Pelajari Farmakologi dari awal
Sebelum ini: Fisiologi manusia
1Apa yang dikaji oleh farmakologi
Farmakologi ialah kajian tentang bagaimana ubat bertindak pada badan. Ubat ialah bahan kimia yang mengubah fungsi badan, seperti penghilang sakit, antibiotik atau pil tekanan darah.
Subjek ini mempunyai dua bahagian yang mudah dibezakan:
- Farmakokinetik ialah apa yang badan lakukan kepada ubat: bagaimana ia diserap, disebarkan, dipecahkan dan disingkirkan.
- Farmakodinamik ialah apa yang ubat lakukan kepada badan: sasaran mana yang diikatnya dan kesan apa yang menyusul.
Setiap ubat mempunyai nama generik (contohnya paracetamol) dan sering beberapa nama jenama. Nama generik biasanya menunjukkan kelas ubat pada hujungnya:
- “-olol” (atenolol, propranolol): penyekat beta.
- “-pril” (ramipril): perencat ACE. “-sartan” (losartan): penyekat reseptor angiotensin II.
- “-statin” (simvastatin): statin, yang menurunkan kolesterol. “-prazole” (omeprazole): perencat pam proton, yang mengurangkan asid perut.
Semakan kendiri Soalan bertanya bagaimana ubat diserap, dimetabolismekan dalam hati dan dikumuhkan oleh buah pinggang. Bahagian farmakologi yang manakah ini?
- Farmakodinamik
- Farmakogenetik
- Farmakokinetik
- Toksikologi
Jawapan: Farmakokinetik. Penyerapan, metabolisme dan perkumuhan ialah apa yang badan lakukan kepada ubat: farmakokinetik. Farmakodinamik ialah sebaliknya, kesan ubat pada sasarannya.
2Farmakokinetik: perjalanan sesuatu ubat
Ingat empat peringkat dengan ADME:
- Penyerapan: ubat memasuki darah. Dos intravena 100% tersedia. Tablet sering kurang, kerana hati memecahkan sebahagiannya sebelum ia sampai ke peredaran (metabolisme laluan pertama).
- Pengagihan: ubat tersebar ke dalam tisu. Banyak ubat terikat pada protein plasma, terutamanya albumin; hanya ubat bebas yang bertindak. Ubat larut lemak melintasi sawar darah–otak dengan lebih mudah.
- Metabolisme: kebanyakannya dalam hati, sering oleh enzim sitokrom P450 (CYP). Perencat enzim menaikkan paras ubat lain; perangsang enzim menurunkannya.
- Perkumuhan: kebanyakannya oleh buah pinggang. Dalam kegagalan buah pinggang, ubat yang dibersihkan oleh buah pinggang terkumpul, maka dos dikurangkan atau selang dipanjangkan.
Separuh hayat (t½) ialah masa untuk paras plasma jatuh separuh. Kebanyakan ubat mengikut penyingkiran peringkat pertama: pecahan yang sama disingkirkan dalam setiap separuh hayat.
C = C₀ × (1/2)t / t½
Dengan dos tetap, paras mencapai keadaan mantap selepas kira-kira 4–5 separuh hayat. Dos pemuat ialah dos pertama yang lebih besar yang mencapai paras sasaran dengan lebih cepat.
Semakan kendiri Ubat mempunyai separuh hayat 4 jam. Paras plasmanya ialah 64 mg/L. Tiada dos lagi diberi. Berapakah paras selepas 12 jam?
- 0 mg/L
- 16 mg/L
- 21.3 mg/L
- 8 mg/L
Jawapan: 8 mg/L. 12 jam ialah 3 separuh hayat: 64 → 32 → 16 → 8 mg/L. 16 mg/L berhenti selepas dua kali pembahagian dua; 21.3 membahagi dengan 3 dan bukannya membahagi dua tiga kali. Paras tidak pernah mencapai sifar dalam bilangan pembahagian dua yang tetap.
3Farmakodinamik: reseptor dan tindak balas
Kebanyakan ubat bertindak pada reseptor, protein yang biasanya diikat oleh utusan semula jadi (seperti adrenalin atau asetilkolin). Yang lain bertindak pada enzim, saluran ion atau pengangkut.
- Agonis terikat pada reseptor dan mengaktifkannya. Salbutamol ialah agonis beta-2 yang melebarkan saluran udara.
- Antagonis terikat pada reseptor tanpa mengaktifkannya dan menyekat agonis. Naloxone menyekat reseptor opioid.
- Agonis separa mengaktifkan reseptor hanya sebahagian, walaupun setiap reseptor diduduki.
Antagonis kompetitif menganjakkan keluk dos–tindak balas ke kanan: lebih banyak agonis diperlukan, tetapi maksimum yang sama boleh dicapai. Antagonis bukan kompetitif menurunkan tindak balas maksimum.
Potensi ialah berapa banyak ubat diperlukan untuk satu kesan. Dos yang memberi separuh kesan maksimum ialah EC50; EC50 yang lebih rendah bermakna ubat yang lebih berpotensi. Keberkesanan ialah kesan maksimum yang boleh dihasilkan oleh ubat.
Indeks terapeutik ialah nisbah antara dos toksik dan dos berkesan. Ubat dengan indeks sempit, seperti warfarin, digoxin, litium dan gentamicin, memerlukan pemantauan rapi.
Semakan kendiri Ubat A mempunyai EC50 2 mg dan ubat B mempunyai EC50 20 mg. Kedua-duanya mencapai kesan maksimum yang sama. Pernyataan manakah yang betul?
- A lebih berpotensi; keberkesanan mereka sama
- A mempunyai keberkesanan yang lebih tinggi daripada B
- A sepuluh kali lebih selamat daripada B
- B lebih berpotensi; keberkesanan mereka sama
Jawapan: A lebih berpotensi; keberkesanan mereka sama. A memerlukan lebih sedikit ubat untuk kesan yang sama, maka ia lebih berpotensi. Kedua-duanya mencapai maksimum yang sama, maka keberkesanan adalah sama. Mengelirukan potensi dengan keberkesanan ialah kesilapan paling biasa; EC50 sahaja tidak menunjukkan apa-apa tentang keselamatan.
4Cara beralasan tentang sesuatu ubat
Anda tidak boleh menghafal setiap ubat, tetapi anda boleh beralasan daripada beberapa fakta. Gunakan langkah-langkah ini:
- Namakan kelas daripada nama ubat atau soalan.
- Ingat sasaran dan mekanisme: reseptor, enzim atau saluran yang mana, dan sama ada ia diaktifkan atau disekat.
- Ramalkan kesan daripada mekanisme. Kesan yang dikehendaki dan kesan sampingan sering datang daripada sasaran yang sama dalam organ berbeza.
- Fikirkan tentang kinetik: organ mana yang membersihkan ubat, interaksi mana yang mengubah parasnya, dan pesakit mana (usia tua, penyakit buah pinggang atau hati) yang memerlukan perhatian.
- Ingat pemantauan dan pembalikan. Contohnya vitamin K membalikkan warfarin, protamin membalikkan heparin dan naloxone membalikkan opioid.
5Contoh terselesai
Beralasan daripada mekanisme. Cuba ramalkan langkah seterusnya sebelum anda membukanya.
Contoh terselesaiSeorang pesakit asma diberi propranolol untuk tekanan darah tinggi. Mengapa ini satu masalah?
1Hujung “-olol” menunjukkan bahawa propranolol ialah penyekat beta, antagonis pada reseptor beta-adrenergik.
2Reseptor beta-1 terutamanya di jantung: menyekatnya menurunkan kadar denyutan jantung dan tekanan darah. Reseptor beta-2 terdapat dalam otot licin saluran udara, di mana adrenalin melebarkan bronkus.
3Propranolol ialah tidak terpilih: ia menyekat reseptor beta-1 dan beta-2. Atenolol dan bisoprolol lebih kardiopilih (beta-1).
4Menyekat reseptor beta-2 dalam saluran udara membolehkan bronkus menyempit. Dalam asma ini boleh mencetuskan bronkospasma yang teruk.
Ia juga bertentangan dengan penyedut pelega pesakit, salbutamol, yang merupakan agonis beta-2.
5Kesan yang dikehendaki (beta-1, jantung) dan kesan berbahaya (beta-2, peparu) datang daripada ubat yang sama bertindak pada dua jenis reseptor.
Jawapan Propranolol ialah penyekat beta tidak terpilih; menyekat reseptor beta-2 dalam saluran udara boleh menyebabkan bronkospasma, maka ia dielakkan dalam asma.
6Kesilapan lazim
- Mengelirukan potensi (berapa banyak ubat diperlukan) dengan keberkesanan (seberapa besar kesan maksimum).
- Tersilap arah interaksi enzim. Perencat memperlahankan pemecahan, maka paras ubat lain meningkat; perangsang menjadikannya jatuh.
- Menyangka ubat habis selepas dua separuh hayat. Hanya 25% yang tinggal ketika itu; selepas kira-kira 5 separuh hayat kira-kira 3% masih tinggal.
- Menukar antidot: vitamin K untuk warfarin, protamin untuk heparin.
- Terlupa metabolisme laluan pertama, yang menjejaskan ubat yang diambil melalui mulut tetapi tidak yang intravena.
- Menganggap antagonis kompetitif seolah-olah menurunkan kesan maksimum. Itu antagonis bukan kompetitif.
Semakan kendiri Seorang pesakit yang mengambil simvastatin, yang dipecahkan oleh CYP3A4, mula mengambil clarithromycin, perencat CYP3A4. Apakah yang berlaku kepada simvastatin?
- Ia ditukar lebih cepat kepada bentuk aktifnya
- Parasnya jatuh, maka kolesterol meningkat
- Parasnya meningkat, menambah risiko kerosakan otot
- Tiada apa-apa, kerana kedua-dua ubat mempunyai sasaran yang berbeza
Jawapan: Parasnya meningkat, menambah risiko kerosakan otot. Perencat memperlahankan enzim, maka simvastatin terkumpul dan kesan sampingan seperti miopati menjadi lebih berkemungkinan. Memilih paras yang lebih rendah ialah arah terbalik: itulah yang dilakukan oleh perangsang enzim.
7Rupa soalan peperiksaan
- Mudah (istilah dan fakta utama): takrifan dan fakta klasik. Apa maksud separuh hayat, apa itu antagonis, ubat mana yang merawat anafilaksis (adrenalin) atau serangan asma akut (agonis beta-2 bertindak pendek).
- Sederhana (menerapkan konsep): mekanisme dan kinetik. Bagaimana sesuatu kelas ubat berfungsi, bagaimana interaksi mengubah paras, bagaimana kegagalan buah pinggang mengubah dos.
- Sukar (kes dan analisis): kes pesakit. Anda mengenali ketoksikan atau interaksi berbahaya, menerangkannya daripada mekanisme, atau mengira paras daripada separuh hayat.
Bagi soalan sukar, kembali kepada sasaran. Kebanyakan kesan buruk dan interaksi berpunca daripada mekanisme atau organ yang membersihkan ubat.
Belajar langkah demi langkah dalam aplikasiBelajar langkah demi langkah dalam aplikasi