Numerieke methoden: samenvattingspakket

Formuleoverzichten, de belangrijkste methodestappen voor elk onderwerp en 8 oefenopgaven, met volledige oplossingen achterin.

Nieuwe opgavenTerug naar het vak

Kies in het printvenster “Opslaan als pdf” om een kopie op je apparaat te bewaren.

1Formules en methoden

Numerieke methoden

Bisectie
c = (a + b)/2, width after n steps (b − a)/2ⁿ
Newton–Raphson
xn+1 = xₙ − f(xₙ)/f′(xₙ)
Lineaire interpolatie
y = y₁ + (y₂ − y₁)(x − x₁)/(x₂ − x₁)
Trapeziumregel
T = (h/2)[f₀ + 2f₁ + … + 2fn−1 + fₙ], h = (b − a)/n
Regel van Simpson (n even)
S = (h/3)[f₀ + 4f₁ + 2f₂ + … + 4fn−1 + fₙ]
Foutgrens trapeziumregel
|E| ≤ (b − a)h²M/12, M = max|f″|
Euler
yn+1 = yₙ + h·f(tₙ, yₙ)
Heun
yn+1 = yₙ + (h/2)(k₁ + k₂), k₂ = f(tₙ + h, yₙ + hk₁)
RK4
yn+1 = yₙ + (h/6)(k₁ + 2k₂ + 2k₃ + k₄)

Methode

  1. Controleer voor een nulpunt de tekenwisseling bij bisectie, of bereken f en f′ voor Newton, en houd zes of meer cijfers aan in een tabel van iteraties.
  2. Interpoleer voor een tabelwaarde lineair tussen de twee naburige punten.
  3. Bepaal voor een integraal h = (b − a)/n, noteer f in elk knooppunt, pas de gewichten toe (1, 2, …, 2, 1 voor trapezium; 1, 4, 2, …, 4, 1 voor Simpson met even n) en vermenigvuldig met h/2 of h/3.
  4. Zet voor een DV stappen vanaf t₀ met yₙ₊₁ = yₙ + h·f(tₙ, yₙ) (Euler) of met de gemiddelde helling (Heun), één rij per stap, tot je de gevraagde t bereikt.

Rijen & reeksen

Rekenkundige rij
aₙ = a₁ + (n − 1)d, Sₙ = n(a₁ + aₙ)/2
Meetkundige rij
aₙ = a₁rⁿ⁻¹, Sₙ = a₁(1 − rⁿ)/(1 − r)
Oneindige meetkundige reeks
S = a₁/(1 − r), |r| < 1
p-reeks
Σ1/kᵖ converges only for p > 1
Quotiëntcriterium
L = lim |ak+1/ak|: L < 1 converges, L > 1 diverges
Convergentiestraal
R = lim |ck/ck+1|
Taylorpolynoom
Pₙ(x) = Σ f⁽ᵏ⁾(a)(x − a)ᵏ/k!
Maclaurinreeks
eˣ = Σxᵏ/k!, sin x = x − x³/3! + …, cos x = 1 − x²/2! + …, ln(1 + x) = x − x²/2 + …
Lagrange-foutgrens
|Rₙ| ≤ M·|x − a|ⁿ⁺¹/(n + 1)!

Methode

  1. Bepaal het type: rekenkundig (constant verschil), meetkundig (constante reden), een standaardreeks, een machtreeks of een Taylorpolynoom.
  2. Gebruik voor sommen Sₙ = n(a₁ + aₙ)/2, Sₙ = a₁(1 − rⁿ)/(1 − r), of S = a₁/(1 − r) als |r| < 1, met a₁ de eerste term van de som.
  3. Gebruik voor convergentie eerst de test op de n-de term, vergelijk dan met Σ1/kᵖ of een meetkundige reeks, en gebruik het quotiënt- of wortelcriterium bij faculteiten en k-de machten.
  4. Noteer voor Taylorpolynomen f(a), f′(a), f″(a), …, deel de k-de afgeleide door k!, en begrens de fout met M·|x − a|ⁿ⁺¹/(n + 1)!.

Matrices & determinanten

2×2-determinant
det = ad − bc
Inverse van een 2×2-matrix
A⁻¹ = (1/det)·[d −b; −c a]
Product
(AB)ij = Σk AikBkj
Eigenwaarden
det(A − λI) = 0
Regel van Cramer
xi = det(Ai)/det(A)

Differentiaalvergelijkingen

Exponentiële groei/afname
dy/dt = ky → y = y0ekt
Halveringstijd
k = ln 2 / t½
Afkoelingswet van Newton
T(t) = Ta + (T0 − Ta)e−kt
Integrerende factor
y′ + p(x)y = q(x): μ = e∫p dx, (μy)′ = μq
Mengtank
dm/dt = r·c − (r/V)·m

2Oefenopgaven

1.Numerieke methodenGemiddeld
xy00,250,50,751

Benader ∫01 e−x² dx met de regel van Simpson met n = 4 stroken. Geef S.

f(x) = e−x²[a, b] = [0, 1]n = 4
S =
2.Numerieke methodenMoeilijk
012012ty(0, 0,2)

Gebruik de methode van Euler met h = 0,5 voor y′ = y(2 − y), y(0) = 0,2 om y5 ≈ y(2,5) te schatten.

y′ = y(2 − y)y(0) = 0,2h = 0,5
y5 =
3.Rijen & reeksenGemiddeld
AΣ k!/3ᵏk = 1 … ∞BΣ (1 + 1/k)ᵏk = 1 … ∞CΣ 1/k³k = 1 … ∞DΣ ln k / kk = 1 … ∞

Precies één van de vier reeksen convergeert. Klik erop.

A: Σ k!/3ᵏB: Σ (1 + 1/k)ᵏC: Σ 1/k³D: Σ ln k / k
  1. 1A: Σ k!/3ᵏ
  2. 2B: Σ (1 + 1/k)ᵏ
  3. 3C: Σ 1/k³
  4. 4D: Σ ln k / k
4.Rijen & reeksenMoeilijk
xyfP₂0,8

Gebruik het Maclaurinpolynoom van graad 2 van f(x) = e2x om f(0,8) te benaderen. Geef P₂(0,8).

f(x) = e2xn = 2x = 0,8
P₂(0.8) =
5.Matrices & determinantenGemiddeld
A =444−5B =−22−3−3

Stel C = AB voor de getoonde matrices. Bereken het element c22 (rij 2, kolom 2).

A = [4 4; 4 −5]B = [−2 2; −3 −3]
c22 =
6.Matrices & determinantenMoeilijk
A =−255−1b =−93

Los het stelsel −2x + 5y = −9 en 5x − y = 3 op. Bereken x.

−2x + 5y = −95x − y = 3
x =
7.DifferentiaalvergelijkingenGemiddeld
t (min)T (°C)17Ta​T = ?

Een blikje frisdrank van 6 °C wordt uit de koelkast in een kamer van 23 °C gezet. Het volgt de afkoelingswet van Newton, dT/dt = −k·(T − Tₐ). Bereken met k = 0,06 min⁻¹ de temperatuur T na 17 min.

T0 = 6 °CTa = 23 °Ck = 0,06 min⁻¹t = 17 min
T = °C
8.DifferentiaalvergelijkingenMoeilijk
xy12(1, 5)y(2) = ?

Los het beginwaardeprobleem y′ + 3y/x = 3x op voor x > 0, met y(1) = 5. Bereken y(2).

y′ + 3y/x = 3xy(1) = 5
y(2) =

3Oplossingen

1.Numerieke methoden

Antwoord: S = 0,7469

Numerieke integratie: verdeel [a, b] in n stroken van breedte h = (b − a)/n met knooppunten x₀ … xₙ. Trapeziumregel: T = (h/2)[f₀ + 2f₁ + 2f₂ + … + 2fn−1 + fₙ]. Regel van Simpson (n even): S = (h/3)[f₀ + 4f₁ + 2f₂ + 4f₃ + … + 4fn−1 + fₙ]. De fout van de trapeziumregel neemt af als h² (grens (b − a)h²·M/12 met M = max|f″|), die van Simpson als h⁴, dus Simpson is voor dezelfde knooppunten meestal veel nauwkeuriger.

ixᵢf(xᵢ)gewicht001110,250,939413420,50,778801230,750,5697834410,3678791

Knooppunten en waarden

h = 0,25
Σ wᵢfᵢ = 1 + 4·0,939413 + 2·0,778801 + 4·0,569783 + 0,367879 = 8,962265

Regel van Simpson

S = (0,25/3)·8,962265 = 0,7469

Antwoord

S = 0,7469

Deze integraal heeft geen elementaire primitieve, en juist dan is een numerieke regel nodig.

2.Numerieke methoden

Antwoord: y5 = 1,931

Numerieke oplossing van y′ = f(t, y): de methode van Euler stapt langs de helling aan het begin van elke stap: yn+1 = yₙ + h·f(tₙ, yₙ). De methode van Heun (verbeterde Euler) middelt de helling aan het begin en bij een Euler-voorspelling: k₁ = f(tₙ, yₙ), k₂ = f(tₙ + h, yₙ + h·k₁), yn+1 = yₙ + (h/2)(k₁ + k₂). De klassieke Runge–Kutta-methode (RK4) combineert vier hellingen: yn+1 = yₙ + (h/6)(k₁ + 2k₂ + 2k₃ + k₄). De globale fout van Euler is evenredig met h, die van Heun met h², die van RK4 met h⁴.

ntₙyₙf(tₙ, yₙ)yₙ₊₁000,20,360,3810,50,380,61560,6878210,68780,9025311,13906631,51,1390660,9806611,629396421,6293960,6038611,931326

Euler-stappen

y₁ = 0,2 + 0,5·(0,36) = 0,38
y₂ = 0,38 + 0,5·(0,6156) = 0,6878
y₃ = 0,6878 + 0,5·(0,902531) = 1,139066
y₄ = 1,139066 + 0,5·(0,980661) = 1,629396
y₅ = 1,629396 + 0,5·(0,603861) = 1,931326
012012ty

Grafiek

y5 = 1,931

Antwoord

y5 = 1,931

De exacte waarde is y(2,5) = 1,885651.

3.Rijen & reeksen

Antwoord: C: Σ 1/k³

Convergentie: als de termen niet naar 0 gaan, divergeert de reeks (test op de n-de term). Σ1/kᵖ convergeert alleen voor p > 1, en Σrᵏ alleen voor |r| < 1. Vergelijk een reeks met een van deze als haar termen voor grote k zich zo gedragen. Quotiëntcriterium: L = lim |ak+1/ak|; wortelcriterium: L = lim |ak|1/k. L < 1 convergeert, L > 1 divergeert, L = 1 beslist niets. Een machtreeks Σck(x − x₀)ᵏ convergeert voor |x − x₀| < R met R = lim |ck/ck+1|; een alternerende reeks met termen die naar 0 afnemen convergeert.

Test elke reeks

A: Σ k!/3ᵏ → Quotiëntcriterium: L = lim (k + 1)/3 = ∞, divergeert.
B: Σ (1 + 1/k)ᵏ → De termen gaan naar e, niet naar 0: divergeert door de test op de n-de term.
C: Σ 1/k³ → p-reeks met p = 3 > 1: convergeert.
D: Σ ln k / k → Groter dan 1/k voor k ≥ 3: divergeert door vergelijking met de harmonische reeks.

Het antwoord

C: Σ 1/k³

Antwoord

C: Σ 1/k³
4.Rijen & reeksen

Antwoord: P₂(0.8) = 3,88

Taylorpolynomen: nabij x = a wordt een gladde functie benaderd door Pₙ(x) = f(a) + f′(a)(x − a) + f″(a)(x − a)²/2! + … + f⁽ⁿ⁾(a)(x − a)ⁿ/n!; voor a = 0 is dit het Maclaurinpolynoom. Standaardreeksen: eˣ = Σxᵏ/k!, sin x = x − x³/3! + x⁵/5! − …, cos x = 1 − x²/2! + x⁴/4! − …, ln(1 + x) = x − x²/2 + x³/3 − …, 1/(1 − x) = Σxᵏ. Lagrange-foutgrens: |f(x) − Pₙ(x)| ≤ M·|x − a|ⁿ⁺¹/(n + 1)!, waarbij M de grootste waarde van |f⁽ⁿ⁺¹⁾| tussen a en x is.

Maclaurinpolynoom

P₂(x) = 1 + 2x + 2x²

Invullen

P₂(0,8) = 1 + 1,6 + 1,28 = 3,88

Antwoord

P₂(0,8) = 3,88

De exacte waarde is f(0,8) = 4,953032; de fout 1,073032 wordt kleiner als je meer termen neemt of een punt dichter bij 0.

5.Matrices & determinanten

Antwoord: c22 = 23

Matrices: de determinant van een 2×2-matrix is ad − bc. Bij 3×3 ontwikkel je naar een rij: elk element maal de determinant van de 2×2-matrix die overblijft na het schrappen van zijn rij en kolom, met afwisselende tekens + − +. Eigenwaarden λ voldoen aan det(A − λI) = 0; bij 2×2 is dat λ² − (spoor)·λ + det = 0.

Rij maal kolom

c22 = 4·2 + (−5)·(−3) = 23

Antwoord

c22 = 23
6.Matrices & determinanten

Antwoord: x = 0,2609

Matrices: de determinant van een 2×2-matrix is ad − bc. Bij 3×3 ontwikkel je naar een rij: elk element maal de determinant van de 2×2-matrix die overblijft na het schrappen van zijn rij en kolom, met afwisselende tekens + − +. Eigenwaarden λ voldoen aan det(A − λI) = 0; bij 2×2 is dat λ² − (spoor)·λ + det = 0.

Determinant van de coëfficiëntenmatrix

det A = (−2)·(−1) − 5·5 = −23

De x-kolom vervangen

det Aₓ = (−9)·(−1) − 5·3 = −6
x = −6/(−23) = 0,2609

Antwoord

x = 0,2609
y = −1,696
7.Differentiaalvergelijkingen

Antwoord: T = 16,87 °C

Eerste-orde differentiaalvergelijkingen: dy/dt = k·y heeft de oplossing y = y₀·ekt (groei voor k > 0, afname voor k < 0); een halveringstijd T geeft k = ln 2/T. De afkoelingswet van Newton, dT/dt = −k·(T − Tₐ), geeft T(t) = Tₐ + (T₀ − Tₐ)·e−kt. Een lineaire vergelijking y′ + p(x)·y = q(x) los je op met de integrerende factor μ = e∫p dx: (μy)′ = μq, dus μy = ∫μq dx + C.

Oplossing van de afkoelingswet

T(t) = 23 + (−17)·e−0,06t

Vul t in

T(17) = 23 + (−17)·0,3606 = 16,87 °C

Antwoord

T = 16,87 °C
8.Differentiaalvergelijkingen

Antwoord: y(2) = 2,95

Eerste-orde differentiaalvergelijkingen: dy/dt = k·y heeft de oplossing y = y₀·ekt (groei voor k > 0, afname voor k < 0); een halveringstijd T geeft k = ln 2/T. De afkoelingswet van Newton, dT/dt = −k·(T − Tₐ), geeft T(t) = Tₐ + (T₀ − Tₐ)·e−kt. Een lineaire vergelijking y′ + p(x)·y = q(x) los je op met de integrerende factor μ = e∫p dx: (μy)′ = μq, dus μy = ∫μq dx + C.

Integrerende factor

μ = e∫3/x dx = x3

Integreren

(x3y)′ = 3x4 → x3y = 3x5/5 + C

Beginvoorwaarde

5 = 3/5 + C → C = 4,4

Bereken

y(2) = (3·25/5 + 4,4)/23 = 2,95

Antwoord

y(2) = 2,95

ExamProblems · examproblems.com/courses/numerical-methods