Statica: samenvattingspakket

Formuleoverzichten, de belangrijkste methodestappen voor elk onderwerp en 12 oefenopgaven, met volledige oplossingen achterin.

Nieuwe opgavenTerug naar het vak

Kies in het printvenster “Opslaan als pdf” om een kopie op je apparaat te bewaren.

1Formules en methoden

Vectoren: inwendig en uitwendig product

Grootte
|a| = √(ax² + ay² + az²)
Eenheidsvector
û = a/|a|
Componenten uit een hoek
Fx = F·cos θ, Fy = F·sin θ
Inwendig product
a·b = axbx + ayby + azbz = |a||b|cos θ
Scalaire projectie van a op b
a·b/|b|
Arbeid
W = F·d
Uitwendig product
a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx)
Oppervlakken
parallellogram |a × b|, driehoek ½|a × b|
Moment om O
MO = r × F, r = A − O
Volume van een parallellepipedum
V = |a·(b × c)|

Methode

  1. Schrijf elke vector in componenten; voor een kracht gegeven door een grootte en een hoek gebruik je F·cos θ en F·sin θ.
  2. Gebruik voor lengtes en richtingen de grootte √(x² + y² + z²) en de eenheidsvector a/|a|.
  3. Gebruik het inwendig product voor hoeken, projecties, loodrechte stand en arbeid: a·b = |a||b|cos θ.
  4. Gebruik het uitwendig product voor loodrechte vectoren, oppervlakten en momenten: schrijf de drie componenten zorgvuldig uit en houd de volgorde a × b aan.

Oplegreacties van balken

Evenwicht
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Gelijkmatig verdeelde belasting
resultante w·L in het midden van de belasting
Moment
M = F·d

Methode

  1. Teken een vrijlichaamsschema en vervang elke oplegging door haar reactiekrachten.
  2. Vervang elke verdeelde belasting door één kracht in haar zwaartepunt.
  3. Neem momenten om één oplegging om de reactiekracht in de andere te vinden.
  4. Gebruik ΣFy = 0 om de overige reactiekracht te vinden, en controleer met een tweede momentenvergelijking.

Vakwerk: knopenmethode

Knopenmethode
ΣFx = 0, ΣFy = 0 at each joint
Snedemethode
ΣM = 0 about a cut point
Staafkracht
positief = trek, negatief = druk

Methode

  1. Bepaal de oplegreacties van het hele vakwerk.
  2. Knopenmethode: begin bij een knoop met hooguit twee onbekende staafkrachten en gebruik ΣFx = 0 en ΣFy = 0.
  3. Snedemethode: snijd door de staaf die je nodig hebt en neem momenten om een punt waar de andere onbekende staven samenkomen.
  4. Neem trek aan; een negatief antwoord betekent druk.

Raamwerken en machines

Evenwicht van elke staaf
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Tweekrachtsstaaf
kracht langs de lijn door zijn twee scharnierpennen
Pennenkracht
gelijk en tegengesteld op de twee staven die hij verbindt
Grootte van een pennenkracht
F = √(Fx² + Fy²)
Hefboom, tang, hoekhefboom
Fin·a = Fout·b
Kniehefboom
Flink = F/(2 sin θ), Q = F/(2 tan θ)
Gelijkmatig verdeelde belasting
resultante w·L in het midden van de belasting

Methode

  1. Teken de hele constructie en bepaal de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn.
  2. Herken de tweekrachtsstaven: ze zijn alleen in twee scharnierpunten belast, dus hun kracht werkt langs de lijn tussen die punten.
  3. Haal het raamwerk uit elkaar en teken elke staaf apart, met gelijke en tegengestelde pennenkrachten waar staven samenkomen.
  4. Neem voor elke staaf de momenten om een scharnierpunt met onbekende krachten, en gebruik dan ΣFx = 0 en ΣFy = 0; combineer de componenten pas aan het eind tot een grootte.

Dwarskracht en buigend moment

Dwarskracht en moment
V = ΣF aan één kant, M = ΣF·d aan één kant
Buigspanning
σ = M·y/I
Rechthoek
I = bh³/12
Weerstandsmoment
W = I/ymax
Ligger op twee steunpunten, gelijkmatige belasting
Mmax = wL²/8

Methode

  1. Bepaal de oplegreacties uit het evenwicht van de hele balk.
  2. Snijd de balk door in de doorsnede die je nodig hebt en houd één kant over.
  3. Dwarskracht: de som van de verticale krachten op die kant. Buigend moment: de som van hun momenten om de snede.
  4. Zoek voor het maximale moment de plek waar de dwarskracht nul is.

Zwaartepunt en traagheidsmoment

Zwaartepunt
ȳ = ΣAiyi/ΣAi
Rechthoek
I = bh³/12
Stelling van Steiner
I = Ic + A·d²
Samengestelde doorsnede
I = Σ(Ic,i + Aidi²)

2Oefenopgaven

1.Vectoren: inwendig en uitwendig productGemiddeld
xyzdFAB

Een constante kracht F = (−20, −20, 10) N werkt op een voorwerp terwijl het zich in een rechte lijn verplaatst van punt A(−3, −2, −3) naar punt B(1, 2, 4). Coördinaten zijn in meter. Bepaal de arbeid W die de kracht verricht.

F = (−20, −20, 10) NA(−3, −2, −3) mB(1, 2, 4) m
W = J
2.Vectoren: inwendig en uitwendig productMoeilijk
xyzABC

Bepaal de oppervlakte A van de driehoek met hoekpunten A(2, −2, 1), B(3, 2, 4) en C(−3, −4, −4). Coördinaten zijn in meter.

A(2, −2, 1)B(3, 2, 4)C(−3, −4, −4)
A = m²
3.Oplegreacties van balkenGemiddeld
P1​ = 35 kNP2​ = 55 kNABRA​RB​ = ?1,5 m0,5 m4 m

De vrij opgelegde balk heeft een scharnier in A en een rol in B. Vind de verticale oplegreactie RB.

L = 6 mP1 = 35 kN op 1,5 mP2 = 55 kN op 2 m
RB = kN
4.Oplegreacties van balkenMoeilijk
w = 5 kN/mP = 20 kNABRA​ = ?RB​1,5 m0,5 m2 m1 m

De vrij opgelegde balk heeft een scharnier in A en een rol in B. Vind de verticale oplegreactie RA.

L = 5 mP = 20 kN op 1,5 mw = 5 kN/m van 2 tot 4 m
RA = kN
5.Vakwerk: knopenmethodeGemiddeld
ABCDEFGH40 kN30 kN35 kN15 kN35 kN4 × 3 m3 m

Precies één staaf van dit vakwerk draagt onder deze belastingen geen kracht. Welke is de nulstaaf? Klik erop in het diagram.

B: 40 kN ↓D: 30 kN ↓F: 35 kN ↓G: 15 kN ↓H: 35 kN ↓
  1. 1staaf AB
  2. 2staaf BC
  3. 3staaf CD
  4. 4staaf DE
  5. 5staaf FG
  6. 6staaf GH
  7. 7staaf AF
  8. 8staaf HE
  9. 9staaf BF
  10. 10staaf CG
  11. 11staaf DH
  12. 12staaf BG
  13. 13staaf DG
6.Vakwerk: knopenmethodeMoeilijk
ABCDEFGH40 kN20 kN35 kN30 kN25 kN4 × 4 m4 m

Precies één staaf van dit vakwerk draagt onder deze belastingen geen kracht. Welke is de nulstaaf? Klik erop in het diagram.

B: 40 kN ↓C: 20 kN ↓F: 35 kN ↓F: 30 kN →G: 25 kN ↓
  1. 1staaf AB
  2. 2staaf BC
  3. 3staaf CD
  4. 4staaf DE
  5. 5staaf FG
  6. 6staaf GH
  7. 7staaf AF
  8. 8staaf HE
  9. 9staaf BF
  10. 10staaf CG
  11. 11staaf DH
  12. 12staaf FC
  13. 13staaf HC
7.Raamwerken en machinesGemiddeld
4 kN4 m1,5 m2,1 mABCDE

Het getoonde A-frame staat op een scharnier in A en een rol in B, 4 m uit elkaar. De poten komen samen in het scharnier C, 3,6 m hoog, en de horizontale trekstang DE zit 1,5 m boven de grond. In C werkt een belasting van 4 kN. Bepaal de grootte van de kracht C die de pen C op poot BC uitoefent.

P = 4 kNAB = 4 mhoogte van C = 3,6 mhoogte van DE = 1,5 m
C = kN
8.Raamwerken en machinesMoeilijk
10 kN3 kN4 m2,5 mABC

Een homogene horizontale giek AB met een gewicht van 3 kN is in A scharnierend aan een muur bevestigd en wordt vastgehouden door een kabel van zijn uiteinde B naar het punt C op de muur, 2,5 m boven A. In B hangt een last van 10 kN. Bepaal de spanning T in de kabel.

W = 10 kNWb = 3 kNAB = 4 mAC = 2,5 m
T = kN
9.Dwarskracht en buigend momentGemiddeld
w = 12 kN/mABdoorsnede0,5 m9,5 m

Vind het buigend moment Mx in de doorsnede x = 0,5 m vanaf oplegging A. Neem doorbuigende (sagging) momenten positief en een opwaartse dwarskracht op het linkervlak positief.

L = 10 mw = 12 kN/m van 0 tot 10 mx = 0,5 m
Mx = kN·m
10.Dwarskracht en buigend momentMoeilijk
6 kN/m10 kN25 kN15 kNABCDEFG1 m1 m1 m1 m1 m1 m

De markeringen A tot en met G verdelen de balk in zes gelijke delen. Bij welke markering is het buigend moment het grootst in absolute waarde, positief of negatief? Klik erop in het diagram.

10 kN @ 0 m25 kN @ 6 m15 kN @ 3 m6 kN/m, 1–4 m
  1. 1A (x = 0 m)
  2. 2B (x = 1 m)
  3. 3C (x = 2 m)
  4. 4D (x = 3 m)
  5. 5E (x = 4 m)
  6. 6F (x = 5 m)
  7. 7G (x = 6 m)
11.Zwaartepunt en traagheidsmomentGemiddeld
1204601810xafmetingen in mm

Een symmetrisch I-profiel heeft flenzen van 120 mm breed en 18 mm dik, een totale hoogte van 460 mm en een lijf van 10 mm dik. Vind het traagheidsmoment Ix om de horizontale zwaartepuntsas x.

B = 120 mmH = 460 mmtf = 18 mmtw = 10 mm
Ix = × 10⁶ mm⁴
12.Zwaartepunt en traagheidsmomentMoeilijk
2802018016xM = 25 kN·mafmetingen in mm

Het T-profiel wordt gebruikt als balk met de flens boven en draagt een doorbuigend (sagging) moment van 25 kN·m. Vind de grootte van de buigspanning σboven aan de bovenrand.

bf = 280 mmtf = 20 mmtw = 16 mmhw = 180 mmM = 25 kN·m
σboven = MPa

3Oplossingen

1.Vectoren: inwendig en uitwendig product

Antwoord: W = −90 J

Inwendig product: a·b = axbx + ayby + azbz = |a|·|b|·cos θ, een scalar. Het geeft de hoek tussen twee vectoren, cos θ = a·b/(|a|·|b|), en het is nul als ze loodrecht op elkaar staan. De scalaire projectie van a op b is a·b/|b|, en een constante kracht F die over een verplaatsing d werkt, verricht arbeid W = F·d.

Verplaatsing

d = B − A = (1, 2, 4) − (−3, −2, −3) = (4, 4, 7) m

Arbeid

W = F·d = (−20)·4 + (−20)·4 + 10·7 = −90 J

Antwoord

W = −90 J

Negatieve arbeid: de kracht werkt grotendeels tegen de beweging in.

2.Vectoren: inwendig en uitwendig product

Antwoord: A = 12,45 m²

Uitwendig product: a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx) staat loodrecht op beide vectoren, en |a × b| = |a|·|b|·sin θ is de oppervlakte van het parallellogram dat ze opspannen (de driehoek is de helft daarvan). De volgorde doet ertoe: b × a = −(a × b). Het moment van een kracht F die op punt A werkt, om punt O is MO = r × F, met r = A − O.

Zijdevectoren

AB = B − A = (1, 4, 3)
AC = C − A = (−5, −2, −5)

Uitwendig product

(AB × AC)x = AByACz − ABzACy = 4·(−5) − 3·(−2) = −14
(AB × AC)y = ABzACx − ABxACz = 3·(−5) − 1·(−5) = −10
(AB × AC)z = ABxACy − AByACx = 1·(−2) − 4·(−5) = 18
|AB × AC| = √((−14)² + (−10)² + 18²) = 24,9

Oppervlakte van de driehoek

A = ½·24,9 = 12,45 m²

Antwoord

A = 12,45 m²
3.Oplegreacties van balken

Antwoord: RB = 27,08 kN

Statisch evenwicht: een lichaam in rust heeft ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 om elk punt. Momenten nemen om één oplegging haalt de reactie van die oplegging uit de vergelijking.

P1​ = 35 kNP2​ = 55 kNABRA​RB​1,5 m0,5 m4 m

Vrijlichaamsschema

Vervang de opleggingen door reactiekrachten. Een rol geeft één verticale reactie; met alleen verticale belastingen geeft het scharnier ook één verticale reactie.

Evenwicht

Momenten om A, tegen de klok in positief. Daarna het verticale krachtenevenwicht.

ΣMA = 0: RB·6 = 35·1,5 + 55·2
RB = 162,5/6 = 27,08 kN
ΣFy = 0: RA = 90 − 27,08 = 62,92 kN

Antwoord

RB = 27,08 kN
4.Oplegreacties van balken

Antwoord: RA = 18 kN

Statisch evenwicht: een lichaam in rust heeft ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 om elk punt. Momenten nemen om één oplegging haalt de reactie van die oplegging uit de vergelijking.

w = 5 kN/mP = 20 kNABRA​RB​1,5 m0,5 m2 m1 m

Vrijlichaamsschema

Vervang de opleggingen door reactiekrachten. Een rol geeft één verticale reactie; met alleen verticale belastingen geeft het scharnier ook één verticale reactie.

Evenwicht

Momenten om A, tegen de klok in positief. Daarna het verticale krachtenevenwicht.

Resultante van de verdeelde belasting: W = w·ℓ = 5·2 = 10 kN, aangrijpend op x̄ = 3 m
ΣMA = 0: RB·5 = 20·1,5 + 5·2·3
RB = 60/5 = 12 kN
ΣFy = 0: RA = 30 − 12 = 18 kN

Antwoord

RA = 18 kN
5.Vakwerk: knopenmethode

Antwoord: staaf CG

Nulstaven: in een knooppunt moeten de krachten in elke richting in evenwicht zijn. Als een knooppunt geen belasting en geen oplegging heeft, en twee van zijn drie staven op één lijn liggen, dan betrekt het evenwicht dwars op die lijn alleen de derde staaf, dus haar kracht is nul. Als er maar twee staven samenkomen in een onbelast knooppunt en ze niet op één lijn liggen, zijn beide nul.

Knooppunt C

BC en CD liggen op één rechte lijn en het knooppunt draagt geen belasting. Het krachtenevenwicht dwars op die lijn laat alleen CG over.

ΣF⊥ = 0 → FCG = 0

Controleer met de knooppuntenmethode

Het oplossen van alle knooppunten geeft deze staafkrachten (T = trek, C = druk).

AB: 80 kN (T), BC: 85 kN (T), CD: 85 kN (T), DE: 75 kN (T), FG: 80 kN (C), GH: 75 kN (C), AF: 113,1 kN (C), HE: 106,1 kN (C), BF: 45 kN (T), CG: 0, DH: 40 kN (T), BG: 7,071 kN (C), DG: 14,14 kN (C)

Antwoord

Nulstaaf: CG
6.Vakwerk: knopenmethode

Antwoord: staaf DH

Nulstaven: in een knooppunt moeten de krachten in elke richting in evenwicht zijn. Als een knooppunt geen belasting en geen oplegging heeft, en twee van zijn drie staven op één lijn liggen, dan betrekt het evenwicht dwars op die lijn alleen de derde staaf, dus haar kracht is nul. Als er maar twee staven samenkomen in een onbelast knooppunt en ze niet op één lijn liggen, zijn beide nul.

Knooppunt D

CD en DE liggen op één rechte lijn en het knooppunt draagt geen belasting. Het krachtenevenwicht dwars op die lijn laat alleen DH over.

ΣF⊥ = 0 → FDH = 0

Controleer met de knooppuntenmethode

Het oplossen van alle knooppunten geeft deze staafkrachten (T = trek, C = druk).

AB: 101,3 kN (T), BC: 101,3 kN (T), CD: 48,75 kN (T), DE: 48,75 kN (T), FG: 97,5 kN (C), GH: 97,5 kN (C), AF: 100,8 kN (C), HE: 68,94 kN (C), BF: 40 kN (T), CG: 25 kN (C), DH: 0, FC: 5,303 kN (C), HC: 68,94 kN (T)

Antwoord

Nulstaaf: DH
7.Raamwerken en machines

Antwoord: C = 2,762 kN

Raamwerken en machines: anders dan een vakwerk bevat een raamwerk minstens één staaf die op meer dan twee punten krachten draagt, of een belasting tussen zijn scharnierpunten. Zoek eerst de tweekrachtsstaven: een staaf die alleen in twee scharnierpunten is belast, heeft zijn kracht langs de lijn door die punten, dus hij voegt één onbekende toe, geen twee. Gebruik dan de hele constructie voor de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn. Haal ten slotte het raamwerk uit elkaar: teken elke staaf apart, met pennenkrachten die gelijk en tegengesteld zijn op de twee staven die ze verbinden, en schrijf ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 ervoor op. Momenten nemen om een scharnierpen haalt beide componenten van die pennenkracht uit de vergelijking.

Trekstangkracht uit poot BC

By = 2 kN
T = 2·2/2,1 = 1,905 kN

Componenten van de pennenkracht op BC

Cx = T = 1,905 kN, Cy = −By = −2 kN

Grootte

C = √(1,905² + 2²) = 2,762 kN

Antwoord

C = 2,762 kN
8.Raamwerken en machines

Antwoord: T = 21,7 kN

Raamwerken en machines: anders dan een vakwerk bevat een raamwerk minstens één staaf die op meer dan twee punten krachten draagt, of een belasting tussen zijn scharnierpunten. Zoek eerst de tweekrachtsstaven: een staaf die alleen in twee scharnierpunten is belast, heeft zijn kracht langs de lijn door die punten, dus hij voegt één onbekende toe, geen twee. Gebruik dan de hele constructie voor de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn. Haal ten slotte het raamwerk uit elkaar: teken elke staaf apart, met pennenkrachten die gelijk en tegengesteld zijn op de twee staven die ze verbinden, en schrijf ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 ervoor op. Momenten nemen om een scharnierpen haalt beide componenten van die pennenkracht uit de vergelijking.

Kabelhoek

BC = √(4² + 2,5²) = 4,717 m, sin β = 0,53

Momenten om A

T·0,53·4 = 10·4 + 3·2
T = 21,7 kN

Antwoord

T = 21,7 kN
9.Dwarskracht en buigend moment

Antwoord: Mx = 28,5 kN·m

Snedemethode: snijd de balk door waar je de inwendige krachten wilt weten en houd één kant over. De dwarskracht V houdt de verticale krachten op die kant in evenwicht, en het buigend moment M hun momenten om de snede.

Oplegreacties

Evenwicht van de hele balk.

Resultante van de verdeelde belasting: W = w·ℓ = 12·10 = 120 kN, aangrijpend op x̄ = 5 m
ΣMA = 0: RB·10 = 12·10·5
RB = 600/10 = 60 kN
ΣFy = 0: RA = 120 − 60 = 60 kN
w = 12 kN/mABRA​ = 60RB​ = 60doorsnede0,5 m9,5 m

Snijd bij x = 0,5 m en houd het linkerdeel over

Alleen krachten links van de snede tellen mee. Een stuk verdeelde belasting werkt als één kracht in het midden van dat stuk.

M = RA·x − (elke belasting links van de snede × de afstand tot de snede)
Mx = 60·0,5 − 12·0,5·0,25 = 28,5 kN·m

Antwoord

Mx = 28,5 kN·m
10.Dwarskracht en buigend moment

Antwoord: E (x = 4 m)

Grootste buigend moment: M verandert van helling overal waar de dwarskracht verandert, dus de pieken liggen waar de dwarskracht door nul gaat: onder een puntlast, binnen een verdeelde last, of boven een oplegging van een uitkragende balk. Bij een ingeklemde oplegging van een console is het moment het grootst bij de wand. Vergelijk de grootte van M op die plaatsen, positief (doorbuigend) of negatief (opbuigend).

Oplegreacties

Neem momenten om één oplegging en gebruik dan het verticale krachtenevenwicht.

R1 = 10,67 kN, R2 = 57,33 kN

Buigend moment bij elke markering

Tel de momenten van alle krachten aan één kant van de snede op. Een doorbuigend moment is positief, een opbuigend moment negatief.

MA = 0, MB = −10, MC = −12,33, MD = −20,67, ME = −50 kN·m, MF = −25, MG = 0

Antwoord

Markering E: ME = −50 kN·m
11.Zwaartepunt en traagheidsmoment

Antwoord: Ix = 274,6 × 10⁶ mm⁴

Traagheidsmoment: voor een rechthoek is I = bh³/12 om de eigen zwaartepuntsas en bh³/3 om de basis (stelling van Steiner I = Ic + A·d²). Een gat verwerk je door de I ervan af te trekken, zolang beide delen dezelfde as hebben. Het elastische weerstandsmoment is S = I/c, waarbij c de afstand tot de uiterste vezel is.

Buitenrechthoek min de twee uitsparingen aan de zijkanten

Beide uitsparingen samen zijn (B − tw) breed en hw = H − 2tf hoog, en hebben de as x gemeen.

hw = 460 − 2·18 = 424 mm
Ix = (B·H³ − (B − tw)·hw³)/12 = (120·460³ − 110·424³)/12
Ix = 2,746 × 10⁸ mm⁴ = 274,6 × 10⁶ mm⁴

Antwoord

Ix = 274,6 × 10⁶ mm⁴
12.Zwaartepunt en traagheidsmoment

Antwoord: σboven = 40,73 MPa

Samengestelde doorsneden: verdeel de doorsnede in rechthoeken. Het zwaartepunt is het oppervlaktegewogen gemiddelde ȳ = ΣAᵢyᵢ/ΣAᵢ. Het traagheidsmoment om de zwaartepuntsas telt voor elk deel de eigen bh³/12 en de Steinerterm A·d² op, waarbij d de afstand is van het zwaartepunt van het deel tot het totale zwaartepunt. De buigspanning is σ = M·y/I.

Verdeel in twee rechthoeken

Meet elke y vanaf de onderrand.

flens: Af = 280·20 = 5600 mm², yf = 180 + 20/2 = 190 mm
lijf: Aw = 16·180 = 2880 mm², yw = 180/2 = 90 mm

Zwaartepunt

ȳ = (Afyf + Awyw)/(Af + Aw) = (5600·190 + 2880·90)/8480 = 156 mm

Stelling van Steiner

flens: 280·20³/12 + 5600·(190 − 156)² = 6,646 × 10⁶ mm⁴
lijf: 16·180³/12 + 2880·(90 − 156)² = 2,034 × 10⁷ mm⁴
Ix = 6,646 × 10⁶ + 2,034 × 10⁷ = 2,698 × 10⁷ mm⁴

Buigspanning

De bovenrand ligt h − ȳ van de as.

y = 200 − 156 = 43,96 mm
σ = M·y/I = 2,5 × 10⁷·43,96/2,698 × 10⁷ = 40,73 MPa

Antwoord

σboven = 40,73 MPa

ExamProblems · examproblems.com/courses/statics