Laboratoriumwaarden voor verpleegkundigen: samenvattingspakket

Formuleoverzichten, de belangrijkste methodestappen voor elk onderwerp en 8 oefenopgaven, met volledige oplossingen achterin.

Nieuwe opgavenTerug naar het vak

Kies in het printvenster “Opslaan als pdf” om een kopie op je apparaat te bewaren.

1Formules en methoden

Laboratoriumwaarden en elektrolyten

Methode

  1. Vergelijk de waarde met het eigen referentiebereik van het laboratorium en daarna met de uitgangswaarde en het verloop van de patiënt.
  2. Controleer het monster: hemolyse, vertraging of bloed afgenomen vlak bij een infuus kan valse uitslagen geven.
  3. Koppel de waarde aan de typische verschijnselen en aan de geneesmiddelen en aandoeningen die haar veroorzaken.
  4. Zoek naar interacties: laag kalium of magnesium vergroot de kans op digoxinevergiftiging; uitdroging verhoogt lithium.
  5. Handel voor de patiënt: beoordeel, houd een geneesmiddel achter als de spiegel onveilig is, herhaal kritieke waarden terug en informeer de voorschrijver.

Interpretatie van arteriële bloedgassen

Normaalwaarden
pH 7,35–7,45, PaCO₂ 35–45 mmHg (4,7–6,0 kPa), HCO₃⁻ 22–26 mmol/L
ROME
Respiratoir: PaCO₂ tegengesteld aan pH; Metabool: HCO₃⁻ gelijk aan pH
Formule van Winter
PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2
Metabole alkalose
PaCO₂ ≈ 0,7·HCO₃⁻ + 21
Anion gap
AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻) ≈ 8–12
Voor albumine gecorrigeerde gap
AG + 2,5·(4,0 − alb g/dL) = AG + 0,25·(40 − alb g/L)
Deltaratio
(AG − 12)/(24 − HCO₃⁻)
P/F-ratio
PaO₂/FiO₂
Alveolaire gasvergelijking
PAO₂ = FiO₂·(760 − 47) − PaCO₂/0,8
Serumosmolaliteit
2·Na⁺ + glucose + urea (2·Na⁺ + glucose/18 + BUN/2,8)

Methode

  1. Lees de pH af: onder 7,35 is acidose, boven 7,45 alkalose.
  2. Zoek de waarde die dit verklaart: PaCO₂ die tegengesteld aan de pH beweegt is respiratoir, HCO₃⁻ die met de pH meebeweegt is metabool.
  3. Kijk naar de andere waarde: normaal betekent ongecompenseerd, afwijkend in de compenserende richting betekent gedeeltelijke compensatie, en een normale pH met beide waarden afwijkend betekent volledige compensatie.
  4. Vergelijk bij een metabole acidose de PaCO₂ met de formule van Winter, 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2, en bereken de anion gap Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻).
  5. Controleer een hoge anion gap met de deltaratio en, bij laag albumine, met de gecorrigeerde gap.

Klinische farmacokinetiek

Snelheidsconstante en halfwaardetijd
k = ln 2/t½ = 0,693/t½
Eerste-orde-afname
C = C₀·e−kt = C₀·(1/2)t/t½
Twee spiegels
k = ln(C₁/C₂)/Δt
Volume en klaring
Vd = dose/C₀, CL = k·Vd
Oplaaddosis
LD = Vd·C/(S·F)
Onderhoudssnelheid
R = CL·Css/(S·F)
Gemiddelde steady state
Css,avg = S·F·D/(CL·τ)
Stationaire toestand
1 − (1/2)ⁿ na n halfwaardetijden; ≈ 97% na 5
Infuus
C = (R/CL)(1 − e−kt)
Interval en dosis uit piek en dal
τ = ln(Cpeak/Ctrough)/k, D = Vd·(Cpeak − Ctrough)
Cockcroft–Gault
CrCl = (140 − leeftijd) × kg/(72 × SCr mg/dL), × 0,85 voor vrouwen
Renale aanpassing
dosis × CrCl/normaal; Dettli Q = 1 − fe·(1 − CrCl/normaal)

Methode

  1. Reken de halfwaardetijd om naar een snelheidsconstante: k = 0,693/t½.
  2. Zet waarden per kg om in totalen: Vd (L) = L/kg × gewicht, CL (L/h) = L/kg/h × gewicht.
  3. Kies de relatie: C = C₀·e−kt, LD = Vd·C/(S·F), onderhoudssnelheid = CL·Css/(S·F), τ = ln(Cpiek/Cdal)/k.
  4. Schat bij nierfunctie eerst de CrCl met Cockcroft–Gault en pas dan de dosis of het interval aan.
  5. Controleer het resultaat: spiegels dalen elke halfwaardetijd met de helft en steady state duurt ongeveer vijf halfwaardetijden.

2Oefenopgaven

1.Laboratoriumwaarden en elektrolytenGemiddeld

A patient takes valproate (valproic acid) for epilepsy. Which tests are monitored regularly?

  1. ATroponin and B-type natriuretic peptide
  2. BThyroid function and serum calcium
  3. CSerum lithium and urine specific gravity
  4. DLiver function tests and platelet count
2.Laboratoriumwaarden en elektrolytenMoeilijk

A patient with blood pressure that is hard to control has a potassium of 2,9 mEq/L, a sodium of 144 mEq/L and a raised serum bicarbonate, without taking a diuretic. Which condition is most likely?

  1. ASyndrome of inappropriate ADH
  2. BPrimary hyperaldosteronism
  3. CPrimary adrenal insufficiency
  4. DCentral diabetes insipidus
3.Interpretatie van arteriële bloedgassenGemiddeld

Een oefengas toont een metabole acidose met HCO₃⁻ 16 mmol/L. Gebruik de formule van Winter om de verwachte PaCO₂ (het midden van het gebied) in mmHg te vinden.

HCO₃⁻ 16 mmol/L
PaCO₂ = mmHg
4.Interpretatie van arteriële bloedgassenMoeilijk

Een oefengas toont een metabole alkalose met HCO₃⁻ 32 mmol/L. Gebruik verwachte PaCO₂ = 0,7·HCO₃⁻ + 21 om de verwachte PaCO₂ te vinden.

HCO₃⁻ 32 mmol/L
PaCO₂ = mmHg
5.Klinische farmacokinetiekGemiddeld
VCss​ = 12 mg/LR = ? mg/hCL = 0,035 L/kg/h57 kg

Oefenopgave (verzonnen waarden, geen klinisch advies). Een patiënt van 57 kg krijgt een theofyllineinfuus. De klaring is 0,035 L/kg/h. Welke infusiesnelheid R in mg/h geeft een steady-state-spiegel van 12 mg/L?

57 kgCL = 0,035 L/kg/hCss = 12 mg/L
R = mg/h
6.Klinische farmacokinetiekMoeilijk
58 kg75 · manSCr 1,8 mg/dLfe​ = 0,66D = ? mg

Oefenopgave (verzonnen waarden, geen klinisch advies). Een man van 75 jaar weegt 58 kg en heeft een serumcreatinine van 1,8 mg/dL (159 µmol/L). Schat de creatinineklaring met Cockcroft–Gault: CrCl (mL/min) = (140 − leeftijd) × gewicht (kg)/(72 × SCr in mg/dL), × 0,85 voor vrouwen. De gebruikelijke dosis van levetiracetam is 1000 mg bij een creatinineklaring van 100 mL/min en een fractie fe = 0,66 van het geneesmiddel wordt onveranderd door de nieren uitgescheiden. Bepaal met de Dettli-dosisfractie Q = 1 − fe·(1 − CrCl/normale CrCl) de aangepaste dosis D. Rond af op het dichtstbijzijnde gehele getal.

75 jaar58 kgmanSCr = 1,8 mg/dL1000 mgfe = 0,66CrCl normaal 100 mL/min
D = mg
7.Klinische verpleegkundeGemiddeld

Een patiënt met diabetes type 1 braakt en eet weinig. Wat is het juiste advies bij ziekte (sick-day rules)?

  1. ADe glucose maar één keer per dag controleren
  2. BStoppen met insuline tot de patiënt weer normaal eet, om hypoglykemie te voorkomen
  3. CNiet stoppen met insuline; glucose en ketonen vaker controleren
  4. DDe vochtinname halveren om braken te voorkomen
8.Klinische verpleegkundeMoeilijk

A patient taking regular ibuprofen suddenly develops severe upper abdominal pain, a rigid abdomen and becomes tachycardic. What is most likely?

  1. AConstipation
  2. BA perforated peptic ulcer
  3. CIndigestion that will settle with antacids
  4. DIrritable bowel syndrome

3Oplossingen

1.Laboratoriumwaarden en elektrolyten

Antwoord: D · Liver function tests and platelet count

Waarom dit het antwoord is

Valproate can cause liver toxicity and thrombocytopenia, so liver tests and the platelet count are monitored. It can also raise ammonia; confusion or vomiting should prompt an ammonia level.Gecontroleerd met: Valproic Acid · StatPearls (NCBI Bookshelf) (2024)

Antwoord

D · Liver function tests and platelet count
2.Laboratoriumwaarden en elektrolyten

Antwoord: B · Primary hyperaldosteronism

Waarom dit het antwoord is

Excess aldosterone causes sodium and water retention (hypertension), potassium loss (hypokalemia) and hydrogen ion loss (metabolic alkalosis). Adrenal insufficiency causes the opposite pattern, with low sodium and high potassium.Gecontroleerd met: Primary and secondary hyperaldosteronism · MedlinePlus (NIH) (2025); Alkalosis · StatPearls (NCBI Bookshelf) (2024)

Antwoord

B · Primary hyperaldosteronism
3.Interpretatie van arteriële bloedgassen

Antwoord: PaCO₂ = 32 mmHg

Verwachte compensatie: bij een metabole acidose voorspelt de formule van Winter PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg; een gemeten waarde boven dat bereik wijst op een bijkomende respiratoire acidose, eronder op een bijkomende respiratoire alkalose. De aniongap AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), normaal ongeveer 8–12 mmol/L, onderscheidt een metabole acidose met verhoogde gap van een met normale gap; een laag albumine maskeert een verhoogde gap (tel 2,5 op per g/dL dat het albumine onder 4,0 ligt). Een deltaratio (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) tussen ongeveer 0,8 en 2 past bij een zuivere acidose met verhoogde gap (sommige boeken gebruiken 1 in plaats van 0,8), een lagere waarde bij een bijkomende acidose met normale gap, en een waarde boven 2 bij een bijkomende metabole alkalose.

Formule van Winter

PaCO₂ = 1,5·16 + 8 = 32 mmHg
worpafstand: 30–34 mmHg

Antwoord

PaCO₂ = 32 mmHg
4.Interpretatie van arteriële bloedgassen

Antwoord: PaCO₂ = 43,4 mmHg

Verwachte compensatie: bij een metabole acidose voorspelt de formule van Winter PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg; een gemeten waarde boven dat bereik wijst op een bijkomende respiratoire acidose, eronder op een bijkomende respiratoire alkalose. De aniongap AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), normaal ongeveer 8–12 mmol/L, onderscheidt een metabole acidose met verhoogde gap van een met normale gap; een laag albumine maskeert een verhoogde gap (tel 2,5 op per g/dL dat het albumine onder 4,0 ligt). Een deltaratio (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) tussen ongeveer 0,8 en 2 past bij een zuivere acidose met verhoogde gap (sommige boeken gebruiken 1 in plaats van 0,8), een lagere waarde bij een bijkomende acidose met normale gap, en een waarde boven 2 bij een bijkomende metabole alkalose.

Verwachte PaCO₂

0,7·32 + 21 = 43,4 mmHg

Antwoord

PaCO₂ = 43,4 mmHg

De stijging heeft een grens: PaCO₂ komt door compensatie alleen zelden boven ongeveer 55 mmHg.

5.Klinische farmacokinetiek

Antwoord: R = 23,94 mg/h

Klaring en volume: in steady state is de doseersnelheid gelijk aan de eliminatiesnelheid, dus de onderhoudssnelheid = CL × Css. Een oplaaddosis is LD = Vd × C/(S × F), met S de zoutfactor (fractie werkzaam geneesmiddel in het zout) en F de biologische beschikbaarheid (1 voor IV). Uit twee spiegels volgt k = ln(C₁/C₂)/Δt; bij een IV-bolus is Vd = dosis/C₀ en CL = k × Vd. De getallen zijn alleen om te oefenen; volg aan het bed altijd de lokale protocollen en laat risicovolle doses dubbel controleren.

Klaring

CL = 0,035·57 = 1,995 L/h

Infusiesnelheid

R = 1,995·12 = 23,94 mg/h

Antwoord

R = 23,94 mg/h
6.Klinische farmacokinetiek

Antwoord: D = 532 mg

Een regime ontwerpen: bij snelle IV-doses daalt de spiegel tijdens het interval van piek naar dal, dus τ = ln(Cpiek/Cdal)/k en de dosis die de piek herstelt is Vd × (Cpiek − Cdal). De gemiddelde steady-state-spiegel is Css,gem = S·F·dosis/(CL·τ). Bij een infuus stijgt de spiegel als C = (R/CL)(1 − e−kt). Bij een geneesmiddel dat door de nieren wordt geklaard, wordt de dosis aangepast aan de creatinineklaring. De getallen zijn alleen om te oefenen; volg aan het bed altijd de lokale protocollen en laat risicovolle doses dubbel controleren.

Creatinineklaring (Cockcroft–Gault)

CrCl = (140 − 75)·58/(72·1,8) = 29,09 mL/min

Dosisfractie (Dettli)

Q = 1 − 0,66·(1 − 29,09/100) = 0,532

Aangepaste dosis

D = 0,532·1000 = 532 mg

Antwoord

D = 532 mg

In de praktijk wordt de dosis afgerond op een handige hoeveelheid en gecontroleerd aan de hand van de productinformatie.

7.Klinische verpleegkunde

Antwoord: C · Niet stoppen met insuline; glucose en ketonen vaker controleren

Waarom dit het antwoord is

Stoppen met insuline bij diabetes type 1 kan snel DKA veroorzaken. Patiënten moeten insuline blijven gebruiken, glucose en ketonen volgen, drinken en hulp zoeken als de ketonen stijgen.

Antwoord

C · Niet stoppen met insuline; glucose en ketonen vaker controleren
8.Klinische verpleegkunde

Antwoord: B · A perforated peptic ulcer

Waarom dit het antwoord is

Sudden severe pain with a board-like abdomen suggests perforation and peritonitis. The patient needs nil by mouth, IV access, analgesia and urgent surgical review.

Antwoord

B · A perforated peptic ulcer

ExamProblems · examproblems.com/courses/lab-values-for-nurses