Kies in het printvenster “Opslaan als pdf” om een kopie op je apparaat te bewaren.
1Formules en methoden
Kinematica
Snelheid
v = v0 + a·t
Verplaatsing
s = v0·t + ½·a·t²
Zonder tijd
v² = v0² + 2·a·s
Eenheden
1 m/s = 3,6 km/h
Methode
Noteer wat je weet: v₀, v, a, t en s, met eenheden.
Kies de vergelijking met je drie bekenden en de onbekende.
Kies één positieve richting en geef tegengestelde grootheden een minteken.
Los op en controleer of het antwoord fysisch zinvol is.
Wetten van Newton
Tweede wet
ΣF = m·a
Gewicht
W = m·g
Kinetische wrijving
Ff = μ·N
Op een helling
langs: m·g·sin θ, loodrecht: m·g·cos θ
Methode
Teken een vrijlichaamsschema met elke kracht op het lichaam.
Kies een positieve richting langs de beweging.
Ontbind krachten in componenten langs en loodrecht op de beweging (op een helling: m·g·sin θ langs, m·g·cos θ de helling in).
Pas ΣF = m·a toe langs de beweging; wrijving is μ·N tegen de beweging in.
Kogelbaan
Componenten
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Positie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maximale hoogte
H = h + vy²/(2g)
Worpafstand (vlakke grond)
R = v0²·sin 2θ/g
Methode
Ontbind de beginsnelheid in componenten: vx = v₀·cos θ en vy = v₀·sin θ.
De horizontale beweging heeft een constante snelheid; de verticale beweging heeft versnelling −g.
Bepaal de vluchttijd uit de verticale beweging.
Gebruik die tijd in de horizontale beweging om de dracht te vinden.
Arbeid en energie
Kinetische energie
Ek = ½mv²
Potentiële energie
Ep = mgh
Energiebalans
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Wrijvingsarbeid
W = μ·N·d
Vermogen
P = W/t
Impuls en botsingen
Impuls
p = m·v
Behoud
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Volkomen inelastisch
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Stoot
J = F·Δt = m·Δv
Methode
Kies een positieve richting en geef elke snelheid haar teken.
Schrijf de totale impuls vooraf op: Σm·v.
Bij een volkomen inelastische botsing bewegen de lichamen daarna samen; bij een elastische botsing blijft ook de kinetische energie behouden.
Stel de impuls vooraf gelijk aan de impuls achteraf en los op.
Hydrostatische kracht
Druk op diepte
p = ρgh
Kracht op een verticale wand
F = ρg·hc·A
Drukpunt
yp = yc + Ic/(ycA)
Rechthoek
Ic = bH³/12
Continuïteit en Bernoulli
Continuïteit
A1v1 = A2v2
Bernoulli
p1 + ½ρv1² + ρgz1 = p2 + ½ρv2² + ρgz2
Debiet
Q = A·v
Oppervlakte van een cirkel
A = πd²/4
Ideale gaswet
Ideale gaswet
pV = nRT
Gasconstante
R = 8,314 J/(mol·K)
Algemene gaswet
p1V1/T1 = p2V2/T2
Mol
n = m/M
Temperatuur
T[K] = T[°C] + 273,15
Warmtemotoren en koelmachines
Rendement
η = W/QH = 1 − QC/QH
Carnotrendement
ηC = 1 − TC/TH (kelvin)
COP van de koelmachine
COPR = QC/W
COP van de warmtepomp
COPHP = QH/W = COPR + 1
Energiebalans
QH = W + QC
Golven, geluid & optica
Golfsnelheid
v = fλ, T = 1/f
Snaar
v = √(T/μ), μ = m/L
Geluidsniveau
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Puntbron
I = P/(4πr²)
Staande golven
snaar of aan beide kanten open buis fn = n·v/(2L); aan één kant gesloten buis fn = n·v/(4L), n oneven
Dopplereffect
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Brekingsindex
n = c/v, λ = λ0/n
Wet van Snellius
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritieke hoek
sin θc = n2/n1
Glasvezel
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Lenzen en spiegels
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Dubbele spleet
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Tralie
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Enkele spleet
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a
Methode
Bepaal het soort opgave: golfsnelheid, geluidsniveau, staande golf, Doppler, breking, lens of spiegel, of interferentie.
Schrijf eerst de formule op: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) of n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
Reken eenheden om: nm, mm en cm naar m, en controleer of hoeken vanaf de normaal worden gemeten.
Controleer tekens en aannemelijkheid: een virtueel beeld heeft dᵢ < 0, een naderende bron klinkt hoger, een aan één kant gesloten buis heeft alleen oneven harmonischen.
2Oefenopgaven
1.KinematicaGemiddeld
Een vliegtuig heeft 220 km/h nodig om op te stijgen en de bruikbare startbaan is 1900 m lang. Welke constante versnelling a heeft het vanuit stilstand nodig?
v₀ = 0v = 220 km/hs = 1900 m
a = m/s²
2.KinematicaMoeilijk
Een modelraket wordt vanuit rust recht omhoog gelanceerd. De motor geeft hem 2 s lang een constante opwaartse versnelling van 24 m/s², waarna de motor stopt en de raket vrij beweegt. Verwaarloos de luchtweerstand en gebruik g = 9,81 m/s². Vind de grootste hoogte hmax die de raket bereikt.
a = 24 m/s²t1 = 2 sg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Wetten van NewtonGemiddeld
Een doos van 50 kg wordt met constante snelheid een helling onder 40° met de horizontaal op geduwd, door een kracht evenwijdig aan de helling. De kinetische wrijvingscoëfficiënt is 0,1. Gebruik g = 9,81 m/s². Vind de duwkracht F.
m = 50 kgθ = 40°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
F = N
4.Wetten van NewtonMoeilijk
Een blok van 6 kg op een horizontale tafel is via een licht touw over een wrijvingsloze katrol verbonden met een hangende massa van 1,5 kg. De kinetische wrijvingscoëfficiënt tussen blok en tafel is 0,1. Gebruik g = 9,81 m/s². Bereken de versnelling a van het systeem.
m1 = 6 kgm2 = 1,5 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.KogelbaanGemiddeld
Een bal wordt vanaf vlakke grond weggetrapt met 40 m/s onder 70° boven de horizontaal, naar een muur op 31 m afstand. Verwaarloos de luchtweerstand en gebruik g = 9,81 m/s². Op welke hoogte y passeert de bal de muur?
v₀ = 40 m/sθ = 70°x = 31 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.KogelbaanMoeilijk
Een bal wordt vanaf de grond gegooid met 22 m/s onder 45° boven de horizontaal. Hij landt op weg omlaag op het platte dak van een gebouw van 6 m hoog. Verwaarloos de luchtweerstand en gebruik g = 9,81 m/s². Vind de horizontale afstand x van het lanceerpunt tot het punt waar hij landt.
v₀ = 22 m/sθ = 45°hroof = 6 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Arbeid en energieGemiddeld
Een speelgoedlanceerder heeft een verticale veer met veerconstante 1000 N/m. Er wordt een bal van 0,25 kg op gelegd, de veer wordt 8 cm ingedrukt en dan losgelaten. Vind, zonder luchtweerstand en zonder de massa van de veer, de hoogte h die de bal stijgt, gemeten vanaf zijn positie bij de ingedrukte veer.
m = 0,25 kgk = 1000 N/mx = 8 cmg = 9,81 m/s²
h = m
8.Arbeid en energieMoeilijk
Een blok van 2 kg begint in rust onderaan een helling van 30° en wordt de helling op getrokken door een constante kracht van 25 N evenwijdig aan de helling. De kinetische wrijvingscoëfficiënt is 0,15. Vind de snelheid v van het blok nadat het 8 m de helling op is gegaan.
Een projectiel van 16 kg dat horizontaal met 36 m/s beweegt, explodeert in twee brokstukken die langs dezelfde lijn bewegen. Het brokstuk van 5 kg gaat met 52 m/s vooruit. Vind de snelheid v′2 van het brokstuk van 11 kg (positief in de oorspronkelijke richting).
M = 16 kgu = 36 m/sm1 = 5 kgv′1 = 52 m/sm2 = 11 kg
v′2 = m/s
10.Impuls en botsingenMoeilijk
Een bal van 0,4 kg raakt een muur met 12 m/s en kaatst recht terug met 10 m/s. Het contact duurt 5 ms. Bereken de grootte van de stoot J die de muur aan de bal geeft.
m = 0,4 kgvin = 12 m/svout = 10 m/sΔt = 5 ms
J = N·s
11.Hydrostatische krachtGemiddeld
Een verticale rechthoekige schuif van 3 m breed zit in de wand van een tank met water, met de bovenrand 4 m onder het oppervlak. Vind de resulterende hydrostatische kracht F op de schuif.
d = 4 mH = 3 mb = 3 mρ = 1000 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
12.Hydrostatische krachtMoeilijk
Een verticale rechthoekige schuif van 1,5 m breed zit in de wand van een tank met glycerine, met de bovenrand 1,5 m onder het oppervlak. Vind de resulterende hydrostatische kracht F op de schuif.
Een pitotbuis in een windtunnel meet een verschil van 700 Pa tussen de stuwdruk en de statische druk. De dichtheid van de lucht is 1,2 kg/m³. Vind de luchtsnelheid v.
p0 − p = 700 Paρ = 1,2 kg/m³
v = m/s
14.Continuïteit en BernoulliMoeilijk
Een slang met een binnendiameter van 20 mm hevelt water uit een open tank. Het hoogste punt C van de slang ligt 2,5 m boven het wateroppervlak, en de uitlaat (open naar de lucht) ligt 4,5 m onder het wateroppervlak. Verwaarloos verliezen en neem g = 9,81 m/s². Vind de absolute druk pC in punt C. De atmosferische druk is 101,3 kPa.
Een omkeerbare koelmachine houdt een koelcel op 4 °C door 7,5 kW warmte te onttrekken, en staat warmte af aan de omgeving op 40 °C. Vind de warmtestroom Q̇H die hij afstaat.
TL = 4 °CTH = 40 °CQ̇L = 7,5 kW
Q̇H = kW
18.Warmtemotoren en koelmachinesMoeilijk
Een warmtemotor neemt per cyclus 4400 kJ warmte op uit een reservoir op 700 °C, levert 1540 kJ arbeid en staat de rest af aan een reservoir op 15 °C. Vind de totale entropieproductie Sgen per cyclus.
TH = 700 °CTL = 15 °CQH = 4400 kJW = 1540 kJ
Sgen = kJ/K
19.Golven, geluid & opticaGemiddeld
Een snaar die aan beide uiteinden vastzit moet zijn harmonische nummer 5 op 923 Hz hebben; golven bewegen er met 240 m/s over. Bepaal zijn lengte L.
v = 240 m/sn = 5f5 = 923 Hz
L = m
20.Golven, geluid & opticaMoeilijk
Licht met golflengte 650 nm gaat door een enkele spleet van 0,2 mm breed. Bepaal de breedte w van het centrale heldere maximum op een scherm op 1 m afstand (tussen de eerste donkere franjes aan weerszijden).
λ = 650 nma = 0,2 mmL = 1 m
w = mm
3Oplossingen
1.Kinematica
Antwoord: a = 0,9828 m/s²
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Eenheden
v = 220/3,6 = 61,11 m/s
Versnelling
a = v²/(2s) = 61,11²/(2·1900) = 0,9828 m/s²
Antwoord
a = 0,9828 m/s²
2.Kinematica
Antwoord: hmax = 165,4 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Aangedreven fase
v₁ = 24·2 = 48 m/s
h₁ = ½·24·2² = 48 m
Vrije vlucht omhoog
Bovenaan is de snelheid nul.
Δh = v₁²/(2g) = 48²/(2·9,81) = 117,4 m
hmax = 48 + 117,4 = 165,4 m
Antwoord
hmax = 165,4 m
3.Wetten van Newton
Antwoord: F = 352,9 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Krachten langs de helling
Constante snelheid: de krachten zijn in evenwicht.
F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ
Duwkracht
F = 315,3 + 37,57 = 352,9 N
Antwoord
F = 352,9 N
4.Wetten van Newton
Antwoord: a = 1,177 m/s²
Tweede wet van Newton: de resulterende kracht op een lichaam is gelijk aan de massa maal de versnelling, ΣF = m·a. Teken een vrijlichaamsschema, kies een positieve richting langs de beweging en tel alle krachten in die richting op: uitgeoefende krachten, de wrijving μ·N tegen de beweging in, en de componenten van de zwaartekracht.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Tijd tot de muur
vx = 40·cos 70° = 13,68 m/s
t = x/vx = 31/13,68 = 2,266 s
Hoogte op dat moment
y = 37,59·2,266 − ½·9,81·2,266² = 59,99 m
Antwoord
y = 59,99 m
Bij de muur stijgt de bal nog.
6.Kogelbaan
Antwoord: x = 42,35 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Ontbind de beginsnelheid
vx = 15,56 m/s, vy = 15,56 m/s
Tijd tot de landing op het dak
Grootste wortel: de bal daalt.
6 = 15,56·t − 4,905·t²
t = (15,56 + √(15,56² − 2·9,81·6))/9,81 = 2,722 s
Horizontale afstand
x = vx·t = 15,56·2,722 = 42,35 m
Antwoord
x = 42,35 m
7.Arbeid en energie
Antwoord: h = 1,305 m
Arbeid-energiestelling: de verandering van kinetische energie is gelijk aan de arbeid van alle krachten. Door zwaartekracht en veren als potentiële energie te schrijven (mgh en ½kx²) wordt dit een balans: beginenergie = eindenergie + energie verloren aan wrijving (μN·d).
Veerenergie
x = 8 cm = 0,08 m
½kx² = ½·1000·0,08² = 3,2 J
Hoogte
m·g = 0,25·9,81 = 2,453 N
h = ½kx²/(mg) = 3,2/2,453 = 1,305 m
Antwoord
h = 1,305 m
8.Arbeid en energie
Antwoord: v = 10,06 m/s
Arbeid-energiestelling: de verandering van kinetische energie is gelijk aan de arbeid van alle krachten. Door zwaartekracht en veren als potentiële energie te schrijven (mgh en ½kx²) wordt dit een balans: beginenergie = eindenergie + energie verloren aan wrijving (μN·d).
Krachten langs de helling
m·g = 2·9,81 = 19,62 N
mg·sin θ = 9,81 N
μ·mg·cos θ = 2,549 N
Arbeid en energie
½mv² = (25 − 12,36)·8 = 101,1 J
v = √(2·101,1/2) = 10,06 m/s
Antwoord
v = 10,06 m/s
9.Impuls en botsingen
Antwoord: v′2 = 28,73 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Impuls vooraf
p = M·u = 16·36 = 576 kg·m/s
Impuls achteraf
576 = 5·52 + 11·v′2
v′2 = (576 − 260)/11 = 28,73 m/s
Antwoord
v′2 = 28,73 m/s
10.Impuls en botsingen
Antwoord: J = 8,8 N·s
Behoud van impuls: als er tijdens een botsing geen externe kracht werkt, is de totale impuls Σm·v vóór de botsing gelijk aan die erna. Snelheden hebben een richting, dus kies een positieve richting en geef snelheden in de andere richting een minteken. Bij een elastische botsing blijft ook de kinetische energie behouden; bij een volkomen inelastische botsing blijven de lichamen aan elkaar vast zitten.
Verandering van de impuls
J = m·Δv = 0,4·(10 + 12) = 8,8 N·s
Antwoord
J = 8,8 N·s
11.Hydrostatische kracht
Antwoord: F = 485,6 kN
Hydrostatische kracht op een vlak oppervlak: F = ρ·g·yc·A. De kracht grijpt aan in het drukpunt, ycp = yc + Ic/(ycA), dat altijd onder het zwaartepunt ligt.
Diepte van het zwaartepunt en oppervlakte
yc = d + H/2 = 4 + 3/2 = 5,5 m
A = H·b = 3·3 = 9 m²
Resulterende kracht
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·5,5·9 = 485,6 kN
Antwoord
F = 485,6 kN
12.Hydrostatische kracht
Antwoord: F = 37,08 kN
Hydrostatische kracht op een vlak oppervlak: F = ρ·g·yc·A. De kracht grijpt aan in het drukpunt, ycp = yc + Ic/(ycA), dat altijd onder het zwaartepunt ligt.
Diepte van het zwaartepunt en oppervlakte
yc = d + H/2 = 1,5 + 1/2 = 2 m
A = H·b = 1·1,5 = 1,5 m²
Resulterende kracht
F = ρ·g·yc·A = 1260·9,81·2·1,5 = 37,08 kN
Antwoord
F = 37,08 kN
13.Continuïteit en Bernoulli
Antwoord: v = 34,16 m/s
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Bernoulli naar het stuwpunt
De stroming komt bij de punt tot stilstand, dus de kinetische energie verschijnt als extra druk.
p0 − p = ½ρv²
v = √(2·700/1,2) = 34,16 m/s
Antwoord
v = 34,16 m/s
14.Continuïteit en Bernoulli
Antwoord: pC = 32,63 kPa
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Snelheid in de slang
Oppervlak en uitlaat zijn allebei open naar de lucht, dus de drukterm valt weg.
Als deze druk daalt tot de dampdruk van het water, werkt de hevel niet meer.
15.Ideale gaswet
Antwoord: V = 53,12 L
Ideale gaswet: PV = nRT, met n = m/M.
Mol
n = 180/16,04 = 11,22 mol
T = 40 + 273,15 = 313,1 K
Volume
V = nRT/P = 11,22·8,314·313,1/550 = 53,12 L
Antwoord
V = 53,12 L
16.Ideale gaswet
Antwoord: V2 = 9,32 L
Algemene gaswet: voor een vaste hoeveelheid ideaal gas geldt P1V1/T1 = P2V2/T2.
Absolute temperaturen
T1 = 298,1 K, T2 = 463,1 K
Algemene gaswet
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 10·(300/500)·(463,1/298,1) = 9,32 L
Antwoord
V2 = 9,32 L
17.Warmtemotoren en koelmachines
Antwoord: Q̇H = 8,474 kW
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Absolute temperaturen
TH = 40 + 273,15 = 313,1 K
TL = 4 + 273,15 = 277,1 K
Warmteverhouding bij een omkeerbaar proces
Q̇H = Q̇L·TH/TL = 7,5·313,1/277,1 = 8,474 kW
Antwoord
Q̇H = 8,474 kW
Opgenomen vermogen: Ẇ = 0,9742 kW.
18.Warmtemotoren en koelmachines
Antwoord: Sgen = 5,404 kJ/K
Entropieproductie: over een volledige cyclus heeft het werkmedium geen netto entropieverandering. Het warme reservoir verliest QH/TH en het koude reservoir wint QL/TL. Hun som is de geproduceerde entropie, die nul is voor een omkeerbaar kringproces en positief voor elk echt kringproces.
Afgestane warmte
QL = QH − W = 4400 − 1540 = 2860 kJ
Absolute temperaturen
TH = 700 + 273,15 = 973,1 K
TL = 15 + 273,15 = 288,1 K
Entropieveranderingen van de reservoirs
ΔSH = −4400/973,1 = −4,521 kJ/K
ΔSL = 2860/288,1 = 9,925 kJ/K
Sgen = 9,925 − 4,521 = 5,404 kJ/K
Antwoord
Sgen = 5,404 kJ/K
Sgen > 0, dus de motor is mogelijk maar onomkeerbaar.
19.Golven, geluid & optica
Antwoord: L = 0,6501 m
Staande golven en het dopplereffect: een snaar die aan beide uiteinden vastzit, of een buis die aan beide uiteinden open is, past hele halve golflengten: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Een buis die aan één kant gesloten is heeft een knoop aan het gesloten einde en een buik aan het open einde: L = nλ/4 met alleen oneven n, fn = n·v/(4L). Als bron of waarnemer langs de verbindingslijn beweegt, is f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): gebruik de bovenste tekens voor beweging naar elkaar toe. Twee golven met bijna gelijke frequentie geven zwevingen met |f₁ − f₂|.
Golflengte
λ = v/f = 240/923 = 0,26 m
Lengte
L = nλ/2 = 5·0,26/2 = 0,6501 m
Antwoord
L = 0,6501 m
20.Golven, geluid & optica
Antwoord: w = 6,5 mm
Interferentie en diffractie: licht van twee spleten op afstand d van elkaar bereikt een punt op het scherm met een gangverschil d·sin θ. Heldere franjes verschijnen waar d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Voor een scherm op afstand L ≫ d ligt de m-de heldere franje op y = mλL/d en is de franjeafstand Δy = λL/d. Een tralie met N lijnen per millimeter heeft d = 1/N en scherpe maxima bij d·sin θ = mλ; omdat sin θ ≤ 1, is de hoogste orde het grootste gehele getal m ≤ d/λ. Een enkele spleet met breedte a heeft donkere franjes bij a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …