Kies in het printvenster “Opslaan als pdf” om een kopie op je apparaat te bewaren.
1Formules en methoden
Limieten
Direct invullen
probeer eerst x = a; 0/0 betekent vereenvoudigen
Ontbinden en wegdelen
xⁿ − aⁿ = (x − a)(xⁿ⁻¹ + a·xⁿ⁻² + … + aⁿ⁻¹)
Geconjugeerde
(√x − √a)(√x + √a) = x − a
Limieten naar oneindig
deel door de hoogste macht van x; bij gelijke graden is de limiet de verhouding van de hoogstegraadscoëfficiënten
Standaardlimiet
limx→∞ (1 + a/x)bx = eab
Regel van L'Hôpital
lim f/g = lim f′/g′ (0/0 or ∞/∞)
Afgeleiden
Machtsregel
(xⁿ)′ = n·xⁿ⁻¹
Productregel
(uv)′ = u′v + uv′
Quotiëntregel
(u/v)′ = (u′v − uv′)/v²
Kettingregel
f(g(x))′ = f′(g(x))·g′(x)
Standaardafgeleiden
(eˣ)′ = eˣ, (ln x)′ = 1/x, (sin x)′ = cos x, (cos x)′ = −sin x
Methode
Herken de structuur: som, product, quotiënt of samenstelling.
Pas de machtsregel toe op elke macht van x.
Gebruik waar nodig de product-, quotiënt- of kettingregel.
Vereenvoudig, en vul het punt in als daarom wordt gevraagd.
Optimalisatie
Methode
schrijf Q(x) met één variabele, los Q′(x) = 0 op, controleer Q″ of de randpunten
Maximum
Q′(x) = 0, Q″(x) < 0
Minimum
Q′(x) = 0, Q″(x) > 0
Gesloten cilinder
V = πr²h, A = 2πr² + 2πrh
Winst
P = R − C, R = p·q, maximum where MR = MC
Integralen
Machtsregel
∫xⁿ dx = xⁿ⁺¹/(n + 1) + C
Bepaalde integraal
∫ab f dx = F(b) − F(a)
Standaardintegralen
∫eˣ dx = eˣ, ∫1/x dx = ln|x|, ∫sin x dx = −cos x
Oppervlakte tussen grafieken
∫ab (f − g) dx
Methode
Schrijf de integrand waar mogelijk als een som van eenvoudige termen.
Pas de machtsregel toe: ∫xⁿ dx = xⁿ⁺¹/(n + 1), en de standaardintegralen voor ex, 1/x, sin en cos.
Gebruik substitutie als je een functie en haar afgeleide samen ziet.
Bereken bij een bepaalde integraal F(b) − F(a).
2Oefenopgaven
1.LimietenGemiddeld
Bereken de limiet L = limx→∞ (√(9x2 − 5x) − 3x).
f(x) = √(9x2 − 5x) − 3xx → ∞
L =
2.LimietenMoeilijk
Bereken de limiet L = limx→0 (1 − cos 4x)/(2x²), met x in radialen.
f(x) = (1 − cos 4x)/(2x²)x → 0
L =
3.AfgeleidenGemiddeld
Gegeven f(x) = x2·ex. Bereken f′(1).
f(x) = x2·exx = 1
f′(1) =
4.AfgeleidenMoeilijk
Gegeven f(x) = x3 − 7,5x2 + 12x − 5. Bereken de x-coördinaat x van het lokale maximum.
f(x) = x3 − 7,5x2 + 12x − 5
x =
5.OptimalisatieGemiddeld
Een rechthoekig perceel van 450 m² wordt aan alle vier de zijden omheind. De zijde langs de straat, met lengte x, kost €30 per meter; de andere drie zijden kosten €8 per meter. Bereken de lengte x van de straatkant waarbij de kosten minimaal zijn.
A = 450 m²€30/m€8/m
x = m
6.OptimalisatieMoeilijk
Een theater verkoopt 980 kaartjes per voorstelling voor €25 per stuk. Marktonderzoek laat zien dat elke verhoging van de kaartprijs met €1 20 minder verkochte kaartjes betekent (en elke verlaging met €1 er 20 meer). Bereken de kaartprijs p die de omzet maximaliseert.
980 × €2520 / €1
p = €
7.IntegralenGemiddeld
Bereken I = ∫₀π x·cos x dx (x in radialen).
∫₀π x·cos x dx
I =
8.IntegralenMoeilijk
Bereken I = ∫₀1,5 x²·eˣ dx.
∫₀1,5 x²eˣ dx
I =
3Oplossingen
1.Limieten
Antwoord: L = −0,8333
Limieten: probeer eerst direct in te vullen. Geeft dat 0/0, vereenvoudig dan eerst: ontbind in factoren en deel de gemeenschappelijke factor weg, of vermenigvuldig met de geconjugeerde. Voor x → ∞ deel je teller en noemer door de hoogste macht van x. Regel van L'Hôpital: als f/g de vorm 0/0 of ∞/∞ geeft, dan is lim f/g = lim f′/g′, waarbij je teller en noemer apart differentieert (niet met de quotiëntregel).
Vermenigvuldig met de geconjugeerde
f(x) = −5x/(√(9x2 − 5x) + 3x)
Deel door x
f(x) = −5/(√(9 + (−5)/x) + 3)
Laat x → ∞
L = −5/(3 + 3) = −0,8333
Antwoord
L = −0,8333
2.Limieten
Antwoord: L = 4
Limieten: probeer eerst direct in te vullen. Geeft dat 0/0, vereenvoudig dan eerst: ontbind in factoren en deel de gemeenschappelijke factor weg, of vermenigvuldig met de geconjugeerde. Voor x → ∞ deel je teller en noemer door de hoogste macht van x. Regel van L'Hôpital: als f/g de vorm 0/0 of ∞/∞ geeft, dan is lim f/g = lim f′/g′, waarbij je teller en noemer apart differentieert (niet met de quotiëntregel).
Eerste toepassing
4·sin 4x/(4x) → 0/0
Tweede toepassing
16·cos 4x/4
Vul x = 0 in
L = 16/4 = 4
Antwoord
L = 4
3.Afgeleiden
Antwoord: f′(1) = 8,155
Differentiëren: de afgeleide f′(x) is de helling van de grafiek in x. Machtsregel: (xⁿ)′ = n·xⁿ⁻¹. Productregel: (uv)′ = u′v + uv′. Kettingregel: (f(g(x)))′ = f′(g(x))·g′(x). Waar f′(x) = 0 heeft de grafiek een horizontale raaklijn: een maximum, minimum of zadelpunt.
Productregel
f′(x) = u′v + uv′ = ex·(2x + 1·x2)
Invullen
f′(1) = 2,718·(2 + 1) = 8,155
Antwoord
f′(1) = 8,155
4.Afgeleiden
Antwoord: x = 1
Differentiëren: de afgeleide f′(x) is de helling van de grafiek in x. Machtsregel: (xⁿ)′ = n·xⁿ⁻¹. Productregel: (uv)′ = u′v + uv′. Kettingregel: (f(g(x)))′ = f′(g(x))·g′(x). Waar f′(x) = 0 heeft de grafiek een horizontale raaklijn: een maximum, minimum of zadelpunt.
Afgeleide
f′(x) = 3x2 − 15x + 12 = 3·(x2 − 5x + 4)
f′(x) = 0 oplossen
x = 1 of x = 4
Welke is welke
f″(x) = 6x − 15: negatief in een maximum, positief in een minimum.
f″(1) = −9, f″(4) = 9
x = 1
Antwoord
x = 1
5.Optimalisatie
Antwoord: x = 13,76 m
Optimalisatie: schrijf de te optimaliseren grootheid als functie van één variabele en gebruik de randvoorwaarde om de andere te elimineren. Stel de afgeleide gelijk aan nul en los op. Controleer dat het stationaire punt een maximum of minimum is (tweede afgeleide of tekenwisseling van de eerste afgeleide) en dat het binnen het toegestane bereik ligt; een randpunt zoals een zijde van lengte nul is niet het antwoord.
Kosten als functie van x
C(x) = 38x + 7200/x
Afgeleide gelijk aan nul stellen
C″(x) = 14400/x³ > 0, dus dit is een minimum.
x = √(7200/38) = 13,76 m
y = 450/13,76 = 32,69 m
Minimale kosten
C = 38·13,76 + 7200/13,76 = €1046
Antwoord
x = 13,76 m
6.Optimalisatie
Antwoord: p = 37 €
Optimalisatie: schrijf de te optimaliseren grootheid als functie van één variabele en gebruik de randvoorwaarde om de andere te elimineren. Stel de afgeleide gelijk aan nul en los op. Controleer dat het stationaire punt een maximum of minimum is (tweede afgeleide of tekenwisseling van de eerste afgeleide) en dat het binnen het toegestane bereik ligt; een randpunt zoals een zijde van lengte nul is niet het antwoord.
Omzet als functie van de prijs
n(p) = 1480 − 20p
R(p) = 1480p − 20p²
Afgeleide gelijk aan nul stellen
R″(p) = −40 < 0, dus dit is een maximum.
p = 1480/40 = €37
Maximale omzet
n = 1480 − 20·37 = 740
R = 37·740 = €27380
Antwoord
p = €37
7.Integralen
Antwoord: I = −2
Partiële integratie: ∫u·dv = u·v − ∫v·du, afgeleid uit de productregel. Kies voor u de factor die eenvoudiger wordt als je hem differentieert (een macht van x, of ln x), en voor dv de factor die je kunt integreren (eˣ, sin x, cos x, of x als u = ln x). Bereken bij een bepaalde integraal u·v op beide grenzen: ∫ₐᵇ u dv = [u·v]ₐᵇ − ∫ₐᵇ v du. Een factor x² vraagt om twee rondes.
Kies u en dv
u = x, du = dx; dv = cos x dx, v = sin x
Primitieve
∫x cos x dx = x sin x − ∫sin x dx = x sin x + cos x
Limieten
(π·sin π + cos π) − (0 + 1) = −2
Antwoord
I = −2
8.Integralen
Antwoord: I = 3,602
Partiële integratie: ∫u·dv = u·v − ∫v·du, afgeleid uit de productregel. Kies voor u de factor die eenvoudiger wordt als je hem differentieert (een macht van x, of ln x), en voor dv de factor die je kunt integreren (eˣ, sin x, cos x, of x als u = ln x). Bereken bij een bepaalde integraal u·v op beide grenzen: ∫ₐᵇ u dv = [u·v]ₐᵇ − ∫ₐᵇ v du. Een factor x² vraagt om twee rondes.