pH’a bakın: 7,35’in altı asidoz, 7,45’in üstü alkalozdur.
Bunu açıklayan değeri bulun: PaCO₂ pH’ın tersi yönde hareket ediyorsa solunumsal, HCO₃⁻ pH ile aynı yönde hareket ediyorsa metabolik bozukluktur.
Öbür değere bakın: normalse kompanse olmamış, kompanse eden yönde anormalse kısmi kompansasyon, pH normal ve her iki değer anormalse tam kompansasyon vardır.
Yüksek bir anyon açığını delta oranıyla, albümin düşükse de düzeltilmiş açıkla denetleyin.
Klinik değerlendirme skorları
Glasgow Koma Skalası
GCS = E (1–4) + V (1–5) + M (1–6) = 3–15
APGAR
5 belirti × 0–2 = 0–10; 7–10 güven verici, 4–6 orta derecede anormal, 0–3 düşük
Braden skalası
5 × (1–4) + 1 × (1–3) = 6–23; ≤ 18 risk altında
Morse düşme skalası
düşme 25, tanı 15, yardımcı 15/30, IV 20, yürüyüş 10/20, mental durum 15
NEWS2 riski
0–4 düşük; tek bir 3 düşük–orta; 5–6 orta; ≥ 7 yüksek
Ortalama arter basıncı
MAP = (SBP + 2·DBP)/3 = DBP + PP/3
Nabız basıncı ve şok indeksi
PP = SBP − DBP, SI = HR/SBP
Beden kitle indeksi
BMI = kg/m² = 703·lb/in²
Yöntem
Sorunun kullandığı skor çizelgesini ve aralığını bulun (GCS 3–15, APGAR 0–10, Braden 6–23, Morse 0–125).
Her maddeyi ayrı ayrı puanlayın, tanımı düzeyiyle eşleştirin.
Madde puanlarını toplayın ve toplamın aralık içinde olduğunu kontrol edin.
Kesme değerlerini uygulayın: NEWS2 için ayrıca tek başına 3 puan alan parametre olup olmadığına bakın.
Türetilmiş değerler için MAP = (SKB + 2·DKB)/3, PP = SKB − DKB, SI = KH/SKB ve BKİ = kg/m² kullanın.
Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Yöntem
Sorunu adlandırın: pompa yetmezliği, tıkalı arter, ritim, pıhtı, hava yolu daralması, enfeksiyon ya da bir cihaz sorunu.
Önce tehlike işaretlerini kontrol edin: hipoksi, hipotansiyon, göğüs ağrısı, yeni konfüzyon, soğuk nabızsız bir ekstremite.
Oksijeni hastaya göre ayarlayın: çoğu için %94–98, CO₂ retansiyonu riski taşıyanlar için %88–92.
Her ilacı testine ve riskine bağlayın: varfarin ve INR, heparin ve aPTT ile trombositler, diüretikler ve potasyum.
Güvenli ilk eylemi seçin, sonra durumu bildirin ve yeniden değerlendirin.
2Alıştırma soruları
1.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamalarıOrta
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). ARDS için diğer Berlin ölçütlerini karşılayan ventile edilen bir hastanın %40 oksijende ve 6 cmH₂O PEEP ile PaO₂’si 110 mmHg (14,7 kPa). P/F oranını hesaplayın ve ARDS şiddetine tıklayın.
Bir alıştırma arter kan gazı pH 7,11, PaCO₂ 39 mmHg (5,2 kPa) ve HCO₃⁻ 12 mmol/L gösteriyor. Birincil bozukluk metabolik asidoz’dır. Ne kadar kompanse edilmiştir? Cevabınıza tıklayın.
pH 7,11PaCO₂ 39 mmHg (5,2 kPa)HCO₃⁻ 12 mmol/L
1kompanse olmamış
2kısmen kompanse
3tam kompanse
4.Arter kan gazı yorumlamaZor
Bir alıştırma gazı solunumsal asidoz gösteriyor: pH 7,29, PaCO₂ 65 mmHg (8,7 kPa), HCO₃⁻ 30 mmol/L. Sınıflandırmak için ‘HCO₃⁻ her 10 mmHg için 1 mmol/L artar (akut) ya da 3,5 mmol/L artar (kronik)’ kurallarını kullanın. Cevabınıza tıklayın.
pH 7,29PaCO₂ 65 mmHg (8,7 kPa)HCO₃⁻ 30 mmol/L
1akut
2kronik
3kronik üzerine akut
5.Klinik değerlendirme skorlarıOrta
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bir alıştırma hastası Morse düşme skalasıyla değerlendiriliyor: son 3 ayda düşme öyküsü: hayır; ikincil tanı: evet; yürüme yardımcısı: mobilyalara tutunuyor; IV tedavi ya da salin kilidi: hayır; yürüyüş: zayıf; mental durum: kendi sınırlarını biliyor. Morse toplamını MFS bulun.
0–125
MFS =
6.Klinik değerlendirme skorlarıZor
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Doğumdan 1 dakika sonra alıştırma yenidoğanında pembe gövde ile mavi eller ve ayaklar, 70/dk kalp hızı, uyarıldığında yüz buruşturma, kollarda ve bacaklarda hafif fleksiyon ve zayıf ağlamayla yavaş, düzensiz solunum var. APGAR’ı puanlayın ve skorun nasıl yorumlandığına tıklayın.
1güven verici
2orta düzeyde anormal
3düşük
7.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunumOrta
Ağır KOAH'lı hastalar neden küçük ve sık öğünler yemeye teşvik edilir?
ABüyük öğünler hava yollarının kalıcı olarak daralmasına yol açar
BDolu mide diyaframı kısıtlar ve yemek yemek yorucudur
CKüçük öğünler inhalerlerin ne sıklıkta gerekeceğini azaltır
DSık öğünler göğüs enfeksiyonlarını doğrudan önler
8.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunumZor
Toplum kökenli pnömonisi olan 82 yaşındaki bir hastada yeni konfüzyon, solunum hızı 32/dk, KB 88/52 mmHg ve üre 9 mmol/L'dir. Bu neyi gösterir?
ACURB-65 skoru 3: yalnızca genel servise rutin yatış
BCURB-65 skoru 5: acil kıdemli hekim değerlendirmesi gerektiren yüksek risk
CCURB-65 skoru 1: evde oral antibiyotiğe uygun
DYaşlı bir erişkinde enfeksiyona normal yanıt
3Çözeltiler
1.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamaları
Cevap: hafif
P/F oranı ve ARDS (Berlin tanımı): P/F = PaO₂ (mmHg)/FiO₂ (kesir olarak). En az 5 cmH₂O PEEP ya da CPAP ile ARDS, 200 < P/F ≤ 300 için hafif, 100 < P/F ≤ 200 için orta ve P/F ≤ 100 mmHg için ağır olarak derecelendirilir. Diğer Berlin ölçütlerinin de (bir hafta içinde başlangıç, bilateral opasiteler, kalp yetmezliğiyle tam olarak açıklanamama) karşılanması gerekir. kPa cinsinden PaO₂ × 7,5 mmHg verir. ROX indeksi (SpO₂/FiO₂)/solunum sayısı, yüksek akışlı nazal oksijen alan hastaları izlemek için kullanılır.
P/F oranı
P/F = 110/0,4 = 275 mmHg
Berlin şiddeti
hafif
Cevap
hafif
2.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamaları
Cevap: DO₂ = 1360 mL/min
Oksijen içeriği ve sunumu: CaO₂ = 1,34 × Hb (g/dL) × SaO₂ + 0,003 × PaO₂ (mmHg), kan dL’si başına mL O₂ cinsinden; SaO₂ kesir olarak alınır. Oksijenin neredeyse tamamı hemoglobine bağlıdır; çözünmüş kısım küçüktür. Sunum DO₂ = CaO₂ × kardiyak output (L/dk) × 10 (mL/dk); çünkü 1 L = 10 dL; dinlenim halindeki normal yetişkin değeri yaklaşık 1000 mL/dk’dır.
Oksijen içeriği
157 g/L = 15,7 g/dL
CaO₂ = 1,34·15,7·0,98 + 0,003·103 = 20,93 mL/dL
Oksijen sunumu
DO₂ = 20,93·6,5·10 = 1360 mL/min
Cevap
DO₂ = 1360 mL/min
Dinlenim halindeki normal yetişkin değeri yaklaşık 1000 mL/dk’dır.
3.Arter kan gazı yorumlama
Cevap: kompanse olmamış
Kan gazı okuma (ROME): önce pH: 7,35’in altı asidemi, 7,45’in üstü alkalemidir. Sonra bunu açıklayan değeri bulun. PaCO₂ (normal 35–45 mmHg, 4,7–6,0 kPa) solunumsal kısımdır ve solunumsal bir bozuklukta pH’ın tersi yönde (Opposite) hareket eder; HCO₃⁻ (normal 22–26 mmol/L) metabolik kısımdır ve pH ile aynı yönde (Equal) hareket eder (Respiratory Opposite, Metabolic Equal). Öbür değer kompansasyonu gösterir: normalse kompanse olmamıştır; pH hâlâ anormalken pH’ı geri çeken yönde anormalse kısmen kompanse; pH normal ve her iki değer anormalse tam kompanse. Aralıklar laboratuvarlar arasında biraz farklılık gösterir; bunlar alıştırma değerleridir.
ROME, değer değer
pH 7,11: asidemi (7,35’in altı)
PaCO₂ 39 mmHg: normal (35–45)
HCO₃⁻ 12 mmol/L: düşük (22–26)
Kompansasyon
Klinik olarak beklenen kompansasyonu da kontrol edin: Winter formülüne göre beklenen PaCO₂ 24–28 mmHg’dir; dolayısıyla ölçülen 39 mmHg ek bir solunumsal asidoz olduğunu gösterir (karışık bozukluk). Yukarıdaki cevap ROME sınav sınıflandırmasıdır.
kompanse olmamış
Cevap
kompanse olmamış
4.Arter kan gazı yorumlama
Cevap: kronik üzerine akut
Beklenen kompanzasyon: metabolik asidozda Winter formülü PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg öngörür; bu aralığın üzerindeki ölçülen değer ek bir solunumsal asidoza, altındaki ek bir solunumsal alkaloza işaret eder. Anyon açığı AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), normalde yaklaşık 8–12 mmol/L, yüksek açıklı metabolik asidozu normal açıklı olandan ayırır; düşük albümin yüksek açığı gizler (albümin 4,0’ın altında kaldığı her g/dL için 2,5 ekleyin). Delta oranı (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) yaklaşık 0,8 ile 2 arasındaysa saf yüksek açıklı asidoza uyar (bazı kaynaklar 0,8 yerine 1 kullanır), bunun altındaysa eklenmiş normal açıklı asidoza, 2’nin üzerindeyse eklenmiş metabolik alkaloza.
Beklenen HCO₃⁻
akut: 24 + 1·2,5 = 26,5 mmol/L
kronik: 24 + 3,5·2,5 = 32,75 mmol/L
Karşılaştırın
ölçülen: 30 mmol/L → kronik üzerine akut
Cevap
kronik üzerine akut
5.Klinik değerlendirme skorları
Cevap: MFS = 55
Morse düşme skalası: altı madde. Düşme öyküsü: hayır 0, evet 25. İkincil tanı: hayır 0, evet 15. Yürüme yardımcısı: yok, yatak istirahati ya da hemşire yardımı 0; koltuk değneği, baston ya da yürüteç 15; mobilyalara tutunma 30. IV tedavi ya da salin kilidi: hayır 0, evet 20. Yürüyüş: normal, yatak istirahati ya da tekerlekli sandalye 0; zayıf 10; bozulmuş 20. Mental durum: kendi sınırlarını biliyor 0; sınırlarını olduğundan fazla görüyor ya da unutuyor 15. Toplam 0 ile 125 arasındadır. Risk kesme değerleri hastaneler arasında farklıdır; yaygın bir set: 0–24 düşük, 25–44 orta ve 45 ve üzeri yüksek.
Her maddeyi puanlayın
son 3 ayda düşme öyküsü: hayır → 0
ikincil tanı: evet → 15
yürüme yardımcısı: mobilyalara tutunuyor → 30
IV tedavi ya da salin kilidi: hayır → 0
yürüyüş: zayıf → 10
mental durum: kendi sınırlarını biliyor → 0
Toplayın
Morse toplamı = 0 + 15 + 30 + 0 + 10 + 0 = 55
Cevap
MFS = 55
6.Klinik değerlendirme skorları
Cevap: orta düzeyde anormal
APGAR skoru: her biri 0, 1 ya da 2 puanla değerlendirilen beş bulgu; doğumdan sonra 1. ve 5. dakikada kontrol edilir. Görünüm (renk): mavi ya da soluk 0, pembe gövde ve mavi ekstremiteler 1, her yerde pembe 2. Nabız: yok 0, 100/dk’nın altı 1, 100/dk ve üzeri 2. Refleks tepkisi (refleks irritabilite): yok 0, yüz buruşturma 1, ağlama, öksürük ya da hapşırık 2. Aktivite (tonus): gevşek 0, hafif fleksiyon 1, aktif hareket 2. Solunum: yok 0, zayıf ağlamayla yavaş ya da düzensiz 1, güçlü ağlamayla iyi 2. Toplam 7–10 güven verici, 4–6 orta düzeyde anormal ve 0–3 düşüktür.
Her bulguyu puanlayın
Görünüm: pembe gövde ile mavi eller ve ayaklar → 1
Nabız: 70/min → 1
Refleks tepkisi: uyarıldığında yüz buruşturma → 1
Etkinlik: kollarda ve bacaklarda hafif fleksiyon → 1
Solunum: zayıf ağlamayla yavaş, düzensiz solunum → 1
Toplayın
APGAR = 1 + 1 + 1 + 1 + 1 = 5
Yorum
5 → orta düzeyde anormal
Cevap
orta düzeyde anormal
7.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Cevap: B · Dolu mide diyaframı kısıtlar ve yemek yemek yorucudur
Cevap neden bu
Ağır KOAH'lı birçok kişi kilo kaybeder; çünkü solunum çok enerji harcar ve büyük öğünler şişkinliğe ve nefes darlığına yol açar. Küçük, besin değeri yüksek öğünler kiloyu ve kas gücünü korumaya yardımcı olur.
Cevap
B · Dolu mide diyaframı kısıtlar ve yemek yemek yorucudur
8.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Cevap: B · CURB-65 skoru 5: acil kıdemli hekim değerlendirmesi gerektiren yüksek risk
Cevap neden bu
Bu hasta 5 üzerinden 5 puan alır: konfüzyon, üre >7 mmol/L, solunum hızı ≥30/dk, düşük kan basıncı ve yaş ≥65. Bu, yüksek mortaliteli ağır pnömoniyi gösterir ve hasta olası sepsis kriterlerini de karşılar. Hızlı üst basamağa bildirim, IV antibiyotikler, sıvılar ve yoğun bakım değerlendirmesi gerekir.
Cevap
B · CURB-65 skoru 5: acil kıdemli hekim değerlendirmesi gerektiren yüksek risk