pH’a bakın: 7,35’in altı asidoz, 7,45’in üstü alkalozdur.
Bunu açıklayan değeri bulun: PaCO₂ pH’ın tersi yönde hareket ediyorsa solunumsal, HCO₃⁻ pH ile aynı yönde hareket ediyorsa metabolik bozukluktur.
Öbür değere bakın: normalse kompanse olmamış, kompanse eden yönde anormalse kısmi kompansasyon, pH normal ve her iki değer anormalse tam kompansasyon vardır.
Yüksek bir anyon açığını delta oranıyla, albümin düşükse de düzeltilmiş açıkla denetleyin.
Klinik değerlendirme skorları
Glasgow Koma Skalası
GCS = E (1–4) + V (1–5) + M (1–6) = 3–15
APGAR
5 belirti × 0–2 = 0–10; 7–10 güven verici, 4–6 orta derecede anormal, 0–3 düşük
Braden skalası
5 × (1–4) + 1 × (1–3) = 6–23; ≤ 18 risk altında
Morse düşme skalası
düşme 25, tanı 15, yardımcı 15/30, IV 20, yürüyüş 10/20, mental durum 15
NEWS2 riski
0–4 düşük; tek bir 3 düşük–orta; 5–6 orta; ≥ 7 yüksek
Ortalama arter basıncı
MAP = (SBP + 2·DBP)/3 = DBP + PP/3
Nabız basıncı ve şok indeksi
PP = SBP − DBP, SI = HR/SBP
Beden kitle indeksi
BMI = kg/m² = 703·lb/in²
Yöntem
Sorunun kullandığı skor çizelgesini ve aralığını bulun (GCS 3–15, APGAR 0–10, Braden 6–23, Morse 0–125).
Her maddeyi ayrı ayrı puanlayın, tanımı düzeyiyle eşleştirin.
Madde puanlarını toplayın ve toplamın aralık içinde olduğunu kontrol edin.
Kesme değerlerini uygulayın: NEWS2 için ayrıca tek başına 3 puan alan parametre olup olmadığına bakın.
Türetilmiş değerler için MAP = (SKB + 2·DKB)/3, PP = SKB − DKB, SI = KH/SKB ve BKİ = kg/m² kullanın.
Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Yöntem
Sorunu adlandırın: pompa yetmezliği, tıkalı arter, ritim, pıhtı, hava yolu daralması, enfeksiyon ya da bir cihaz sorunu.
Önce tehlike işaretlerini kontrol edin: hipoksi, hipotansiyon, göğüs ağrısı, yeni konfüzyon, soğuk nabızsız bir ekstremite.
Oksijeni hastaya göre ayarlayın: çoğu için %94–98, CO₂ retansiyonu riski taşıyanlar için %88–92.
Her ilacı testine ve riskine bağlayın: varfarin ve INR, heparin ve aPTT ile trombositler, diüretikler ve potasyum.
Güvenli ilk eylemi seçin, sonra durumu bildirin ve yeniden değerlendirin.
2Alıştırma soruları
1.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamalarıOrta
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). E boyutundaki bir oksijen tüpü (faktör 0,28 L/psi) 1450 psi gösteriyor ve 8 L/dk ile çalışıyor. 200 psi’lik güvenli artık basıncı koruyarak kaç dakika t dayanır? Tam dakikaya aşağı yuvarlayın.
Bir alıştırma arter kan gazı pH 7,20, PaCO₂ 16 mmHg (2,1 kPa) ve HCO₃⁻ 6 mmol/L gösteriyor. Birincil bozukluk metabolik asidoz’dır. Ne kadar kompanse edilmiştir? Cevabınıza tıklayın.
pH 7,20PaCO₂ 16 mmHg (2,1 kPa)HCO₃⁻ 6 mmol/L
1kompanse olmamış
2kısmen kompanse
3tam kompanse
4.Arter kan gazı yorumlamaZor
Alıştırma değerleri: Na⁺ 145, Cl⁻ 112, HCO₃⁻ 20 mmol/L ve albümin 18 g/L. Albümine göre düzeltilmiş anyon açığını, AGc = AG + 0,25·(40 − albümin), bulun.
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bir alıştırma hastası Braden skalasıyla değerlendiriliyor: duyusal algı: hafif kısıtlı; nemlilik: çok nemli; aktivite: koltuğa bağımlı; hareketlilik: tamamen hareketsiz; beslenme: muhtemelen yetersiz; sürtünme ve makaslama: sorun var. Braden toplamını B bulun.
6–23
B =
6.Klinik değerlendirme skorlarıZor
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bu gözlemler için NEWS2 çizelgesini (SpO₂ skala 1) kullanın: solunum sayısı 18/dk, SpO₂ %99 ek oksijen altında, kan basıncı 96/58 mmHg, nabız 76/dk, uyanık, vücut sıcaklığı 36,5 °C. Hasta hangi klinik risk grubuna girer? Tıklayın.
RR 18SpO₂ 99%O₂SBP 96HR 76AT 36,5 °C
1düşük
2düşük–orta
3orta
4yüksek
7.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunumOrta
How should a patient breathe in when using a pressurised metered-dose inhaler without a spacer?
AAs hard and fast as possible, then press the canister afterwards
BNormally, while breathing out through the mouthpiece
CIn short gasps through the nose while pressing the canister
DSlowly and deeply while pressing the canister, then hold the breath
8.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunumZor
A day after a myocardial infarction, a patient has frequent ventricular ectopic beats on the monitor. Which blood results should be checked first?
AAlbumin and bilirubin
BPotassium and magnesium
CAmylase and lipase
DFerritin and vitamin B12
3Çözeltiler
1.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamaları
Cevap: t = 43 min
Tüp süresi: kullanılabilir litre = (manometre basıncı − güvenli artık basınç) × tüp faktörü; güvenli artık basınç genellikle 200 psi’dir. L/psi cinsinden tüp faktörleri: D 0,16, E 0,28, H (ve K) 3,14. Süre (dk) = kullanılabilir litre/akış (L/dk). Süreyi aşağı yuvarlayın, asla yukarı değil; böylece tüp zamanında değiştirilir. Bar tabanlı sistemlerde gaz hacmi, su kapasitesi (L) × basınçtır (bar).
Kullanılabilir litre
(1450 − 200)·0,28 = 350 L
Durasyon
350/8 = 43,75 min → t = 43 min
Cevap
t = 43 min
2.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamaları
Cevap: DO₂ = 808,2 mL/min
Oksijen içeriği ve sunumu: CaO₂ = 1,34 × Hb (g/dL) × SaO₂ + 0,003 × PaO₂ (mmHg), kan dL’si başına mL O₂ cinsinden; SaO₂ kesir olarak alınır. Oksijenin neredeyse tamamı hemoglobine bağlıdır; çözünmüş kısım küçüktür. Sunum DO₂ = CaO₂ × kardiyak output (L/dk) × 10 (mL/dk); çünkü 1 L = 10 dL; dinlenim halindeki normal yetişkin değeri yaklaşık 1000 mL/dk’dır.
Oksijen içeriği
97 g/L = 9,7 g/dL
CaO₂ = 1,34·9,7·0,94 + 0,003·72 = 12,43 mL/dL
Oksijen sunumu
DO₂ = 12,43·6,5·10 = 808,2 mL/min
Cevap
DO₂ = 808,2 mL/min
Dinlenim halindeki normal yetişkin değeri yaklaşık 1000 mL/dk’dır.
3.Arter kan gazı yorumlama
Cevap: kısmen kompanse
Kan gazı okuma (ROME): önce pH: 7,35’in altı asidemi, 7,45’in üstü alkalemidir. Sonra bunu açıklayan değeri bulun. PaCO₂ (normal 35–45 mmHg, 4,7–6,0 kPa) solunumsal kısımdır ve solunumsal bir bozuklukta pH’ın tersi yönde (Opposite) hareket eder; HCO₃⁻ (normal 22–26 mmol/L) metabolik kısımdır ve pH ile aynı yönde (Equal) hareket eder (Respiratory Opposite, Metabolic Equal). Öbür değer kompansasyonu gösterir: normalse kompanse olmamıştır; pH hâlâ anormalken pH’ı geri çeken yönde anormalse kısmen kompanse; pH normal ve her iki değer anormalse tam kompanse. Aralıklar laboratuvarlar arasında biraz farklılık gösterir; bunlar alıştırma değerleridir.
ROME, değer değer
pH 7,20: asidemi (7,35’in altı)
PaCO₂ 16 mmHg: düşük (35–45)
HCO₃⁻ 6 mmol/L: düşük (22–26)
Kompansasyon
kısmen kompanse
Cevap
kısmen kompanse
4.Arter kan gazı yorumlama
Cevap: AGc = 18,5 mmol/L
Beklenen kompanzasyon: metabolik asidozda Winter formülü PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg öngörür; bu aralığın üzerindeki ölçülen değer ek bir solunumsal asidoza, altındaki ek bir solunumsal alkaloza işaret eder. Anyon açığı AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), normalde yaklaşık 8–12 mmol/L, yüksek açıklı metabolik asidozu normal açıklı olandan ayırır; düşük albümin yüksek açığı gizler (albümin 4,0’ın altında kaldığı her g/dL için 2,5 ekleyin). Delta oranı (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) yaklaşık 0,8 ile 2 arasındaysa saf yüksek açıklı asidoza uyar (bazı kaynaklar 0,8 yerine 1 kullanır), bunun altındaysa eklenmiş normal açıklı asidoza, 2’nin üzerindeyse eklenmiş metabolik alkaloza.
Anyon açığı
AG = 145 − (112 + 20) = 13
Albümin düzeltmesi
13 + 0,25·(40 − 18) = 18,5 mmol/L
Cevap
AGc = 18,5 mmol/L
Düzeltmeden sonra yaklaşık 12’nin üstünde: yüksek anyon açığı.
5.Klinik değerlendirme skorları
Cevap: B = 11
Braden skalası: bası yarası riski için altı alt ölçek. Duyusal algı, nemlilik, aktivite, hareketlilik ve beslenme, en kötü düzeyden (1) sorun olmamasına (4) kadar 1 ile 4 arasında; sürtünme ve makaslama 1 ile 3 arasında puanlanır. Toplam 6 ile 23 arasındadır ve düşük toplam daha yüksek risk demektir. Yaygın bantlar: 19–23 risk yok, 15–18 hafif risk, 13–14 orta risk, 10–12 yüksek risk ve 9 ve altı çok yüksek risk.
Her alt ölçeği puanlayın
duyusal algı: hafif kısıtlı → 3
nemlilik: çok nemli → 2
aktivite: koltuğa bağımlı → 2
hareketlilik: tamamen hareketsiz → 1
beslenme: muhtemelen yetersiz → 2
sürtünme ve makaslama: sorun var → 1
Toplayın
Braden toplamı = 3 + 2 + 2 + 1 + 2 + 1 = 11
Cevap
B = 11
6.Klinik değerlendirme skorları
Cevap: düşük
NEWS2 (National Early Warning Score 2, Royal College of Physicians 2017): yedi parametrenin her birini çizelgeyle puanlayın (solunum sayısı, skala 1’de SpO₂, oda havası ya da ek oksijen, sistolik kan basıncı, nabız, ACVPU ölçeğinde bilinç ve vücut sıcaklığı) ve puanları toplayın. Klinik risk: 0–4 düşük; tek bir parametrede 3 puan düşük–orta; 5–6 orta; 7 ve üzeri yüksek. Toplam 5 ve üzeri acil yanıt gerektirir.
Her parametreyi puanlayın
RR 18/min → 0
SpO₂ 99% → 0
oksijen altında → 2
SBP 96 mmHg → 2
HR 76/min → 0
uyanık (A) → 0
T 36,5 °C → 0
Toplam ve kırmızı skorlar
NEWS2 = 0 + 0 + 2 + 2 + 0 + 0 + 0 = 4
Hiçbir parametre 3 puan almaz.
Risk grubu
düşük
Cevap
düşük
7.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Cevap: D · Slowly and deeply while pressing the canister, then hold the breath
Cevap neden bu
With a metered-dose inhaler, the patient breathes out, starts a slow deep breath, presses the canister at the start of it and then holds the breath for about 10 seconds. Coordination is difficult, which is why spacers are often used.
Cevap
D · Slowly and deeply while pressing the canister, then hold the breath
8.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Cevap: B · Potassium and magnesium
Cevap neden bu
Low potassium and low magnesium both increase ventricular irritability and the risk of VT and VF after an MI. They are checked and corrected, usually keeping potassium in the upper part of the normal range. The patient is also assessed for ischaemia and haemodynamic change.