Kies in het printvenster “Opslaan als pdf” om een kopie op je apparaat te bewaren.
1Formules en methoden
Kinematica
Snelheid
v = v0 + a·t
Verplaatsing
s = v0·t + ½·a·t²
Zonder tijd
v² = v0² + 2·a·s
Eenheden
1 m/s = 3,6 km/h
Methode
Noteer wat je weet: v₀, v, a, t en s, met eenheden.
Kies de vergelijking met je drie bekenden en de onbekende.
Kies één positieve richting en geef tegengestelde grootheden een minteken.
Los op en controleer of het antwoord fysisch zinvol is.
Wetten van Newton
Tweede wet
ΣF = m·a
Gewicht
W = m·g
Kinetische wrijving
Ff = μ·N
Op een helling
langs: m·g·sin θ, loodrecht: m·g·cos θ
Methode
Teken een vrijlichaamsschema met elke kracht op het lichaam.
Kies een positieve richting langs de beweging.
Ontbind krachten in componenten langs en loodrecht op de beweging (op een helling: m·g·sin θ langs, m·g·cos θ de helling in).
Pas ΣF = m·a toe langs de beweging; wrijving is μ·N tegen de beweging in.
Kogelbaan
Componenten
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Positie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maximale hoogte
H = h + vy²/(2g)
Worpafstand (vlakke grond)
R = v0²·sin 2θ/g
Methode
Ontbind de beginsnelheid in componenten: vx = v₀·cos θ en vy = v₀·sin θ.
De horizontale beweging heeft een constante snelheid; de verticale beweging heeft versnelling −g.
Bepaal de vluchttijd uit de verticale beweging.
Gebruik die tijd in de horizontale beweging om de dracht te vinden.
Arbeid en energie
Kinetische energie
Ek = ½mv²
Potentiële energie
Ep = mgh
Energiebalans
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Wrijvingsarbeid
W = μ·N·d
Vermogen
P = W/t
Impuls en botsingen
Impuls
p = m·v
Behoud
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Volkomen inelastisch
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Stoot
J = F·Δt = m·Δv
Methode
Kies een positieve richting en geef elke snelheid haar teken.
Schrijf de totale impuls vooraf op: Σm·v.
Bij een volkomen inelastische botsing bewegen de lichamen daarna samen; bij een elastische botsing blijft ook de kinetische energie behouden.
Stel de impuls vooraf gelijk aan de impuls achteraf en los op.
Hydrostatische kracht
Druk op diepte
p = ρgh
Kracht op een verticale wand
F = ρg·hc·A
Drukpunt
yp = yc + Ic/(ycA)
Rechthoek
Ic = bH³/12
Continuïteit en Bernoulli
Continuïteit
A1v1 = A2v2
Bernoulli
p1 + ½ρv1² + ρgz1 = p2 + ½ρv2² + ρgz2
Debiet
Q = A·v
Oppervlakte van een cirkel
A = πd²/4
Ideale gaswet
Ideale gaswet
pV = nRT
Gasconstante
R = 8,314 J/(mol·K)
Algemene gaswet
p1V1/T1 = p2V2/T2
Mol
n = m/M
Temperatuur
T[K] = T[°C] + 273,15
Warmtemotoren en koelmachines
Rendement
η = W/QH = 1 − QC/QH
Carnotrendement
ηC = 1 − TC/TH (kelvin)
COP van de koelmachine
COPR = QC/W
COP van de warmtepomp
COPHP = QH/W = COPR + 1
Energiebalans
QH = W + QC
Golven, geluid & optica
Golfsnelheid
v = fλ, T = 1/f
Snaar
v = √(T/μ), μ = m/L
Geluidsniveau
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Puntbron
I = P/(4πr²)
Staande golven
snaar of aan beide kanten open buis fn = n·v/(2L); aan één kant gesloten buis fn = n·v/(4L), n oneven
Dopplereffect
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Brekingsindex
n = c/v, λ = λ0/n
Wet van Snellius
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritieke hoek
sin θc = n2/n1
Glasvezel
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Lenzen en spiegels
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Dubbele spleet
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Tralie
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Enkele spleet
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a
Methode
Bepaal het soort opgave: golfsnelheid, geluidsniveau, staande golf, Doppler, breking, lens of spiegel, of interferentie.
Schrijf eerst de formule op: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) of n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
Reken eenheden om: nm, mm en cm naar m, en controleer of hoeken vanaf de normaal worden gemeten.
Controleer tekens en aannemelijkheid: een virtueel beeld heeft dᵢ < 0, een naderende bron klinkt hoger, een aan één kant gesloten buis heeft alleen oneven harmonischen.
2Oefenopgaven
1.KinematicaGemiddeld
Een auto die met 80 km/h rijdt, remt met een constante vertraging van 8 m/s² tot hij stilstaat. Bereken de remweg s.
v₀ = 80 km/ha = −8 m/s²v = 0
s = m
2.KinematicaMoeilijk
Een tram vertrekt vanuit stilstand en versnelt 8 s lang met 1 m/s², rijdt daarna 26 s met constante snelheid en remt ten slotte af met 4,5 m/s² tot hij stilstaat. Vind de totale afstand s tussen de twee haltes.
a1 = 1 m/s²t1 = 8 st2 = 26 sa3 = −4,5 m/s²
s = m
3.Wetten van NewtonGemiddeld
Een slee van 25 kg wordt over vlakke sneeuw getrokken door een touw onder 20° boven de horizontaal met een kracht van 110 N. De kinetische wrijvingscoëfficiënt is 0,4. Gebruik g = 9,81 m/s². Vind de versnelling a van de slee.
m = 25 kgF = 110 Nθ = 20°μ = 0,4g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Wetten van NewtonMoeilijk
Een blok krijgt een duw, zodat het met een snelheid van 11,5 m/s een helling onder 20° op begint te glijden. De kinetische wrijvingscoëfficiënt is 0,3. Gebruik g = 9,81 m/s². Hoe ver d glijdt het langs de helling voordat het stopt?
v₀ = 11,5 m/sθ = 20°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
d = m
5.KogelbaanGemiddeld
Een bal wordt onder 70° boven de horizontaal vanaf vlak terrein weggeschoten. Verwaarloos luchtweerstand. Vind de vliegtijd t tot de bal de grond raakt.
v0 = 24 m/sθ = 70°g = 9,81 m/s²
t = s
6.KogelbaanMoeilijk
Een bal wordt gelanceerd met 26 m/s onder 30° boven de horizontaal vanaf de top van een klif van 20 m. Verwaarloos de luchtweerstand en gebruik g = 9,81 m/s². Vind de grootste hoogte H boven de grond aan de voet van de klif.
v₀ = 26 m/sθ = 30°h = 20 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Arbeid en energieGemiddeld
Een blok van 4 kg glijdt 2 m een helling af onder 35° met de horizontaal, met een kinetische wrijvingscoëfficiënt van 0,35. Vind de arbeid Wf tegen de wrijving.
m = 4 kgθ = 35°μ = 0,35d = 2 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
8.Arbeid en energieMoeilijk
Een blok van 10 kg begint in rust onderaan een helling van 30° en wordt de helling op getrokken door een constante kracht van 85 N evenwijdig aan de helling. De kinetische wrijvingscoëfficiënt is 0,25. Vind de snelheid v van het blok nadat het 9 m de helling op is gegaan.
Een karretje van 2 kg dat met 11 m/s rijdt, botst volkomen elastisch en frontaal op een stilstaand karretje van 0,5 kg op een wrijvingsloze baan. Bereken de snelheid v′2 van het tweede karretje na de botsing.
m1 = 2 kgm2 = 0,5 kgv1 = 11 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
10.Impuls en botsingenMoeilijk
Een bal van 0,15 kg raakt een muur met 16 m/s en kaatst recht terug met 13 m/s. Het contact duurt 40 ms. Bereken de gemiddelde kracht Favg van de muur op de bal.
m = 0,15 kgvin = 16 m/svout = 13 m/sΔt = 40 ms
Favg = N
11.Hydrostatische krachtGemiddeld
Een verticale rechthoekige schuif van 1 m breed zit in de wand van een tank met water, met de bovenrand 4 m onder het oppervlak. Vind de resulterende hydrostatische kracht F op de schuif.
Een verticale rechthoekige schuif van 3 m breed zit in de wand van een tank met glycerine, met de bovenrand 2,5 m onder het oppervlak. Vind de resulterende hydrostatische kracht F op de schuif.
Water stroomt met 14 L/s door een horizontale leiding die versmalt van 100 mm naar 75 mm. De druk in het smalle deel is 140 kPa. Vind, zonder verliezen, de druk p1 in het brede deel.
Water stroomt omhoog door een leiding die versmalt van 75 mm naar 40 mm en daarbij 6 m stijgt. In doorsnede 1 is de druk 360 kPa en de snelheid 0,5 m/s. Verwaarloos verliezen en vind de druk p2 in doorsnede 2.
Een warmtemotor werkt tussen een warm reservoir van 725 °C en een koud reservoir van 25 °C. Vind het hoogst mogelijke thermisch rendement ηmax.
TH = 725 °CTL = 25 °C
ηmax = %
18.Warmtemotoren en koelmachinesMoeilijk
Een koelkast houdt de koude ruimte op -10 °C in een keuken van 30 °C, en onttrekt warmte aan de koude ruimte met 1 kW. Vind het minimaal benodigde vermogen Ẇmin.
TH = 30 °CTL = -10 °CQ̇L = 1 kW
Ẇmin = kW
19.Golven, geluid & opticaGemiddeld
Licht beweegt in flintglas (n = 1,62) naar een vlak grensvlak met kroonglas (n = 1,50). Bepaal de kritieke hoek θc waarboven het totaal wordt gereflecteerd.
n1 = 1,62n2 = 1,50
θc = °
20.Golven, geluid & opticaMoeilijk
Twee dunne lenzen delen een as, 15 cm van elkaar: lens 1 met f₁ = 15 cm en lens 2 met f₂ = 5 cm. Een voorwerp staat 30 cm voor lens 1. Bepaal de positie di2 van het uiteindelijke beeld gemeten vanaf lens 2 (positief voorbij lens 2, reëel-is-positief-conventie).
f1 = 15 cmf2 = 5 cms = 15 cmdo = 30 cm
di2 = cm
3Oplossingen
1.Kinematica
Antwoord: s = 30,86 m
Beweging met constante versnelling: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² en v² = v₀² + 2·a·s. Kies de formule die de drie bekende grootheden en de gezochte grootheid bevat, en houd de tekens consequent bij één positieve richting.
Eenheden
v₀ = 80/3,6 = 22,22 m/s
Remweg
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 22,22²/(2·8) = 30,86 m
Antwoord
s = 30,86 m
2.Kinematica
Antwoord: s = 247,1 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Topsnelheid
v = a1·t1 = 1·8 = 8 m/s
Afstand per fase
s1 = ½·1·8² = 32 m
s2 = 8·26 = 208 m
s3 = 8²/(2·4,5) = 7,111 m
Totale afstand
s = 32 + 208 + 7,111 = 247,1 m
Antwoord
s = 247,1 m
3.Wetten van Newton
Antwoord: a = 0,8126 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normaalkracht
N = m·g − F·sin θ = 245,3 − 110·sin 20° = 207,6 N
Horizontale krachten
m·a = F·cos θ − μ·N = 103,4 − 83,05
a = 20,32/25 = 0,8126 m/s²
Antwoord
a = 0,8126 m/s²
4.Wetten van Newton
Antwoord: d = 10,8 m
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Vertraging
Beide krachten wijzen de helling af; de massa valt weg.
a = 9,81·(sin 20° + 0,3·cos 20°) = 6,121 m/s²
Afstand
d = v₀²/(2a) = 11,5²/(2·6,121) = 10,8 m
Antwoord
d = 10,8 m
5.Kogelbaan
Antwoord: t = 4,598 s
Kogelbaan: zonder luchtweerstand geldt x = vxt en y = h + vyt − ½gt². De twee richtingen zijn onafhankelijk, behalve dat ze dezelfde tijd delen.
Ontbind de beginsnelheid
De horizontale snelheid blijft constant; de verticale beweging heeft een constante versnelling g = 9,81 m/s² omlaag.
vx = v0·cos θ = 24·cos 70° = 8,208 m/s
vy = v0·sin θ = 24·sin 70° = 22,55 m/s
Vliegtijd
Start en landing op dezelfde hoogte: t = 2vy/g.
t = 2·22,55/9,81 = 4,598 s
Antwoord
t = 4,598 s
6.Kogelbaan
Antwoord: H = 28,61 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Verticale beginsnelheid
vy = 26·sin 30° = 13 m/s
Stijging boven de klif
Δh = vy²/(2g) = 13²/(2·9,81) = 8,614 m
Hoogte boven de grond
H = 20 + 8,614 = 28,61 m
Antwoord
H = 28,61 m
7.Arbeid en energie
Antwoord: Wf = 22,5 J
Arbeid-energiestelling: de verandering van kinetische energie is gelijk aan de arbeid van alle krachten. Door zwaartekracht en veren als potentiële energie te schrijven (mgh en ½kx²) wordt dit een balans: beginenergie = eindenergie + energie verloren aan wrijving (μN·d).
Wrijvingskracht
N = mg·cos θ = 39,24·0,8192 = 32,14 N
F = μN = 0,35·32,14 = 11,25 N
Arbeid tegen de wrijving
Wf = F·d = 11,25·2 = 22,5 J
Antwoord
Wf = 22,5 J
8.Arbeid en energie
Antwoord: v = 5,146 m/s
Arbeid-energiestelling: de verandering van kinetische energie is gelijk aan de arbeid van alle krachten. Door zwaartekracht en veren als potentiële energie te schrijven (mgh en ½kx²) wordt dit een balans: beginenergie = eindenergie + energie verloren aan wrijving (μN·d).
Krachten langs de helling
m·g = 10·9,81 = 98,1 N
mg·sin θ = 49,05 N
μ·mg·cos θ = 21,24 N
Arbeid en energie
½mv² = (85 − 70,29)·9 = 132,4 J
v = √(2·132,4/10) = 5,146 m/s
Antwoord
v = 5,146 m/s
9.Impuls en botsingen
Antwoord: v′2 = 17,6 m/s
Behoud van impuls: als er tijdens een botsing geen externe kracht werkt, is de totale impuls Σm·v vóór de botsing gelijk aan die erna. Snelheden hebben een richting, dus kies een positieve richting en geef snelheden in de andere richting een minteken. Bij een elastische botsing blijft ook de kinetische energie behouden; bij een volkomen inelastische botsing blijven de lichamen aan elkaar vast zitten.
Elastische botsing met een stilstaand doel
Behoud van impuls en energie samen oplossen geeft deze twee resultaten.
v′1 = (2 − 0,5)/(2 + 0,5)·11 = 6,6 m/s
v′2 = 2·2/(2 + 0,5)·11 = 17,6 m/s
Antwoord
v′2 = 17,6 m/s
10.Impuls en botsingen
Antwoord: Favg = 108,7 N
Behoud van impuls: als er tijdens een botsing geen externe kracht werkt, is de totale impuls Σm·v vóór de botsing gelijk aan die erna. Snelheden hebben een richting, dus kies een positieve richting en geef snelheden in de andere richting een minteken. Bij een elastische botsing blijft ook de kinetische energie behouden; bij een volkomen inelastische botsing blijven de lichamen aan elkaar vast zitten.
Verandering van de impuls
J = m·Δv = 0,15·(13 + 16) = 4,35 N·s
Gemiddelde kracht
Favg = J/Δt = 4,35/0,04 = 108,7 N
Antwoord
Favg = 108,7 N
11.Hydrostatische kracht
Antwoord: F = 128,8 kN
Hydrostatische kracht op een vlak oppervlak: F = ρ·g·yc·A. De kracht grijpt aan in het drukpunt, ycp = yc + Ic/(ycA), dat altijd onder het zwaartepunt ligt.
Diepte van het zwaartepunt en oppervlakte
yc = d + H/2 = 4 + 2,5/2 = 5,25 m
A = H·b = 2,5·1 = 2,5 m²
Resulterende kracht
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·5,25·2,5 = 128,8 kN
Antwoord
F = 128,8 kN
12.Hydrostatische kracht
Antwoord: F = 180,8 kN
Hydrostatische kracht op een vlak oppervlak: F = ρ·g·yc·A. De kracht grijpt aan in het drukpunt, ycp = yc + Ic/(ycA), dat altijd onder het zwaartepunt ligt.
Diepte van het zwaartepunt en oppervlakte
yc = d + H/2 = 2,5 + 1,5/2 = 3,25 m
A = H·b = 1,5·3 = 4,5 m²
Resulterende kracht
F = ρ·g·yc·A = 1260·9,81·3,25·4,5 = 180,8 kN
Antwoord
F = 180,8 kN
13.Continuïteit en Bernoulli
Antwoord: p1 = 143,4 kPa
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Continuïteit en Bernoulli: voor een onsamendrukbare vloeistof is het debiet in elke doorsnede gelijk, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Langs een stroomlijn zonder verliezen is p + ½ρv² + ρgz constant, dus waar de vloeistof sneller stroomt of hoger ligt, is de druk lager.
Continuïteit en Bernoulli
Werk in Pa, en deel dan door 1000 om kPa te krijgen.
Algemene gaswet: voor een vaste hoeveelheid ideaal gas geldt P1V1/T1 = P2V2/T2.
Absolute temperaturen
T1 = 308,1 K, T2 = 453,1 K
Algemene gaswet
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 20·(200/250)·(453,1/308,1) = 23,53 L
Antwoord
V2 = 23,53 L
17.Warmtemotoren en koelmachines
Antwoord: ηmax = 70,13 %
Grenzen van de tweede hoofdwet: geen kringproces tussen reservoirs op absolute temperaturen TH en TL kan beter zijn dan het omkeerbare (Carnot)proces: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) en COPHP,max = TH/(TH − TL). Energie blijft altijd behouden: QH = W + QL.
Absolute temperaturen
TH = 725 + 273,15 = 998,1 K
TL = 25 + 273,15 = 298,1 K
Carnotrendement
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 298,1/998,1 = 70,13 %
Antwoord
ηmax = 70,13 %
18.Warmtemotoren en koelmachines
Antwoord: Ẇmin = 0,152 kW
Grenzen van de tweede hoofdwet: geen kringproces tussen reservoirs op absolute temperaturen TH en TL kan beter zijn dan het omkeerbare (Carnot)proces: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) en COPHP,max = TH/(TH − TL). Energie blijft altijd behouden: QH = W + QL.
Een omkeerbare machine, met de hoogste COP, heeft de minste arbeid nodig.
Ẇmin = Q̇L/COP = 1/6,579 = 0,152 kW
Antwoord
Ẇmin = 0,152 kW
19.Golven, geluid & optica
Antwoord: θc = 67,81 °
Geometrische optica: aan een grensvlak geldt n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (wet van Snellius), met hoeken gemeten vanaf de normaal en n = c/v. Bij overgang naar een trager medium buigt de straal naar de normaal toe. Vanuit een dichter medium (n₁ > n₂) wordt voorbij de kritieke hoek θc = arcsin(n₂/n₁) al het licht gereflecteerd: totale interne reflectie. Dunne lenzen en bolle of holle spiegels gehoorzamen aan 1/f = 1/do + 1/di met de vergroting m = −di/do. Tekenconventie: f > 0 voor een convergerende lens en een holle spiegel (f = R/2), f < 0 voor een divergerende lens en een bolle spiegel; di > 0 voor een reëel beeld, di < 0 voor een virtueel beeld, en m < 0 voor een omgekeerd beeld.
Breking onder 90°
sin θc = n₂/n₁ = 1,50/1,62 = 0,9259
Kritieke hoek
θc = arcsin(0,9259) = 67,81°
Antwoord
θc = 67,81°
20.Golven, geluid & optica
Antwoord: di2 = 3,75 cm
Geometrische optica: aan een grensvlak geldt n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (wet van Snellius), met hoeken gemeten vanaf de normaal en n = c/v. Bij overgang naar een trager medium buigt de straal naar de normaal toe. Vanuit een dichter medium (n₁ > n₂) wordt voorbij de kritieke hoek θc = arcsin(n₂/n₁) al het licht gereflecteerd: totale interne reflectie. Dunne lenzen en bolle of holle spiegels gehoorzamen aan 1/f = 1/do + 1/di met de vergroting m = −di/do. Tekenconventie: f > 0 voor een convergerende lens en een holle spiegel (f = R/2), f < 0 voor een divergerende lens en een bolle spiegel; di > 0 voor een reëel beeld, di < 0 voor een virtueel beeld, en m < 0 voor een omgekeerd beeld.