pH’a bakın: 7,35’in altı asidoz, 7,45’in üstü alkalozdur.
Bunu açıklayan değeri bulun: PaCO₂ pH’ın tersi yönde hareket ediyorsa solunumsal, HCO₃⁻ pH ile aynı yönde hareket ediyorsa metabolik bozukluktur.
Öbür değere bakın: normalse kompanse olmamış, kompanse eden yönde anormalse kısmi kompansasyon, pH normal ve her iki değer anormalse tam kompansasyon vardır.
Yüksek bir anyon açığını delta oranıyla, albümin düşükse de düzeltilmiş açıkla denetleyin.
Klinik değerlendirme skorları
Glasgow Koma Skalası
GCS = E (1–4) + V (1–5) + M (1–6) = 3–15
APGAR
5 belirti × 0–2 = 0–10; 7–10 güven verici, 4–6 orta derecede anormal, 0–3 düşük
Braden skalası
5 × (1–4) + 1 × (1–3) = 6–23; ≤ 18 risk altında
Morse düşme skalası
düşme 25, tanı 15, yardımcı 15/30, IV 20, yürüyüş 10/20, mental durum 15
NEWS2 riski
0–4 düşük; tek bir 3 düşük–orta; 5–6 orta; ≥ 7 yüksek
Ortalama arter basıncı
MAP = (SBP + 2·DBP)/3 = DBP + PP/3
Nabız basıncı ve şok indeksi
PP = SBP − DBP, SI = HR/SBP
Beden kitle indeksi
BMI = kg/m² = 703·lb/in²
Yöntem
Sorunun kullandığı skor çizelgesini ve aralığını bulun (GCS 3–15, APGAR 0–10, Braden 6–23, Morse 0–125).
Her maddeyi ayrı ayrı puanlayın, tanımı düzeyiyle eşleştirin.
Madde puanlarını toplayın ve toplamın aralık içinde olduğunu kontrol edin.
Kesme değerlerini uygulayın: NEWS2 için ayrıca tek başına 3 puan alan parametre olup olmadığına bakın.
Türetilmiş değerler için MAP = (SKB + 2·DKB)/3, PP = SKB − DKB, SI = KH/SKB ve BKİ = kg/m² kullanın.
Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Yöntem
Sorunu adlandırın: pompa yetmezliği, tıkalı arter, ritim, pıhtı, hava yolu daralması, enfeksiyon ya da bir cihaz sorunu.
Önce tehlike işaretlerini kontrol edin: hipoksi, hipotansiyon, göğüs ağrısı, yeni konfüzyon, soğuk nabızsız bir ekstremite.
Oksijeni hastaya göre ayarlayın: çoğu için %94–98, CO₂ retansiyonu riski taşıyanlar için %88–92.
Her ilacı testine ve riskine bağlayın: varfarin ve INR, heparin ve aPTT ile trombositler, diüretikler ve potasyum.
Güvenli ilk eylemi seçin, sonra durumu bildirin ve yeniden değerlendirin.
2Alıştırma soruları
1.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamalarıOrta
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bir hastanın Hb’si 173 g/L, SaO₂’si %98 ve PaO₂’si 106 mmHg (14,1 kPa). Arter oksijen içeriğini CaO₂ = 1,34 × Hb (g/dL) × SaO₂ + 0,003 × PaO₂ (mmHg) ile mL O₂/dL cinsinden bulun.
Hb 173 g/LSaO₂ 98%PaO₂ 106 mmHg (14,1 kPa)
CaO₂ = mL/dL
2.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamalarıZor
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Su kapasitesi 10 L olan bir tüp 171 bar’a kadar doldurulmuş ve 6 L/dk ile çalışıyor. Gaz hacmi yaklaşık su kapasitesi × basınçtır. Bu alıştırmada tüp 20 bar’da değiştiriliyor. Değiştirilmesi gerekene kadar kaç dakika t vardır? Tam dakikaya aşağı yuvarlayın.
10 L171 bar6 L/min20 bar
t = min
3.Arter kan gazı yorumlamaOrta
Bir alıştırma arter kan gazı pH 7,32, PaCO₂ 32 mmHg (4,3 kPa) ve HCO₃⁻ 16 mmol/L gösteriyor. Birincil bozukluk metabolik asidoz’dır. Ne kadar kompanse edilmiştir? Cevabınıza tıklayın.
pH 7,32PaCO₂ 32 mmHg (4,3 kPa)HCO₃⁻ 16 mmol/L
1kompanse olmamış
2kısmen kompanse
3tam kompanse
4.Arter kan gazı yorumlamaZor
Deniz seviyesinde, %24 oksijende alınan bir alıştırma gazı PaO₂ 70 mmHg (9,3 kPa) ve PaCO₂ 48 mmHg (6,4 kPa) gösteriyor. A–a gradyanı değerini bulmak için PAO₂ = FiO₂·(760 − 47) − PaCO₂/0,8 kullanın.
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bu gözlemler için NEWS2 çizelgesini (SpO₂ skala 1) kullanın: solunum sayısı 26/dk, SpO₂ %97 ek oksijen altında, kan basıncı 112/68 mmHg, nabız 70/dk, uyanık, vücut sıcaklığı 36,6 °C. NEWS2 toplam skoru nedir?
RR 26SpO₂ 97%O₂SBP 112HR 70AT 36,6 °C
NEWS2 =
6.Klinik değerlendirme skorlarıZor
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Ekip en az 60 mmHg’lik bir ortalama arter basıncını hedefliyor. Bir hastanın sistolik basıncı 86 mmHg. MAP = (SKB + 2·DKB)/3 formülünü kullanarak hâlâ 60 mmHg MAP veren en düşük diyastolik basınç DBP kaçtır?
MAP 60 mmHgSBP 86 mmHg
DBP = mmHg
7.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunumOrta
Why is a higher level of HDL cholesterol considered protective?
AHDL lowers the blood pressure directly
BHDL is converted into vitamin D in the walls of the arteries
CHDL thins the blood in the same way as an anticoagulant
DHDL carries cholesterol from the tissues back to the liver
8.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunumZor
NSTEMI sonrası koroner stent takılan bir hasta neden iki antiagregan ilaç aldığını soruyor. Hangi yanıt en doğrudur?
Aİki yol bloke edilir, stent korunur, ancak kanama riski artar
Bİkinci ilaç ilk kalp krizine yol açan pıhtıyı çözer
Cİkinci ilaç mide mukozasını aspirinden korur
Dİki ilaç kolesterolü düşürür, böylece yeni tıkanıklıklar oluşamaz
3Çözeltiler
1.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamaları
Cevap: CaO₂ = 23,04 mL/dL
Oksijen içeriği ve sunumu: CaO₂ = 1,34 × Hb (g/dL) × SaO₂ + 0,003 × PaO₂ (mmHg), kan dL’si başına mL O₂ cinsinden; SaO₂ kesir olarak alınır. Oksijenin neredeyse tamamı hemoglobine bağlıdır; çözünmüş kısım küçüktür. Sunum DO₂ = CaO₂ × kardiyak output (L/dk) × 10 (mL/dk); çünkü 1 L = 10 dL; dinlenim halindeki normal yetişkin değeri yaklaşık 1000 mL/dk’dır.
g/dL cinsinden Hb
173 g/L = 17,3 g/dL
Bağlı oksijen
1,34·17,3·0,98 = 22,72 mL/dL
Çözünmüş oksijen
0,003·106 = 0,318 mL/dL
Oksijen içeriği
CaO₂ = 22,72 + 0,318 = 23,04 mL/dL
Cevap
CaO₂ = 23,04 mL/dL
2.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamaları
Cevap: t = 251 min
Tüp süresi: kullanılabilir litre = (manometre basıncı − güvenli artık basınç) × tüp faktörü; güvenli artık basınç genellikle 200 psi’dir. L/psi cinsinden tüp faktörleri: D 0,16, E 0,28, H (ve K) 3,14. Süre (dk) = kullanılabilir litre/akış (L/dk). Süreyi aşağı yuvarlayın, asla yukarı değil; böylece tüp zamanında değiştirilir. Bar tabanlı sistemlerde gaz hacmi, su kapasitesi (L) × basınçtır (bar).
Kullanılabilir gaz
10·(171 − 20) = 1510 L
Durasyon
1510/6 = 251,7 min → t = 251 min
Cevap
t = 251 min
Bu yaklaşık 4 sa 11 dk eder.
3.Arter kan gazı yorumlama
Cevap: kısmen kompanse
Kan gazı okuma (ROME): önce pH: 7,35’in altı asidemi, 7,45’in üstü alkalemidir. Sonra bunu açıklayan değeri bulun. PaCO₂ (normal 35–45 mmHg, 4,7–6,0 kPa) solunumsal kısımdır ve solunumsal bir bozuklukta pH’ın tersi yönde (Opposite) hareket eder; HCO₃⁻ (normal 22–26 mmol/L) metabolik kısımdır ve pH ile aynı yönde (Equal) hareket eder (Respiratory Opposite, Metabolic Equal). Öbür değer kompansasyonu gösterir: normalse kompanse olmamıştır; pH hâlâ anormalken pH’ı geri çeken yönde anormalse kısmen kompanse; pH normal ve her iki değer anormalse tam kompanse. Aralıklar laboratuvarlar arasında biraz farklılık gösterir; bunlar alıştırma değerleridir.
ROME, değer değer
pH 7,32: asidemi (7,35’in altı)
PaCO₂ 32 mmHg: düşük (35–45)
HCO₃⁻ 16 mmol/L: düşük (22–26)
Kompansasyon
kısmen kompanse
Cevap
kısmen kompanse
4.Arter kan gazı yorumlama
Cevap: A–a gradyanı = 41,12 mmHg
Türetilmiş değerler: hesaplanan serum ozmolalitesi, tüm değerler mmol/L cinsindeyken 2·Na⁺ + glukoz + üredir (glukoz ve BUN mg/dL cinsindeyse 2·Na⁺ + glukoz/18 + BUN/2,8); normal değer yaklaşık 275–295 mOsm/kg’dır. P/F oranı, PaO₂’nin kesir olarak FiO₂’ye bölünmesidir. Deniz seviyesinde alveoler oksijen basıncı PAO₂ = FiO₂·(760 − 47) − PaCO₂/0,8 mmHg’dir ve A–a gradyanı PAO₂ − PaO₂’dir.
NEWS2 (National Early Warning Score 2, Royal College of Physicians 2017): yedi parametrenin her birini çizelgeyle puanlayın (solunum sayısı, skala 1’de SpO₂, oda havası ya da ek oksijen, sistolik kan basıncı, nabız, ACVPU ölçeğinde bilinç ve vücut sıcaklığı) ve puanları toplayın. Klinik risk: 0–4 düşük; tek bir parametrede 3 puan düşük–orta; 5–6 orta; 7 ve üzeri yüksek. Toplam 5 ve üzeri acil yanıt gerektirir.
Her parametreyi puanlayın
RR 26/min → 3
SpO₂ 97% → 0
oksijen altında → 2
SBP 112 mmHg → 0
HR 70/min → 0
uyanık (A) → 0
T 36,6 °C → 0
Toplayın
NEWS2 = 3 + 0 + 2 + 0 + 0 + 0 + 0 = 5
Cevap
NEWS2 = 5
6.Klinik değerlendirme skorları
Cevap: DBP = 47 mmHg
Kan basıncı değerleri: nabız basıncı PP = SKB − DKB. Ortalama arter basıncı MAP ≈ (SKB + 2·DKB)/3 = DKB + PP/3; bu tahmin, normal kalp hızında kalbin her atımın yaklaşık üçte ikisini diyastolde geçirmesine dayanır (kalp hızı yüksekken daha az doğrudur); en az yaklaşık 65 mmHg MAP, organ perfüzyonu için yaygın bir hedeftir. Şok indeksi SI = kalp hızı/SKB normalde yaklaşık 0,5–0,7’dir; yaklaşık 1’in üzerindeki bir değer şok için uyarı işaretidir.
Düzenleyin
DBP = (3·MAP − SBP)/2
Yerine koyun
DBP = (3·60 − 86)/2 = 94/2 = 47 mmHg
Cevap
DBP = 47 mmHg
7.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Cevap: D · HDL carries cholesterol from the tissues back to the liver
Cevap neden bu
HDL transports cholesterol from the tissues and artery walls to the liver for removal (reverse cholesterol transport), so higher levels are linked with lower cardiovascular risk. LDL carries cholesterol to tissues and drives atherosclerosis.
Cevap
D · HDL carries cholesterol from the tissues back to the liver
8.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Cevap: A · İki yol bloke edilir, stent korunur, ancak kanama riski artar
Cevap neden bu
Çift antiagregan tedavi (aspirin artı klopidogrel, tikagrelor veya prasugrel gibi bir P2Y₁₂ inhibitörü) tekrarlayan olayları ve stent trombozunu azaltır, genellikle 12 aya kadar sürer. Kanama riskini artırır ve özellikle stentten sonra kardiyoloji önerisi olmadan erken bırakılmamalıdır.
Cevap
A · İki yol bloke edilir, stent korunur, ancak kanama riski artar