Bepaal de omzetter (buck, boost of buck-boost) en de duty cycle D uit de spanningsverhouding.
Gebruik de volt-secondebalans over de spoel: de gemiddelde spoelspanning over een periode is nul.
Bepaal de spoelspanning terwijl de schakelaar aan staat, daarna ΔIL = VL·D/(L·f).
Bepaal voor de uitgangsrimpel de lading die in en uit de condensator stroomt; stel voor de grens van continue geleiding de gemiddelde spoelstroom gelijk aan ΔIL/2.
Brug van Wheatstone en rekstrookjes
Deelspanningen
Va = VsR2/(R1 + R2), Vb = VsR4/(R3 + R4)
Output
Vab = Va − Vb
Balans
R1/R2 = R3/R4
Schuifdraadbrug
R/Rx = l/(100 − l)
Thévenin-weerstand
Rth = R1∥R2 + R3∥R4
K-factor
ΔR/R = GF·ε
Uitgang van de brug
kwart Vs·GF·ε/4, half Vs·GF·ε/2, vol Vs·GF·ε
Kleine verandering, één arm
Vab ≈ Vs·ΔR/(4R)
Spanning
σ = E·ε
Methode
Behandel de brug als twee spanningsdelers over dezelfde voeding.
Stel voor evenwicht R₁/R₂ = R₃/R₄ en los op voor de onbekende weerstand.
Bepaal voor een onevenwichtige brug Va en Vb uit de delers en trek ze af; gebruik het Thévenin-equivalent als een meter de uitgang belast.
Reken voor rekstrookjes de rek om naar ΔR/R = GF·ε en gebruik Vs·GF·ε/4, /2 of ×1 voor een kwart-, halve of volle brug.
Digitale logica: poorten, K-kaarten & flip-flops
Basispoorten
A·B, A + B, A′, (A·B)′, (A + B)′, A ⊕ B
Booleaanse regels
X + X′ = 1, X·X′ = 0, X + XY = X, XY + XY′ = X
De Morgan
(X·Y)′ = X′ + Y′, (X + Y)′ = X′·Y′
Volgorde van de Karnaugh-kaart
00, 01, 11, 10 (Gray code)
Groep van 2ᵏ cellen
verliest k variabelen
4-naar-1-multiplexer
F = A′B′I0 + A′BI1 + AB′I2 + ABI3
Flip-flops
D: Q⁺ = D, T: Q⁺ = T ⊕ Q, JK: Q⁺ = JQ′ + K′Q
Tellers
n-bits: 2ⁿ toestanden; mod-N: kleinste n met 2ⁿ ≥ N; fuit = fklok/N
Ripple-teller
fmax = 1/(n·tpd)
Ring- en Johnson-tellers
n en 2n toestanden
Methode
Werk bij een schakeling van de ingangen naar de uitgang, één poort tegelijk, en schrijf de waarde op elke draad, of schrijf de uitdrukking op en vul de waarheidstabel in.
Zet voor vereenvoudiging de enen (en de don’t-cares als X) in een Karnaugh-kaart met rijen en kolommen in Gray-code: 00, 01, 11, 10.
Dek de enen met zo weinig en zo grote groepen van 1, 2, 4, 8 of 16 cellen als mogelijk, met terugloop om de randen; elke groep is één productterm van de variabelen die constant blijven. Groepeer de nullen voor de POS-vorm.
Lees bij flip-flops en tellers de ingangen af op elke actieve klokflank, schrijf de toestand na elke flank op, en onthoud dat een n-bits teller na 2ⁿ toestanden terugloopt.
2Oefenopgaven
1.Diodes en transistorenGemiddeld
2 wit leds (doorlaatspanning 3 V per stuk) staan in serie met een weerstand op een voeding van 9 V. Bepaal de weerstand R die de stroom op 10 mA instelt.
Vs = 9 VVF = 3 Vn = 2I = 10 mA
R = Ω
2.Diodes en transistorenMoeilijk
Een NPN-transistor met β = 80 schakelt een belastingsweerstand van 330 Ω, aangesloten tussen VCC = 5 V en de collector. De emitter ligt aan massa. De basis wordt aangestuurd vanuit een logische uitgang van 3,3 V via een basisweerstand RB = 100 kΩ. Neem VBE = 0,7 V en VCE(sat) = 0,2 V. Vind de collectorstroom IC in mA als de ingang hoog is. Bepaal eerst of de transistor verzadigd is.
De spoel voert een constante stroom van 0,5 A. Op t = 0 sluit de schakelaar de kring via R en wordt de bron verwijderd, zodat de spoelstroom via R uitdooft. Vind de stroom i op t = 20 ms.
i(0) = 0,5 AR = 20 ΩL = 220 mHt = 20 ms
i = A
6.RC- en RL-schakelverschijnselenMoeilijk
De schakelaar over R2 is al lang gesloten, dus de spoelstroom is constant. Op t = 0 gaat de schakelaar open. Vind de spoelstroom i op t = 1 ms.
Vs = 24 VR1 = 20 ΩR2 = 33 ΩL = 33 mHt = 1 ms
i = A
7.Serie- en parallelweerstandenGemiddeld
Vind de stroom IR2 door R2.
V1 = 30 VR1 = 20 ΩR2 = 10 ΩR3 = 20 ΩR4 = 6 Ω
IR2 = A
8.Serie- en parallelweerstandenMoeilijk
Vind de vervangingsweerstand Req die de bron V1 ziet.
Een buck-omzetter zet 15 V om in 9 V voor een belasting van 20 Ω. Hij schakelt met 20 kHz met L = 330 µH. Bepaal de piekspoelstroom Imax.
Vin = 15 VVo = 9 Vf = 20 kHzL = 330 µHR = 20 Ω
Imax = A
10.DC-DC-omzettersMoeilijk
Een ideale buck-omzetter zet 15 V om in 10,5 V voor een belasting van 4 Ω bij 50 kHz. Bepaal de kleinste zelfinductie Lcrit voor continue geleiding.
Vin = 15 VVo = 10,5 Vf = 50 kHzR = 4 Ω
Lcrit = µH
11.Brug van Wheatstone en rekstrookjesGemiddeld
Bepaal de Thévenin-weerstand Rth van de getoonde brug, gezien vanaf de uitgangsklemmen a en b.
Vs = 9 VR1 = 500 ΩR2 = 80 ΩR3 = 600 ΩR4 = 50 Ω
Rth = Ω
12.Brug van Wheatstone en rekstrookjesMoeilijk
Een rekstrookje (GF = 2,12) op een constructiedeel met E = 210 GPa vormt een kwartbrug die wordt bekrachtigd met 10 V. De uitgang geeft 1,06 mV. Bepaal de axiale spanning σ in MPa.
Gebruik de Karnaugh-kaart om de minimale som-van-productenvorm (SOP) van F(A, B, C) = Σm(0, 1, 3, 4, 6) te vinden. Hoeveel literals L bevat die in totaal (een variabele met accent telt als één literal)?
Bepaal de minimale SOP-vorm van F(A, B, C, D) = Σm(0, 11, 13, 15) + d(2, 4, 6), waarbij d de don’t-care-condities aangeeft. Hoeveel productermen N heeft die?
F(A, B, C, D) = Σm(0, 11, 13, 15) + d(2, 4, 6)
N =
3Oplossingen
1.Diodes en transistoren
Antwoord: R = 300 Ω
Led- en diodeschakelingen: een in doorlaatrichting geschakelde led laat ongeveer zijn doorlaatspanning VF vallen (ongeveer 2 V voor rood, 3 V voor blauw of wit), ongeacht de stroom. Een serieweerstand stelt de stroom in: R = (Vs − n·VF)/I voor n leds in serie. Met een nauwkeuriger diodemodel V = V₀ + I·rd ligt het werkpunt waar de diodelijn de belastinglijn I = (Vs − V)/R snijdt, dus I = (Vs − V₀)/(R + rd).
Spanning over de weerstand
VR = 9 − 2·3 = 3 V
Weerstand
R = 3/0,01 = 300 Ω
Antwoord
R = 300 Ω
De weerstand dissipeert 30 mW.
2.Diodes en transistoren
Antwoord: IC = 2,08 mA
BJT als schakelaar: om een belasting volledig in te schakelen wordt de transistor in verzadiging gestuurd, waar VCE = VCE(sat) en de collectorstroom door de belasting wordt bepaald: IC(sat) = (VCC − VCE(sat))/RC. Voor verzadiging is minstens IB = IC(sat)/β nodig. Is de basisstroom kleiner, dan blijft de transistor actief en is IC = β·IB.
Basisstroom
IB = (3,3 − 0,7)/100 kΩ = 26 µA
Verzadigd of actief?
β·IB is kleiner dan IC(sat), dus de transistor blijft actief.
β·IB = 2,08 mA
IC(sat) = (5 − 0,2)/330 = 14,55 mA
Collectorstroom
IC = β·IB = 2,08 mA
Antwoord
IC = 2,08 mA
De transistor is actief, dus de belasting is niet volledig ingeschakeld.
3.Opampschakelingen
Antwoord: Vout = −0,4914 V
Regels voor de ideale opamp: met tegenkoppeling stuurt de opamp zijn uitgang zo dat beide ingangen op dezelfde spanning staan (V₋ = V₊), en er loopt geen stroom in een van de ingangen. De stroomwet in de inverterende ingang met deze twee feiten geeft de uitgang.
Regels voor de ideale opamp: met tegenkoppeling stuurt de opamp zijn uitgang zo dat beide ingangen op dezelfde spanning staan (V₋ = V₊), en er loopt geen stroom in een van de ingangen. De stroomwet in de inverterende ingang met deze twee feiten geeft de uitgang.
Spanning op de +-ingang
V₊ = V2·R4/(R3 + R4) = 1·1/(2 + 1) = 0,3333 V
Superponeer de twee ingangen
Met V₂ = 0 ziet V₁ een inverterende versterker. Met V₁ = 0 wordt V₊ versterkt met de niet-inverterende versterking 1 + R₂/R₁.
Eerste-orde schakelverschijnselen: in een schakeling met één condensator of één spoel gaat elke spanning en stroom exponentieel van de beginwaarde naar de eindwaarde: x(t) = x(∞) + [x(0) − x(∞)]·e−t/τ, met τ = RC of τ = L/R. Na ongeveer 5τ is de schakeling uitgeslingerd.
Tijdconstante
τ = L/R = 220 mH / 20 Ω = 11 ms
Afname van de stroom
i(t) = 0,5·e−20/11 = 0,08116 A
Antwoord
i = 0,08116 A
6.RC- en RL-schakelverschijnselen
Antwoord: i = 0,6028 A
Eerste-orde schakelverschijnselen: in een schakeling met één condensator of één spoel gaat elke spanning en stroom exponentieel van de beginwaarde naar de eindwaarde: x(t) = x(∞) + [x(0) − x(∞)]·e−t/τ, met τ = RC of τ = L/R. Na ongeveer 5τ is de schakeling uitgeslingerd.
Beginwaarde, eindwaarde, tijdconstante
Vóór t = 0 overbrugt de gesloten schakelaar R₂; daarna zitten R₁ en R₂ allebei in de kring.
i(0) = 24/20 = 1,2 A
i(∞) = 24/(20 + 33) = 0,4528 A
τ = L/R = 33/53 = 0,6226 ms
i(t) = 0,4528 + (1,2 − 0,4528)·e−t/τ
Stroom op het gegeven tijdstip
i(1) = 0,4528 + (0,7472)·e−1/0,6226 = 0,6028 A
Antwoord
i = 0,6028 A
7.Serie- en parallelweerstanden
Antwoord: IR2 = 0,7959 A
Serie- en parallelschakeling: in serie loopt dezelfde stroom door elke weerstand en R = R₁ + R₂ + …. Parallel staat over elke weerstand dezelfde spanning en 1/R = 1/R₁ + 1/R₂ + …. Een laddernetwerk wordt paar voor paar vereenvoudigd tot er één vervangingsweerstand overblijft.
Combineer weerstanden vanaf het verste uiteinde
Begin bij het uiteinde dat het verst van de bron ligt en werk terug naar de bron. Weerstanden met dezelfde stroom staan in serie; weerstanden tussen dezelfde twee knooppunten staan parallel.
R3 + R4 = 20 + 6 = 26 Ω
R2 ∥ 26 = 10·26/(10+26) = 7,222 Ω
Req = R1 + 7,222 = 20 + 7,222 = 27,22 Ω
Stroom uit de bron
De bron ziet alleen Req, dus de wet van Ohm geeft de stroom die hij levert. Die stroom loopt door R₁.
IR1 = V1/Req = 30/27,22 = 1,102 A
Stroom door R₂
Trek de spanningsval over R₁ af om de spanning in knooppunt A te krijgen; dat is de spanning over R₂.
VA = V1 − IR1·R1 = 30 − 1,102·20 = 7,959 V
IR2 = VA/R2 = 7,959/10 = 0,7959 A
Antwoord
IR2 = 0,7959 A
8.Serie- en parallelweerstanden
Antwoord: Req = 32,33 Ω
Serie- en parallelschakeling: in serie loopt dezelfde stroom door elke weerstand en R = R₁ + R₂ + …. Parallel staat over elke weerstand dezelfde spanning en 1/R = 1/R₁ + 1/R₂ + …. Een laddernetwerk wordt paar voor paar vereenvoudigd tot er één vervangingsweerstand overblijft.
Combineer weerstanden vanaf het verste uiteinde
Begin bij het uiteinde dat het verst van de bron ligt en werk terug naar de bron. Weerstanden met dezelfde stroom staan in serie; weerstanden tussen dezelfde twee knooppunten staan parallel.
R5 + R6 = 6 + 10 = 16 Ω
R4 ∥ 16 = 4,364 Ω
R3 + 4,364 = 10,36 Ω
R2 ∥ 10,36 = 7,326 Ω
Req = R1 + 7,326 = 25 + 7,326 = 32,33 Ω
Antwoord
Req = 32,33 Ω
9.DC-DC-omzetters
Antwoord: Imax = 0,7227 A
DC-DC-omzetters: een schakelaar S staat gedurende de fractie D van elke periode T = 1/f aan. In de stationaire toestand is de gemiddelde spoelspanning nul (volt-secondebalans), wat de ideale omzettingsverhoudingen geeft bij continue geleiding: buck Vo = D·Vin, boost Vo = Vin/(1 − D), inverterende buck-boost |Vo| = Vin·D/(1 − D). Een ideale omzetter behoudt het vermogen: Vin·Iin = Vo·Io. Zolang S aan staat, stijgt de spoelstroom met ΔIL = VL·D·T/L, met VL = Vin − Vo voor de buck en Vin voor de boost en de buck-boost. De uitgangsrimpel is ΔVo = ΔIL/(8fC) voor de buck en Io·D/(fC) voor de boost en de buck-boost. De spoelstroom raakt net nul (de grens van continue geleiding) als de gemiddelde spoelstroom gelijk is aan ΔIL/2.
Duty cycle
D = 9/15 = 0,6
Gemiddelde stroom en rimpelstroom
Io = 9/20 = 0,45 A
ΔIL = VL·D/(L·f) = 6·0,6/(330·10⁻⁶·20·10³) = 0,5455 A
Piekstroom
Imax = 0,45 + 0,5455/2 = 0,7227 A
Antwoord
Imax = 0,7227 A
10.DC-DC-omzetters
Antwoord: Lcrit = 12 µH
DC-DC-omzetters: een schakelaar S staat gedurende de fractie D van elke periode T = 1/f aan. In de stationaire toestand is de gemiddelde spoelspanning nul (volt-secondebalans), wat de ideale omzettingsverhoudingen geeft bij continue geleiding: buck Vo = D·Vin, boost Vo = Vin/(1 − D), inverterende buck-boost |Vo| = Vin·D/(1 − D). Een ideale omzetter behoudt het vermogen: Vin·Iin = Vo·Io. Zolang S aan staat, stijgt de spoelstroom met ΔIL = VL·D·T/L, met VL = Vin − Vo voor de buck en Vin voor de boost en de buck-boost. De uitgangsrimpel is ΔVo = ΔIL/(8fC) voor de buck en Io·D/(fC) voor de boost en de buck-boost. De spoelstroom raakt net nul (de grens van continue geleiding) als de gemiddelde spoelstroom gelijk is aan ΔIL/2.
Duty cycle
D = 10,5/15 = 0,7
Grensvoorwaarde
Stel de gemiddelde spoelstroom gelijk aan de helft van de rimpelstroom en los op voor L.
Lcrit = (1 − D)·R/(2f)
Kritieke zelfinductie
Lcrit = (1 − 0,7)·4/(250·10³) = 12 µH
Antwoord
Lcrit = 12 µH
11.Brug van Wheatstone en rekstrookjes
Antwoord: Rth = 115,1 Ω
Brug van Wheatstone: twee spanningsdelers delen één voeding Vs. De linker deler R1–R2 geeft Va = Vs·R2/(R1 + R2) en de rechter deler R3–R4 geeft Vb = Vs·R4/(R3 + R4); de uitgang is Vab = Va − Vb. De brug is in evenwicht (Vab = 0, geen stroom in de meter) als R1/R2 = R3/R4, dat wil zeggen R1·R4 = R2·R3. Vanaf de uitgang gezien is de brug een Thévenin-bron met Rth = R1∥R2 + R3∥R4.
Voeding kortgesloten
R₁∥R₂ = 500·80/580 = 68,97 Ω
R₃∥R₄ = 600·50/650 = 46,15 Ω
Thévenin-weerstand
Rth = 115,1 Ω
Antwoord
Rth = 115,1 Ω
12.Brug van Wheatstone en rekstrookjes
Antwoord: σ = 42 MPa
Rekstrookjes: een rekstrookje verandert zijn weerstand met de rek: ΔR/R = GF·ε, waarbij de k-factor GF ongeveer 2 is voor metaalfolie. In een brug met alle armen gelijk aan R geeft één actief rekstrookje (kwartbrug) Vo ≈ Vs·GF·ε/4. Twee actieve rekstrookjes met tegengestelde rek in naburige armen (halve brug) geven Vs·GF·ε/2, en vier (volle brug) geven Vs·GF·ε. De spanning volgt uit de wet van Hooke, σ = E·ε. Weegcellen geven hun gevoeligheid op in mV/V: de uitgang bij volle belasting per volt bekrachtiging.
Karnaugh-kaarten: de cellen staan in Gray-code (00, 01, 11, 10), dus naburige cellen, ook die over de randen heen, verschillen in precies één variabele. Groepeer de enen in rechthoeken van 1, 2, 4, 8 of 16 cellen, zo groot en zo weinig mogelijk, totdat elke 1 gedekt is. Elke groep is één productterm: de variabelen die erin constant blijven. Een groep van 2ᵏ cellen verliest k variabelen. Don’t-cares (X) mogen worden gebruikt om groepen groter te maken maar hoeven nooit gedekt te worden. Groepeer je in plaats daarvan de nullen, dan krijg je de minimale POS-vorm.
Groepeer de enen
Elke groep is een rechthoek van 2ᵏ cellen; randcellen zijn buren van de cellen op de tegenoverliggende rand.
B′C′
A′C
AC′
Minimale SOP-vorm
F = B′C′ + A′C + AC′
L = 6
Antwoord
L = 6
Er bestaat een andere groepering van dezelfde grootte; die heeft hetzelfde aantal termen en literals.
Karnaugh-kaarten: de cellen staan in Gray-code (00, 01, 11, 10), dus naburige cellen, ook die over de randen heen, verschillen in precies één variabele. Groepeer de enen in rechthoeken van 1, 2, 4, 8 of 16 cellen, zo groot en zo weinig mogelijk, totdat elke 1 gedekt is. Elke groep is één productterm: de variabelen die erin constant blijven. Een groep van 2ᵏ cellen verliest k variabelen. Don’t-cares (X) mogen worden gebruikt om groepen groter te maken maar hoeven nooit gedekt te worden. Groepeer je in plaats daarvan de nullen, dan krijg je de minimale POS-vorm.
Priemimplicanten
De grootste groepen die uit enen en X’en gevormd kunnen worden.