pH’a bakın: 7,35’in altı asidoz, 7,45’in üstü alkalozdur.
Bunu açıklayan değeri bulun: PaCO₂ pH’ın tersi yönde hareket ediyorsa solunumsal, HCO₃⁻ pH ile aynı yönde hareket ediyorsa metabolik bozukluktur.
Öbür değere bakın: normalse kompanse olmamış, kompanse eden yönde anormalse kısmi kompansasyon, pH normal ve her iki değer anormalse tam kompansasyon vardır.
Yüksek bir anyon açığını delta oranıyla, albümin düşükse de düzeltilmiş açıkla denetleyin.
Klinik değerlendirme skorları
Glasgow Koma Skalası
GCS = E (1–4) + V (1–5) + M (1–6) = 3–15
APGAR
5 belirti × 0–2 = 0–10; 7–10 güven verici, 4–6 orta derecede anormal, 0–3 düşük
Braden skalası
5 × (1–4) + 1 × (1–3) = 6–23; ≤ 18 risk altında
Morse düşme skalası
düşme 25, tanı 15, yardımcı 15/30, IV 20, yürüyüş 10/20, mental durum 15
NEWS2 riski
0–4 düşük; tek bir 3 düşük–orta; 5–6 orta; ≥ 7 yüksek
Ortalama arter basıncı
MAP = (SBP + 2·DBP)/3 = DBP + PP/3
Nabız basıncı ve şok indeksi
PP = SBP − DBP, SI = HR/SBP
Beden kitle indeksi
BMI = kg/m² = 703·lb/in²
Yöntem
Sorunun kullandığı skor çizelgesini ve aralığını bulun (GCS 3–15, APGAR 0–10, Braden 6–23, Morse 0–125).
Her maddeyi ayrı ayrı puanlayın, tanımı düzeyiyle eşleştirin.
Madde puanlarını toplayın ve toplamın aralık içinde olduğunu kontrol edin.
Kesme değerlerini uygulayın: NEWS2 için ayrıca tek başına 3 puan alan parametre olup olmadığına bakın.
Türetilmiş değerler için MAP = (SKB + 2·DKB)/3, PP = SKB − DKB, SI = KH/SKB ve BKİ = kg/m² kullanın.
Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Yöntem
Sorunu adlandırın: pompa yetmezliği, tıkalı arter, ritim, pıhtı, hava yolu daralması, enfeksiyon ya da bir cihaz sorunu.
Önce tehlike işaretlerini kontrol edin: hipoksi, hipotansiyon, göğüs ağrısı, yeni konfüzyon, soğuk nabızsız bir ekstremite.
Oksijeni hastaya göre ayarlayın: çoğu için %94–98, CO₂ retansiyonu riski taşıyanlar için %88–92.
Her ilacı testine ve riskine bağlayın: varfarin ve INR, heparin ve aPTT ile trombositler, diüretikler ve potasyum.
Güvenli ilk eylemi seçin, sonra durumu bildirin ve yeniden değerlendirin.
2Alıştırma soruları
1.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamalarıOrta
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bir hasta dakikada 22 kez soluyor ve tidal volümü 350 mL. Anatomik ölü boşluk 160 mL. Alveoler ventilasyonu V̇A L/dk cinsinden bulun.
VT 350 mL22/minVD 160 mL
V̇A = L/min
2.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamalarıZor
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Ventile edilen bir kadının boyu 170 cm ve ağırlığı 71 kg. Akciğeri koruyucu ventilasyon, tahmini vücut ağırlığının kilosu başına 6 mL olarak ayarlanıyor. PBW = 45,5 + 0,91 × (height cm − 152,4) kg kullanarak tidal volümü VT en yakın mL olarak bulun.
170 cm71 kg6 mL/kg
VT = mL
3.Arter kan gazı yorumlamaOrta
Alıştırma değerleri: Na⁺ 149 mmol/L, glukoz 16,1 mmol/L ve üre 15,5 mmol/L. Serum ozmolalitesini, Osm = 2·Na⁺ + glukoz + üre, en yakın tam sayıya yuvarlayarak hesaplayın.
Na⁺ 149 mmol/Lglukoz 16,1 mmol/Lüre 15,5 mmol/L
Osm = mOsm/kg
4.Arter kan gazı yorumlamaZor
Alıştırma değerleri: Na⁺ 139, Cl⁻ 106, HCO₃⁻ 13 mmol/L ve albümin 20 g/L. Albümine göre düzeltilmiş anyon açığını, AGc = AG + 0,25·(40 − albümin), bulun.
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bu gözlemler için NEWS2 çizelgesini (SpO₂ skala 1) kullanın: solunum sayısı 11/dk, SpO₂ %99 ek oksijen altında, kan basıncı 130/78 mmHg, nabız 92/dk, yanıtsız, vücut sıcaklığı 35,8 °C. NEWS2 toplam skoru nedir?
RR 11SpO₂ 99%O₂SBP 130HR 92UT 35,8 °C
NEWS2 =
6.Klinik değerlendirme skorlarıZor
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bir alıştırma hastası Braden skalasıyla değerlendiriliyor: duyusal algı: bozukluk yok; nemlilik: ara sıra nemli; aktivite: sık yürüyor; hareketlilik: kısıtlılık yok; beslenme: mükemmel; sürtünme ve makaslama: sorun var. 19–23 risk yok, 15–18 hafif, 13–14 orta, 10–12 yüksek ve 9 ve altı çok yüksek bantlarını kullanın. Risk düzeyine tıklayın.
1risk yok
2hafif risk
3orta risk
4yüksek risk
5çok yüksek risk
7.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunumOrta
Önceden doldurulmuş enjektörden deri altı enoksaparin nasıl uygulanmalıdır?
AÖnce hava kabarcığı çıkarılarak deltoid kasına
BKanülden hızlı damar içi bolus olarak
CKarına, hava kabarcığı içeride bırakılarak ve ovalamadan
DHer gün aynı karın bölgesine ve sonra masaj yapılarak
8.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunumZor
A 74-year-old man with a known abdominal aortic aneurysm suddenly has severe back and abdominal pain. His heart rate is 128/min and BP 82/50 mmHg. What is the priority?
AArrange a routine outpatient ultrasound scan of the aneurysm
BEncourage him to walk to ease the back pain
CCall for emergency help and prepare for urgent vascular surgery
DGive oral analgesia and reassess the pain in an hour
3Çözeltiler
1.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamaları
Cevap: V̇A = 4,18 L/min
Ventilasyon: dakika ventilasyonu V̇E = tidal volüm × solunum sayısı (normal yetişkinde yaklaşık 5–8 L/dk). Alveoler ventilasyon V̇A = (tidal volüm − ölü boşluk) × solunum sayısı; çünkü havayollarındaki hava (yetişkinde yaklaşık 150 mL) gaz alışverişine katılmaz. Akciğeri koruyucu ventilasyon, tahmini vücut ağırlığının (PBW) kilogramı başına yaklaşık 6 mL kullanır: erkekler 50 + 0,91 × (cm cinsinden boy − 152,4) kg, kadınlar 45,5 + 0,91 × (cm cinsinden boy − 152,4) kg (inçle: 60 in üzerindeki her inç için 2,3).
Bir soluğun alveoler kısmı
350 − 160 = 190 mL
Alveoler ventilasyon
V̇A = 190·22 = 4180 mL/min = 4,18 L/min
Cevap
V̇A = 4,18 L/min
2.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamaları
Cevap: VT = 369 mL
Ventilasyon: dakika ventilasyonu V̇E = tidal volüm × solunum sayısı (normal yetişkinde yaklaşık 5–8 L/dk). Alveoler ventilasyon V̇A = (tidal volüm − ölü boşluk) × solunum sayısı; çünkü havayollarındaki hava (yetişkinde yaklaşık 150 mL) gaz alışverişine katılmaz. Akciğeri koruyucu ventilasyon, tahmini vücut ağırlığının (PBW) kilogramı başına yaklaşık 6 mL kullanır: erkekler 50 + 0,91 × (cm cinsinden boy − 152,4) kg, kadınlar 45,5 + 0,91 × (cm cinsinden boy − 152,4) kg (inçle: 60 in üzerindeki her inç için 2,3).
Tahmini vücut ağırlığı
PBW = 45,5 + 0,91·(170 − 152,4) = 61,52 kg
Tidal volüm
VT = 6·61,52 = 369,1 ≈ 369 mL
Cevap
VT = 369 mL
3.Arter kan gazı yorumlama
Cevap: Osm = 330 mOsm/kg
Türetilmiş değerler: hesaplanan serum ozmolalitesi, tüm değerler mmol/L cinsindeyken 2·Na⁺ + glukoz + üredir (glukoz ve BUN mg/dL cinsindeyse 2·Na⁺ + glukoz/18 + BUN/2,8); normal değer yaklaşık 275–295 mOsm/kg’dır. P/F oranı, PaO₂’nin kesir olarak FiO₂’ye bölünmesidir. Deniz seviyesinde alveoler oksijen basıncı PAO₂ = FiO₂·(760 − 47) − PaCO₂/0,8 mmHg’dir ve A–a gradyanı PAO₂ − PaO₂’dir.
Hesaplanan ozmolalite
Osm = 2·149 + 16,1 + 15,5 = 329,6 ≈ 330 mOsm/kg
Cevap
Osm = 330 mOsm/kg
4.Arter kan gazı yorumlama
Cevap: AGc = 25 mmol/L
Beklenen kompanzasyon: metabolik asidozda Winter formülü PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg öngörür; bu aralığın üzerindeki ölçülen değer ek bir solunumsal asidoza, altındaki ek bir solunumsal alkaloza işaret eder. Anyon açığı AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), normalde yaklaşık 8–12 mmol/L, yüksek açıklı metabolik asidozu normal açıklı olandan ayırır; düşük albümin yüksek açığı gizler (albümin 4,0’ın altında kaldığı her g/dL için 2,5 ekleyin). Delta oranı (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) yaklaşık 0,8 ile 2 arasındaysa saf yüksek açıklı asidoza uyar (bazı kaynaklar 0,8 yerine 1 kullanır), bunun altındaysa eklenmiş normal açıklı asidoza, 2’nin üzerindeyse eklenmiş metabolik alkaloza.
Anyon açığı
AG = 139 − (106 + 13) = 20
Albümin düzeltmesi
20 + 0,25·(40 − 20) = 25 mmol/L
Cevap
AGc = 25 mmol/L
Düzeltmeden sonra yaklaşık 12’nin üstünde: yüksek anyon açığı.
5.Klinik değerlendirme skorları
Cevap: NEWS2 = 8
NEWS2 (National Early Warning Score 2, Royal College of Physicians 2017): yedi parametrenin her birini çizelgeyle puanlayın (solunum sayısı, skala 1’de SpO₂, oda havası ya da ek oksijen, sistolik kan basıncı, nabız, ACVPU ölçeğinde bilinç ve vücut sıcaklığı) ve puanları toplayın. Klinik risk: 0–4 düşük; tek bir parametrede 3 puan düşük–orta; 5–6 orta; 7 ve üzeri yüksek. Toplam 5 ve üzeri acil yanıt gerektirir.
Her parametreyi puanlayın
RR 11/min → 1
SpO₂ 99% → 0
oksijen altında → 2
SBP 130 mmHg → 0
HR 92/min → 1
yanıtsız (U) → 3
T 35,8 °C → 1
Toplayın
NEWS2 = 1 + 0 + 2 + 0 + 1 + 3 + 1 = 8
Cevap
NEWS2 = 8
6.Klinik değerlendirme skorları
Cevap: risk yok
Braden skalası: bası yarası riski için altı alt ölçek. Duyusal algı, nemlilik, aktivite, hareketlilik ve beslenme, en kötü düzeyden (1) sorun olmamasına (4) kadar 1 ile 4 arasında; sürtünme ve makaslama 1 ile 3 arasında puanlanır. Toplam 6 ile 23 arasındadır ve düşük toplam daha yüksek risk demektir. Yaygın bantlar: 19–23 risk yok, 15–18 hafif risk, 13–14 orta risk, 10–12 yüksek risk ve 9 ve altı çok yüksek risk.
Her alt ölçeği puanlayın
duyusal algı: bozukluk yok → 4
nemlilik: ara sıra nemli → 3
aktivite: sık yürüyor → 4
hareketlilik: kısıtlılık yok → 4
beslenme: mükemmel → 4
sürtünme ve makaslama: sorun var → 1
Toplayın
Braden toplamı = 4 + 3 + 4 + 4 + 4 + 1 = 20
Risk düzeyi
20 → risk yok
Cevap
risk yok
7.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Cevap: C · Karına, hava kabarcığı içeride bırakılarak ve ovalamadan
Cevap neden bu
Önceden doldurulmuş DMAH enjektörleri, dozun tamamının verilmesi için genellikle içeride bırakılan bir hava kabarcığı içerir. Karında (göbekten uzakta) bir deri kıvrımına enjekte etmek, bölgeleri değiştirmek ve sonrasında ovalamamak morarmayı ve hematomu azaltır.
Cevap
C · Karına, hava kabarcığı içeride bırakılarak ve ovalamadan
8.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Cevap: C · Call for emergency help and prepare for urgent vascular surgery
Cevap neden bu
Sudden abdominal or back pain with hypotension in a patient with an AAA suggests rupture, which is often fatal without urgent repair. The team is called at once, large-bore IV access and blood are arranged, and the patient goes to theatre. Fluid may be limited so the blood pressure is not pushed high (permissive hypotension), as directed by the team.
Cevap
C · Call for emergency help and prepare for urgent vascular surgery