Anatomi manusia: soalan latihan dengan penerangan

1Apakah anatomi dan mengapa ia penting

Anatomi ialah kajian tentang struktur badan: nama bahagian-bahagiannya, kedudukannya dan bagaimana ia bersambung. Fisiologi, subjek yang berasingan, mengkaji bagaimana bahagian-bahagian itu berfungsi.

Doktor, jururawat dan ahli terapi menggunakan anatomi setiap hari. Untuk memberi suntikan, merasa nadi atau memahami sesuatu kecederaan, anda perlu tahu dengan tepat apa yang terletak di bawah kulit pada tempat itu.

Badan dibina dalam peringkat. Setiap peringkat terdiri daripada peringkat di bawahnya:

1. Sel, unit hidup terkecil, seperti sel otot dan sel saraf.
2. Tisu, kumpulan sel serupa yang melakukan satu tugas. Terdapat empat jenis asas: tisu epitelium, tisu penghubung, tisu otot dan tisu saraf.
3. Organ, terdiri daripada beberapa tisu, seperti jantung, hati atau kulit.
4. Sistem organ, kumpulan organ yang bekerja bersama, seperti sistem kardiovaskular, pernafasan, pencernaan, saraf dan otot-rangka.

Kulit ialah organ terbesar badan. Hati ialah organ dalaman terbesar.

2Kedudukan anatomi dan arah

Setiap arah dalam anatomi merujuk kepada satu postur piawai, iaitu kedudukan anatomi: berdiri tegak, menghadap ke hadapan, lengan di sisi, tapak tangan menghadap ke hadapan dan kaki dirapatkan.

Arah sentiasa diberikan dari sudut pandangan pesakit. “Kiri” bermaksud sebelah kiri pesakit, walaupun pesakit menghadap anda.

Istilah arah yang paling penting datang secara berpasangan:

• Superior (ke arah kepala) dan inferior (ke arah kaki).
• Anterior atau ventral (ke arah depan) dan posterior atau dorsal (ke arah belakang).
• Medial (ke arah garis tengah badan) dan lateral (menjauhi garis tengah).
• Proksimal (lebih dekat dengan tempat anggota bersambung dengan batang badan) dan distal (lebih jauh). Kedua-duanya digunakan untuk anggota badan.
• Superfisial (lebih dekat dengan kulit) dan dalam (lebih jauh ke dalam).

Tiga satah membahagikan badan. Satah sagital membahagikannya kepada bahagian kiri dan kanan. Satah koronal (frontal) membahagikannya kepada depan dan belakang. Satah melintang (aksial) membahagikannya kepada bahagian atas dan bawah.

Dalam kedudukan anatomi ibu jari menghala menjauhi badan. Maka radius, tulang lengan bawah di sebelah ibu jari, berada di lateral, dan ulna di medial.

3Sistem utama secara ringkas

Rangka dan sendi. Orang dewasa mempunyai kira-kira 206 tulang. Femur (tulang paha) ialah yang terpanjang; osikel telinga tengah ialah yang terkecil.

• Tulang belakang mempunyai 7 vertebra serviks, 12 toraks dan 5 lumbar, kemudian sakrum (5 vertebra bercantum) dan koksiks.
• Terdapat 12 pasang tulang rusuk, sepasang bagi setiap vertebra toraks. Tulang dada ialah sternum; tulang selangka ialah klavikel.
• Dalam sendi sinovial hujung tulang bergerak bebas. Pinggul dan bahu ialah sendi lesung-dan-bola; siku dan lutut ialah sendi engsel.

Otot. Tendon melekatkan otot pada tulang. Ligamen menghubungkan tulang dengan tulang. Terdapat tiga jenis tisu otot:

• Otot rangka: bergaris (belang) dan di bawah kawalan sedar. Ia menggerakkan rangka.
• Otot jantung: bergaris dan di luar kawalan sedar. Ia hanya terdapat di jantung.
• Otot licin: tidak bergaris dan di luar kawalan sedar. Ia melapik usus, saluran darah dan pundi kencing.

Jantung dan salur. Jantung mempunyai empat ruang: dua atrium di atas yang menerima darah dan dua ventrikel di bawah yang mengepamnya keluar. Arteri membawa darah keluar dari jantung; vena membawa darah kembali kepadanya.

Sistem saraf. Sistem saraf pusat ialah otak dan saraf tunjang. Dua belas pasang saraf kranial dan 31 pasang saraf spina membentuk sebahagian besar sistem saraf periferi.

• Serebrum ialah bahagian terbesar otak. Lobus oksipitalnya menempatkan korteks visual primer.
• Serebelum menyelaraskan pergerakan dan keseimbangan. Medula, dalam batang otak, menempatkan pusat bagi pernafasan dan kadar denyutan jantung.
• Pada orang dewasa saraf tunjang berakhir kira-kira pada paras vertebra L1–L2.

Pernafasan dan pencernaan. Diafragma ialah otot utama pernafasan. Peparu kanan mempunyai tiga lobus dan peparu kiri dua. Hati menghasilkan hempedu dan pundi hempedu menyimpannya.

4Cara menyelesaikan soalan anatomi

Soalan anatomi menghargai cara berfikir yang tetap lebih daripada menghafal senarai. Gunakan langkah-langkah ini:

1. Tempatkan struktur itu: di kawasan badan yang mana dan dalam sistem yang mana ia tergolong.
2. Terjemahkan perkataannya. Banyak nama menerangkan bahagian itu: “cost-” ialah rusuk, “hepat-” ialah hati, “nephr-” ialah buah pinggang, “pulmon-” ialah peparu.
3. Ingat semula hubungannya: apa yang dilekatinya, apa yang membekalkan darah atau sarafnya, apa yang terletak di sebelahnya.
4. Bagi sesuatu laluan (darah, air kencing, isyarat saraf), jejakinya satu peringkat demi satu peringkat dan sebut setiap peringkat dengan kuat.
5. Bagi kes kecederaan, tanya apakah yang biasanya dilakukan oleh struktur yang rosak itu. Kehilangan tugas itu ialah simptomnya.
6. Singkirkan pilihan dari kawasan yang salah atau sistem yang salah dahulu, kemudian pilih antara yang tinggal.

Contoh langkah 5: saraf radial membekalkan otot yang meluruskan pergelangan tangan. Kerosakannya selepas patah batang humerus menyebabkan “pergelangan tangan terkulai”.

5Contoh terselesai

Jejaki laluan itu satu peringkat demi satu peringkat. Cuba namakan peringkat seterusnya sebelum anda membukanya.

6Kesilapan lazim

• Menyangka arteri sentiasa membawa darah kaya oksigen. Arteri pulmonari membawa darah terdeoksigen; vena pulmonari membawa darah beroksigen.
• Mengelirukan tendon (otot ke tulang) dengan ligamen (tulang ke tulang).
• Menggunakan kiri dan kanan anda sendiri dan bukannya kiri dan kanan pesakit.
• Mengelirukan serebrum (pemikiran, deria, pergerakan di bawah kawalan sedar) dengan serebelum (koordinasi dan keseimbangan).
• Mengatakan pundi hempedu menghasilkan hempedu. Hatilah yang menghasilkannya; pundi hempedu menyimpan dan memekatkannya.
• Terlupa kedudukan anatomi: tapak tangan menghadap ke hadapan, maka radius berada di lateral.

7Rupa soalan peperiksaan

• Mudah (istilah dan fakta utama): nama, lokasi dan nombor. Contohnya tulang terpanjang, bilangan pasang tulang rusuk, atau maksud “proksimal”.
• Sederhana (menerapkan konsep): hubungan antara struktur. Saraf mana yang membekalkan sesuatu otot, injap mana yang terletak di antara dua ruang, salur mana yang anda gunakan untuk merasa nadi.
• Sukar (kes dan analisis): kes klinikal yang ringkas. Anda mengaitkan kecederaan, lesi atau simptom dengan struktur yang terlibat, seperti kecederaan saraf selepas patah tulang atau arteri koronari di sebalik infarksi.

Bagi kes sukar, tanya apakah yang biasanya dilakukan oleh struktur itu dan ke mana ia berjalan. Simptomnya hampir selalu ialah kehilangan fungsi itu, di bawah atau di luar titik kerosakan.