamalarıZor
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Su kapasitesi 3 L olan bir tüp 103 bar’a kadar doldurulmuş ve 4 L/dk ile çalışıyor. Gaz hacmi yaklaşık su kapasitesi × basınçtır. Bu alıştırmada tüp 20 bar’da değiştiriliyor. Değiştirilmesi gerekene kadar kaç dakika t vardır? Tam dakikaya aşağı yuvarlayın.
3 L103 bar4 L/min20 bar
t = min
3.Arter kan gazı yorumlamaOrta
Bir alıştırma arter kan gazı pH 7,30, PaCO₂ 78 mmHg (10,4 kPa) ve HCO₃⁻ 37 mmol/L gösteriyor. Birincil bozukluk solunumsal asidoz’dır. Ne kadar kompanse edilmiştir? Cevabınıza tıklayın.
pH 7,30PaCO₂ 78 mmHg (10,4 kPa)HCO₃⁻ 37 mmol/L
1kompanse olmamış
2kısmen kompanse
3tam kompanse
4.Arter kan gazı yorumlamaZor
Alıştırma değerleri: Na⁺ 144, Cl⁻ 112, HCO₃⁻ 19 mmol/L ve albümin 25 g/L. Albümine göre düzeltilmiş anyon açığını, AGc = AG + 0,25·(40 − albümin), bulun.
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bu gözlemler için NEWS2 çizelgesini (SpO₂ skala 1) kullanın: solunum sayısı 21/dk, SpO₂ %97 oda havasında, kan basıncı 136/82 mmHg, nabız 64/dk, uyanık, vücut sıcaklığı 37,1 °C. NEWS2 toplam skoru nedir?
RR 21SpO₂ 97%havaSBP 136HR 64AT 37,1 °C
NEWS2 =
6.Klinik değerlendirme skorlarıZor
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bir alıştırma hastası Braden skalasıyla değerlendiriliyor: duyusal algı: tamamen kısıtlı; nemlilik: çok nemli; aktivite: sık yürüyor; hareketlilik: tamamen hareketsiz; beslenme: yeterli; sürtünme ve makaslama: belirgin sorun yok. 19–23 risk yok, 15–18 hafif, 13–14 orta, 10–12 yüksek ve 9 ve altı çok yüksek bantlarını kullanın. Risk düzeyine tıklayın.
1risk yok
2hafif risk
3orta risk
4yüksek risk
5çok yüksek risk
7.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunumOrta
Astımlı bir hasta rahatlatıcı inhalerini haftada üçten fazla kullanıyor. Bu neyi düşündürür?
AKoruyucu inhaler artık gerekli değildir
BRahatlatıcı artık işe yaramamaktadır ve bırakılmalıdır
CAstım mevcut planla iyi kontrol edilmektedir
DAstım kontrolü kötüdür ve tedavinin gözden geçirilmesi gerekir
8.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunumZor
Göğüs tüpünün çıkarılması için yaygın olarak hangi yaklaşım öğretilir?
AÇıkarıp bölgeyi bir gün boyunca drene olsun diye açık bırakmak
BHasta uzun, derin bir nefes alırken yavaşça çıkarmak
CTutulan bir nefes sırasında veya ekspirasyonda çıkarmak, sonra bölgeyi kapatmak
DEmiş tam güçte çalışırken çıkarmak
3Çözeltiler
1.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamaları
Cevap: CaO₂ = 12,95 mL/dL
Oksijen içeriği ve sunumu: CaO₂ = 1,34 × Hb (g/dL) × SaO₂ + 0,003 × PaO₂ (mmHg), kan dL’si başına mL O₂ cinsinden; SaO₂ kesir olarak alınır. Oksijenin neredeyse tamamı hemoglobine bağlıdır; çözünmüş kısım küçüktür. Sunum DO₂ = CaO₂ × kardiyak output (L/dk) × 10 (mL/dk); çünkü 1 L = 10 dL; dinlenim halindeki normal yetişkin değeri yaklaşık 1000 mL/dk’dır.
g/dL cinsinden Hb
100 g/L = 10 g/dL
Bağlı oksijen
1,34·10·0,95 = 12,73 mL/dL
Çözünmüş oksijen
0,003·74 = 0,222 mL/dL
Oksijen içeriği
CaO₂ = 12,73 + 0,222 = 12,95 mL/dL
Cevap
CaO₂ = 12,95 mL/dL
2.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamaları
Cevap: t = 62 min
Tüp süresi: kullanılabilir litre = (manometre basıncı − güvenli artık basınç) × tüp faktörü; güvenli artık basınç genellikle 200 psi’dir. L/psi cinsinden tüp faktörleri: D 0,16, E 0,28, H (ve K) 3,14. Süre (dk) = kullanılabilir litre/akış (L/dk). Süreyi aşağı yuvarlayın, asla yukarı değil; böylece tüp zamanında değiştirilir. Bar tabanlı sistemlerde gaz hacmi, su kapasitesi (L) × basınçtır (bar).
Kullanılabilir gaz
3·(103 − 20) = 249 L
Durasyon
249/4 = 62,25 min → t = 62 min
Cevap
t = 62 min
Bu yaklaşık 1 sa 02 dk eder.
3.Arter kan gazı yorumlama
Cevap: kısmen kompanse
Kan gazı okuma (ROME): önce pH: 7,35’in altı asidemi, 7,45’in üstü alkalemidir. Sonra bunu açıklayan değeri bulun. PaCO₂ (normal 35–45 mmHg, 4,7–6,0 kPa) solunumsal kısımdır ve solunumsal bir bozuklukta pH’ın tersi yönde (Opposite) hareket eder; HCO₃⁻ (normal 22–26 mmol/L) metabolik kısımdır ve pH ile aynı yönde (Equal) hareket eder (Respiratory Opposite, Metabolic Equal). Öbür değer kompansasyonu gösterir: normalse kompanse olmamıştır; pH hâlâ anormalken pH’ı geri çeken yönde anormalse kısmen kompanse; pH normal ve her iki değer anormalse tam kompanse. Aralıklar laboratuvarlar arasında biraz farklılık gösterir; bunlar alıştırma değerleridir.
ROME, değer değer
pH 7,30: asidemi (7,35’in altı)
PaCO₂ 78 mmHg: yüksek (35–45)
HCO₃⁻ 37 mmol/L: yüksek (22–26)
Kompansasyon
kısmen kompanse
Cevap
kısmen kompanse
4.Arter kan gazı yorumlama
Cevap: AGc = 16,75 mmol/L
Beklenen kompanzasyon: metabolik asidozda Winter formülü PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg öngörür; bu aralığın üzerindeki ölçülen değer ek bir solunumsal asidoza, altındaki ek bir solunumsal alkaloza işaret eder. Anyon açığı AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), normalde yaklaşık 8–12 mmol/L, yüksek açıklı metabolik asidozu normal açıklı olandan ayırır; düşük albümin yüksek açığı gizler (albümin 4,0’ın altında kaldığı her g/dL için 2,5 ekleyin). Delta oranı (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) yaklaşık 0,8 ile 2 arasındaysa saf yüksek açıklı asidoza uyar (bazı kaynaklar 0,8 yerine 1 kullanır), bunun altındaysa eklenmiş normal açıklı asidoza, 2’nin üzerindeyse eklenmiş metabolik alkaloza.
Anyon açığı
AG = 144 − (112 + 19) = 13
Albümin düzeltmesi
13 + 0,25·(40 − 25) = 16,75 mmol/L
Cevap
AGc = 16,75 mmol/L
Düzeltmeden sonra yaklaşık 12’nin üstünde: yüksek anyon açığı.
5.Klinik değerlendirme skorları
Cevap: NEWS2 = 2
NEWS2 (National Early Warning Score 2, Royal College of Physicians 2017): yedi parametrenin her birini çizelgeyle puanlayın (solunum sayısı, skala 1’de SpO₂, oda havası ya da ek oksijen, sistolik kan basıncı, nabız, ACVPU ölçeğinde bilinç ve vücut sıcaklığı) ve puanları toplayın. Klinik risk: 0–4 düşük; tek bir parametrede 3 puan düşük–orta; 5–6 orta; 7 ve üzeri yüksek. Toplam 5 ve üzeri acil yanıt gerektirir.
Her parametreyi puanlayın
RR 21/min → 2
SpO₂ 97% → 0
oda havasında → 0
SBP 136 mmHg → 0
HR 64/min → 0
uyanık (A) → 0
T 37,1 °C → 0
Toplayın
NEWS2 = 2 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 = 2
Cevap
NEWS2 = 2
6.Klinik değerlendirme skorları
Cevap: orta risk
Braden skalası: bası yarası riski için altı alt ölçek. Duyusal algı, nemlilik, aktivite, hareketlilik ve beslenme, en kötü düzeyden (1) sorun olmamasına (4) kadar 1 ile 4 arasında; sürtünme ve makaslama 1 ile 3 arasında puanlanır. Toplam 6 ile 23 arasındadır ve düşük toplam daha yüksek risk demektir. Yaygın bantlar: 19–23 risk yok, 15–18 hafif risk, 13–14 orta risk, 10–12 yüksek risk ve 9 ve altı çok yüksek risk.
Her alt ölçeği puanlayın
duyusal algı: tamamen kısıtlı → 1
nemlilik: çok nemli → 2
aktivite: sık yürüyor → 4
hareketlilik: tamamen hareketsiz → 1
beslenme: yeterli → 3
sürtünme ve makaslama: belirgin sorun yok → 3
Toplayın
Braden toplamı = 1 + 2 + 4 + 1 + 3 + 3 = 14
Risk düzeyi
14 → orta risk
Cevap
orta risk
7.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Cevap: D · Astım kontrolü kötüdür ve tedavinin gözden geçirilmesi gerekir
Cevap neden bu
Rahatlatıcıya sık gereksinim duymak, geceleri belirtilerle uyanmak veya etkinliği kısıtlamak kötü kontrollü astımı gösterir. İnhaler tekniği, uyum ve tetikleyiciler kontrol edilmeli, düzenli koruyucu tedavi artırılmalıdır.
Cevap
D · Astım kontrolü kötüdür ve tedavinin gözden geçirilmesi gerekir
8.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Cevap: C · Tutulan bir nefes sırasında veya ekspirasyonda çıkarmak, sonra bölgeyi kapatmak
Cevap neden bu
Birçok kılavuz tüpün derin bir nefesin sonunda tutulurken (Valsalva) veya ekspirasyon sırasında çıkarılmasını önerir; böylece göğüs içi basınç pozitif olur. Yara sütür veya oklüzif pansumanla kapatılır, hasta tekrarlayan pnömotoraks açısından izlenir ve endike ise akciğer grafisi çekilir. Öncesinde analjezi iyi uygulamadır.
Cevap
C · Tutulan bir nefes sırasında veya ekspirasyonda çıkarmak, sonra bölgeyi kapatmak