pH’a bakın: 7,35’in altı asidoz, 7,45’in üstü alkalozdur.
Bunu açıklayan değeri bulun: PaCO₂ pH’ın tersi yönde hareket ediyorsa solunumsal, HCO₃⁻ pH ile aynı yönde hareket ediyorsa metabolik bozukluktur.
Öbür değere bakın: normalse kompanse olmamış, kompanse eden yönde anormalse kısmi kompansasyon, pH normal ve her iki değer anormalse tam kompansasyon vardır.
Yüksek bir anyon açığını delta oranıyla, albümin düşükse de düzeltilmiş açıkla denetleyin.
Klinik değerlendirme skorları
Glasgow Koma Skalası
GCS = E (1–4) + V (1–5) + M (1–6) = 3–15
APGAR
5 belirti × 0–2 = 0–10; 7–10 güven verici, 4–6 orta derecede anormal, 0–3 düşük
Braden skalası
5 × (1–4) + 1 × (1–3) = 6–23; ≤ 18 risk altında
Morse düşme skalası
düşme 25, tanı 15, yardımcı 15/30, IV 20, yürüyüş 10/20, mental durum 15
NEWS2 riski
0–4 düşük; tek bir 3 düşük–orta; 5–6 orta; ≥ 7 yüksek
Ortalama arter basıncı
MAP = (SBP + 2·DBP)/3 = DBP + PP/3
Nabız basıncı ve şok indeksi
PP = SBP − DBP, SI = HR/SBP
Beden kitle indeksi
BMI = kg/m² = 703·lb/in²
Yöntem
Sorunun kullandığı skor çizelgesini ve aralığını bulun (GCS 3–15, APGAR 0–10, Braden 6–23, Morse 0–125).
Her maddeyi ayrı ayrı puanlayın, tanımı düzeyiyle eşleştirin.
Madde puanlarını toplayın ve toplamın aralık içinde olduğunu kontrol edin.
Kesme değerlerini uygulayın: NEWS2 için ayrıca tek başına 3 puan alan parametre olup olmadığına bakın.
Türetilmiş değerler için MAP = (SKB + 2·DKB)/3, PP = SKB − DKB, SI = KH/SKB ve BKİ = kg/m² kullanın.
Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Yöntem
Sorunu adlandırın: pompa yetmezliği, tıkalı arter, ritim, pıhtı, hava yolu daralması, enfeksiyon ya da bir cihaz sorunu.
Önce tehlike işaretlerini kontrol edin: hipoksi, hipotansiyon, göğüs ağrısı, yeni konfüzyon, soğuk nabızsız bir ekstremite.
Oksijeni hastaya göre ayarlayın: çoğu için %94–98, CO₂ retansiyonu riski taşıyanlar için %88–92.
Her ilacı testine ve riskine bağlayın: varfarin ve INR, heparin ve aPTT ile trombositler, diüretikler ve potasyum.
Güvenli ilk eylemi seçin, sonra durumu bildirin ve yeniden değerlendirin.
2Alıştırma soruları
1.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamalarıOrta
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). H boyutundaki bir oksijen tüpü (faktör 3,14 L/psi) 1300 psi gösteriyor ve 4 L/dk ile çalışıyor. 200 psi’lik güvenli artık basıncı koruyarak kaç dakika t dayanır? Tam dakikaya aşağı yuvarlayın.
Alıştırma değerleri: Na⁺ 146 mmol/L, glukoz 32,7 mmol/L ve üre 6,6 mmol/L. Serum ozmolalitesini, Osm = 2·Na⁺ + glukoz + üre, en yakın tam sayıya yuvarlayarak hesaplayın.
Na⁺ 146 mmol/Lglukoz 32,7 mmol/Lüre 6,6 mmol/L
Osm = mOsm/kg
4.Arter kan gazı yorumlamaZor
Bir alıştırma gazı, HCO₃⁻ 34 mmol/L ile metabolik alkaloz gösteriyor. Beklenen PaCO₂ değerini bulmak için beklenen PaCO₂ = 0,7·HCO₃⁻ + 21 formülünü kullanın.
HCO₃⁻ 34 mmol/L
PaCO₂ = mmHg
5.Klinik değerlendirme skorlarıOrta
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bu gözlemler için NEWS2 çizelgesini (SpO₂ skala 1) kullanın: solunum sayısı 11/dk, SpO₂ %88 ek oksijen altında, kan basıncı 112/68 mmHg, nabız 48/dk, yeni başlayan konfüzyon, vücut sıcaklığı 38,1 °C. NEWS2 toplam skoru nedir?
RR 11SpO₂ 88%O₂SBP 112HR 48CT 38,1 °C
NEWS2 =
6.Klinik değerlendirme skorlarıZor
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bu gözlemler için NEWS2 çizelgesini (SpO₂ skala 1) kullanın: solunum sayısı 14/dk, SpO₂ %99 ek oksijen altında, kan basıncı 150/90 mmHg, nabız 88/dk, uyanık, vücut sıcaklığı 39,6 °C. Hasta hangi klinik risk grubuna girer? Tıklayın.
RR 14SpO₂ 99%O₂SBP 150HR 88AT 39,6 °C
1düşük
2düşük–orta
3orta
4yüksek
7.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunumOrta
Ejeksiyon fraksiyonu nedir?
AHer kalp atımında pompalanan kan hacmi
BHer atımda ventrikülden fırlatılan kanın yüzdesi
CDiyastolik dolum sonunda sol ventrikül basıncı
DKalbin her dakika pompaladığı kan hacmi
8.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunumZor
A nurse phones the doctor about a patient with pneumonia whose observations are worsening. Using SBAR, which statement is the clearest "recommendation"?
A"I am calling about the patient in bed 6."
B"His heart rate is 124/min, his BP is 88/50 mmHg and he is confused."
C"I think he may have sepsis; please review him within 30 minutes."
D"He is 72 and was admitted yesterday with community-acquired pneumonia."
3Çözeltiler
1.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamaları
Cevap: t = 863 min
Tüp süresi: kullanılabilir litre = (manometre basıncı − güvenli artık basınç) × tüp faktörü; güvenli artık basınç genellikle 200 psi’dir. L/psi cinsinden tüp faktörleri: D 0,16, E 0,28, H (ve K) 3,14. Süre (dk) = kullanılabilir litre/akış (L/dk). Süreyi aşağı yuvarlayın, asla yukarı değil; böylece tüp zamanında değiştirilir. Bar tabanlı sistemlerde gaz hacmi, su kapasitesi (L) × basınçtır (bar).
Kullanılabilir litre
(1300 − 200)·3,14 = 3454 L
Durasyon
3454/4 = 863,5 min → t = 863 min
Cevap
t = 863 min
Bu yaklaşık 14 sa 23 dk eder.
2.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamaları
Cevap: DO₂ = 769,3 mL/min
Oksijen içeriği ve sunumu: CaO₂ = 1,34 × Hb (g/dL) × SaO₂ + 0,003 × PaO₂ (mmHg), kan dL’si başına mL O₂ cinsinden; SaO₂ kesir olarak alınır. Oksijenin neredeyse tamamı hemoglobine bağlıdır; çözünmüş kısım küçüktür. Sunum DO₂ = CaO₂ × kardiyak output (L/dk) × 10 (mL/dk); çünkü 1 L = 10 dL; dinlenim halindeki normal yetişkin değeri yaklaşık 1000 mL/dk’dır.
Oksijen içeriği
91 g/L = 9,1 g/dL
CaO₂ = 1,34·9,1·0,9 + 0,003·58 = 11,15 mL/dL
Oksijen sunumu
DO₂ = 11,15·6,9·10 = 769,3 mL/min
Cevap
DO₂ = 769,3 mL/min
Dinlenim halindeki normal yetişkin değeri yaklaşık 1000 mL/dk’dır.
3.Arter kan gazı yorumlama
Cevap: Osm = 331 mOsm/kg
Türetilmiş değerler: hesaplanan serum ozmolalitesi, tüm değerler mmol/L cinsindeyken 2·Na⁺ + glukoz + üredir (glukoz ve BUN mg/dL cinsindeyse 2·Na⁺ + glukoz/18 + BUN/2,8); normal değer yaklaşık 275–295 mOsm/kg’dır. P/F oranı, PaO₂’nin kesir olarak FiO₂’ye bölünmesidir. Deniz seviyesinde alveoler oksijen basıncı PAO₂ = FiO₂·(760 − 47) − PaCO₂/0,8 mmHg’dir ve A–a gradyanı PAO₂ − PaO₂’dir.
Hesaplanan ozmolalite
Osm = 2·146 + 32,7 + 6,6 = 331,3 ≈ 331 mOsm/kg
Cevap
Osm = 331 mOsm/kg
4.Arter kan gazı yorumlama
Cevap: PaCO₂ = 44,8 mmHg
Beklenen kompanzasyon: metabolik asidozda Winter formülü PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg öngörür; bu aralığın üzerindeki ölçülen değer ek bir solunumsal asidoza, altındaki ek bir solunumsal alkaloza işaret eder. Anyon açığı AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), normalde yaklaşık 8–12 mmol/L, yüksek açıklı metabolik asidozu normal açıklı olandan ayırır; düşük albümin yüksek açığı gizler (albümin 4,0’ın altında kaldığı her g/dL için 2,5 ekleyin). Delta oranı (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) yaklaşık 0,8 ile 2 arasındaysa saf yüksek açıklı asidoza uyar (bazı kaynaklar 0,8 yerine 1 kullanır), bunun altındaysa eklenmiş normal açıklı asidoza, 2’nin üzerindeyse eklenmiş metabolik alkaloza.
Beklenen PaCO₂
0,7·34 + 21 = 44,8 mmHg
Cevap
PaCO₂ = 44,8 mmHg
Yükselişin bir sınırı vardır: PaCO₂ yalnızca kompansasyonla nadiren yaklaşık 55 mmHg’nin üstüne çıkar.
5.Klinik değerlendirme skorları
Cevap: NEWS2 = 11
NEWS2 (National Early Warning Score 2, Royal College of Physicians 2017): yedi parametrenin her birini çizelgeyle puanlayın (solunum sayısı, skala 1’de SpO₂, oda havası ya da ek oksijen, sistolik kan basıncı, nabız, ACVPU ölçeğinde bilinç ve vücut sıcaklığı) ve puanları toplayın. Klinik risk: 0–4 düşük; tek bir parametrede 3 puan düşük–orta; 5–6 orta; 7 ve üzeri yüksek. Toplam 5 ve üzeri acil yanıt gerektirir.
Her parametreyi puanlayın
RR 11/min → 1
SpO₂ 88% → 3
oksijen altında → 2
SBP 112 mmHg → 0
HR 48/min → 1
yeni başlayan konfüzyon (C) → 3
T 38,1 °C → 1
Toplayın
NEWS2 = 1 + 3 + 2 + 0 + 1 + 3 + 1 = 11
Cevap
NEWS2 = 11
6.Klinik değerlendirme skorları
Cevap: düşük
NEWS2 (National Early Warning Score 2, Royal College of Physicians 2017): yedi parametrenin her birini çizelgeyle puanlayın (solunum sayısı, skala 1’de SpO₂, oda havası ya da ek oksijen, sistolik kan basıncı, nabız, ACVPU ölçeğinde bilinç ve vücut sıcaklığı) ve puanları toplayın. Klinik risk: 0–4 düşük; tek bir parametrede 3 puan düşük–orta; 5–6 orta; 7 ve üzeri yüksek. Toplam 5 ve üzeri acil yanıt gerektirir.
Her parametreyi puanlayın
RR 14/min → 0
SpO₂ 99% → 0
oksijen altında → 2
SBP 150 mmHg → 0
HR 88/min → 0
uyanık (A) → 0
T 39,6 °C → 2
Toplam ve kırmızı skorlar
NEWS2 = 0 + 0 + 2 + 0 + 0 + 0 + 2 = 4
Hiçbir parametre 3 puan almaz.
Risk grubu
düşük
Cevap
düşük
7.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Cevap: B · Her atımda ventrikülden fırlatılan kanın yüzdesi
Cevap neden bu
Ejeksiyon fraksiyonu = atım hacmi ÷ diyastol sonu hacim; normalde yaklaşık %50–70'tir. Azalmış ejeksiyon fraksiyonlu kalp yetmezliği genellikle %40 veya altı olarak tanımlanır. Kalp debisi dakikadaki hacimdir, atım hacmi ise atım başına hacimdir.
Cevap
B · Her atımda ventrikülden fırlatılan kanın yüzdesi
8.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Cevap: C · "I think he may have sepsis; please review him within 30 minutes."
Cevap neden bu
In SBAR, the recommendation states clearly what the nurse needs and how quickly, such as a review within a set time. The other statements belong to situation, background and assessment. Structured communication reduces delays in escalation.
Cevap
C · "I think he may have sepsis; please review him within 30 minutes."