Statica: samenvattingspakket

Formuleoverzichten, de belangrijkste methodestappen voor elk onderwerp en 12 oefenopgaven, met volledige oplossingen achterin.

Nieuwe opgavenTerug naar het vak

Kies in het printvenster “Opslaan als pdf” om een kopie op je apparaat te bewaren.

1Formules en methoden

Vectoren: inwendig en uitwendig product

Grootte
|a| = √(ax² + ay² + az²)
Eenheidsvector
û = a/|a|
Componenten uit een hoek
Fx = F·cos θ, Fy = F·sin θ
Inwendig product
a·b = axbx + ayby + azbz = |a||b|cos θ
Scalaire projectie van a op b
a·b/|b|
Arbeid
W = F·d
Uitwendig product
a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx)
Oppervlakken
parallellogram |a × b|, driehoek ½|a × b|
Moment om O
MO = r × F, r = A − O
Volume van een parallellepipedum
V = |a·(b × c)|

Methode

  1. Schrijf elke vector in componenten; voor een kracht gegeven door een grootte en een hoek gebruik je F·cos θ en F·sin θ.
  2. Gebruik voor lengtes en richtingen de grootte √(x² + y² + z²) en de eenheidsvector a/|a|.
  3. Gebruik het inwendig product voor hoeken, projecties, loodrechte stand en arbeid: a·b = |a||b|cos θ.
  4. Gebruik het uitwendig product voor loodrechte vectoren, oppervlakten en momenten: schrijf de drie componenten zorgvuldig uit en houd de volgorde a × b aan.

Oplegreacties van balken

Evenwicht
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Gelijkmatig verdeelde belasting
resultante w·L in het midden van de belasting
Moment
M = F·d

Methode

  1. Teken een vrijlichaamsschema en vervang elke oplegging door haar reactiekrachten.
  2. Vervang elke verdeelde belasting door één kracht in haar zwaartepunt.
  3. Neem momenten om één oplegging om de reactiekracht in de andere te vinden.
  4. Gebruik ΣFy = 0 om de overige reactiekracht te vinden, en controleer met een tweede momentenvergelijking.

Vakwerk: knopenmethode

Knopenmethode
ΣFx = 0, ΣFy = 0 at each joint
Snedemethode
ΣM = 0 about a cut point
Staafkracht
positief = trek, negatief = druk

Methode

  1. Bepaal de oplegreacties van het hele vakwerk.
  2. Knopenmethode: begin bij een knoop met hooguit twee onbekende staafkrachten en gebruik ΣFx = 0 en ΣFy = 0.
  3. Snedemethode: snijd door de staaf die je nodig hebt en neem momenten om een punt waar de andere onbekende staven samenkomen.
  4. Neem trek aan; een negatief antwoord betekent druk.

Raamwerken en machines

Evenwicht van elke staaf
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Tweekrachtsstaaf
kracht langs de lijn door zijn twee scharnierpennen
Pennenkracht
gelijk en tegengesteld op de twee staven die hij verbindt
Grootte van een pennenkracht
F = √(Fx² + Fy²)
Hefboom, tang, hoekhefboom
Fin·a = Fout·b
Kniehefboom
Flink = F/(2 sin θ), Q = F/(2 tan θ)
Gelijkmatig verdeelde belasting
resultante w·L in het midden van de belasting

Methode

  1. Teken de hele constructie en bepaal de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn.
  2. Herken de tweekrachtsstaven: ze zijn alleen in twee scharnierpunten belast, dus hun kracht werkt langs de lijn tussen die punten.
  3. Haal het raamwerk uit elkaar en teken elke staaf apart, met gelijke en tegengestelde pennenkrachten waar staven samenkomen.
  4. Neem voor elke staaf de momenten om een scharnierpunt met onbekende krachten, en gebruik dan ΣFx = 0 en ΣFy = 0; combineer de componenten pas aan het eind tot een grootte.

Dwarskracht en buigend moment

Dwarskracht en moment
V = ΣF aan één kant, M = ΣF·d aan één kant
Buigspanning
σ = M·y/I
Rechthoek
I = bh³/12
Weerstandsmoment
W = I/ymax
Ligger op twee steunpunten, gelijkmatige belasting
Mmax = wL²/8

Methode

  1. Bepaal de oplegreacties uit het evenwicht van de hele balk.
  2. Snijd de balk door in de doorsnede die je nodig hebt en houd één kant over.
  3. Dwarskracht: de som van de verticale krachten op die kant. Buigend moment: de som van hun momenten om de snede.
  4. Zoek voor het maximale moment de plek waar de dwarskracht nul is.

Zwaartepunt en traagheidsmoment

Zwaartepunt
ȳ = ΣAiyi/ΣAi
Rechthoek
I = bh³/12
Stelling van Steiner
I = Ic + A·d²
Samengestelde doorsnede
I = Σ(Ic,i + Aidi²)

2Oefenopgaven

1.Vectoren: inwendig en uitwendig productGemiddeld
xyzdFAB

Een constante kracht F = (20, −15, −25) N werkt op een voorwerp terwijl het zich in een rechte lijn verplaatst van punt A(−4, 5, 3) naar punt B(4, 1, −4). Coördinaten zijn in meter. Bepaal de arbeid W die de kracht verricht.

F = (20, −15, −25) NA(−4, 5, 3) mB(4, 1, −4) m
W = J
2.Vectoren: inwendig en uitwendig productMoeilijk
xyzab

Bepaal de oppervlakte A van het parallellogram opgespannen door a = (1, −3, −1) en b = (6, 6, 4).

a = (1, −3, −1)b = (6, 6, 4)
A =
3.Oplegreacties van balkenGemiddeld
P1​ = 50 kNP2​ = 35 kNABCRA​ = ?3 m4 m3 m

De balk heeft een scharnier in A en een rol in B, op 7 m van A, en steekt voorbij B uit tot het vrije uiteinde C. Vind de verticale reactie RA, met omhoog positief.

AB = 7 mAC = 10 mP1 = 50 kN op 3 mP2 = 35 kN op 10 m
RA = kN
4.Oplegreacties van balkenMoeilijk
P = 65 kN, 30°Q = 30 kNABα = ?1,5 m1 m1,5 m

De vrij opgelegde balk heeft een scharnier in A en een rol in B. Een last P werkt op 2,5 m van A, onder een hoek van 30° met de horizontaal, en een verticale last Q werkt op 1,5 m van A. Vind de hoek α tussen de totale reactiekracht in het scharnier A en de horizontaal.

L = 4 mP = 65 kN op 2,5 m, θ = 30°Q = 30 kN op 1,5 m
α = °
5.Vakwerk: knopenmethodeGemiddeld
ABCDEFGH15 kN40 kN20 kN35 kN4 × 3 m3 m

Precies één staaf van dit vakwerk draagt onder deze belastingen geen kracht. Welke is de nulstaaf? Klik erop in het diagram.

B: 15 kN ↓D: 40 kN ↓F: 20 kN ↓G: 35 kN ↓
  1. 1staaf AB
  2. 2staaf BC
  3. 3staaf CD
  4. 4staaf DE
  5. 5staaf FG
  6. 6staaf GH
  7. 7staaf AF
  8. 8staaf HE
  9. 9staaf BF
  10. 10staaf CG
  11. 11staaf DH
  12. 12staaf BG
  13. 13staaf DG
6.Vakwerk: knopenmethodeMoeilijk
ABBCACACB15 kN10 kN5 m2 m3 m

Gebruik de knopenmethode om de kracht FAB in staaf AB te vinden. Geef trek als positief en druk als negatief.

overspanning = 5 mhoogte = 3 mB ligt 2 m van Averticale belasting = 15 kNhorizontale belasting = 10 kN →
FAB = kN
7.Raamwerken en machinesGemiddeld
8 kN6 m1,8 m2,2 m2,25 mABCDEK

Het getoonde A-frame staat op een scharnier in A en een rol in B, 6 m uit elkaar, met de topscharnier C op 4 m hoogte en de horizontale trekstang DE 1,8 m boven de grond. Een verticale belasting van 8 kN werkt op poot AC in K, 2,25 m (horizontaal) van A. Bepaal de trekkracht T in de trekstang.

P = 8 kNAB = 6 mhoogte van C = 4 mhoogte van DE = 1,8 mhorizontale afstand A tot K = 2,25 m
T = kN
8.Raamwerken en machinesMoeilijk
2 kN6 m0,8 m3,2 m1,8 mABCDEK

Het getoonde A-frame staat op een scharnier in A en een rol in B, 6 m uit elkaar, met de topscharnier C op 4 m hoogte en de horizontale trekstang DE 0,8 m boven de grond. Een verticale belasting van 2 kN werkt op poot AC in K, 1,8 m (horizontaal) van A. Bepaal de grootte van de kracht C die de pen C op poot BC uitoefent.

P = 2 kNAB = 6 mhoogte van C = 4 mhoogte van DE = 0,8 mhorizontale afstand A tot K = 1,8 m
C = kN
9.Dwarskracht en buigend momentGemiddeld
w = 4 kN/mABdoorsnede3,5 m2,5 m

Vind het buigend moment Mx in de doorsnede x = 3,5 m vanaf oplegging A. Neem doorbuigende (sagging) momenten positief en een opwaartse dwarskracht op het linkervlak positief.

L = 6 mw = 4 kN/m van 0 tot 6 mx = 3,5 m
Mx = kN·m
10.Dwarskracht en buigend momentMoeilijk
12 kN/m30 kN45 kNABCDEFG2 m2 m2 m2 m2 m2 m

De markeringen A tot en met G verdelen de balk in zes gelijke delen. Bij welke markering is het buigend moment het grootst in absolute waarde, positief of negatief? Klik erop in het diagram.

30 kN @ 0 m45 kN @ 12 m12 kN/m, 2–8 m
  1. 1A (x = 0 m)
  2. 2B (x = 2 m)
  3. 3C (x = 4 m)
  4. 4D (x = 6 m)
  5. 5E (x = 8 m)
  6. 6F (x = 10 m)
  7. 7G (x = 12 m)
11.Zwaartepunt en traagheidsmomentGemiddeld
xD = 70d = 58afmetingen in mm

Een ronde buis heeft buitendiameter D = 70 mm en binnendiameter d = 58 mm. Vind de traagheidsstraal r om de horizontale zwaartepuntsas.

D = 70 mmd = 58 mm
r = mm
12.Zwaartepunt en traagheidsmomentMoeilijk
100 mm200 mm130 mm40 × 50xIx​ = ?

Een plaat van 100 mm × 200 mm heeft een rechthoekige uitsparing van 40 mm breed en 50 mm hoog, gecentreerd op de verticale hartlijn met zijn middelpunt 130 mm boven de onderkant. Bepaal het kwadratisch oppervlaktemoment Ix om de horizontale as door het zwaartepunt.

b = 100 mmh = 200 mmuitsparing: 40 × 50 mmmiddelpunt van het gat: y = 130 mm
Ix = × 10⁶ mm⁴

3Oplossingen

1.Vectoren: inwendig en uitwendig product

Antwoord: W = 395 J

Inwendig product: a·b = axbx + ayby + azbz = |a|·|b|·cos θ, een scalar. Het geeft de hoek tussen twee vectoren, cos θ = a·b/(|a|·|b|), en het is nul als ze loodrecht op elkaar staan. De scalaire projectie van a op b is a·b/|b|, en een constante kracht F die over een verplaatsing d werkt, verricht arbeid W = F·d.

Verplaatsing

d = B − A = (4, 1, −4) − (−4, 5, 3) = (8, −4, −7) m

Arbeid

W = F·d = 20·8 + (−15)·(−4) + (−25)·(−7) = 395 J

Antwoord

W = 395 J
2.Vectoren: inwendig en uitwendig product

Antwoord: A = 26,68

Uitwendig product: a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx) staat loodrecht op beide vectoren, en |a × b| = |a|·|b|·sin θ is de oppervlakte van het parallellogram dat ze opspannen (de driehoek is de helft daarvan). De volgorde doet ertoe: b × a = −(a × b). Het moment van een kracht F die op punt A werkt, om punt O is MO = r × F, met r = A − O.

Uitwendig product

(a × b)x = aybz − azby = (−3)·4 − (−1)·6 = −6
(a × b)y = azbx − axbz = (−1)·6 − 1·4 = −10
(a × b)z = axby − aybx = 1·6 − (−3)·6 = 24

Oppervlak

A = |a × b| = √((−6)² + (−10)² + 24²) = 26,68

Antwoord

A = 26,68
3.Oplegreacties van balken

Antwoord: RA = 13,57 kN

Statisch evenwicht: een lichaam in rust heeft ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 om elk punt. Vervang elke verdeelde belasting door haar resultante (de oppervlakte) die aangrijpt in het zwaartepunt van het belastingsdiagram, en neem momenten om een oplegging om de reactie van die oplegging uit de vergelijking te halen.

Momenten om A

Linksom positief.

ΣMA = 0: RB·7 = 50·3 + 35·10
RB = 500/7 = 71,43 kN

Verticaal evenwicht

RA = 50 + 35 − 71,43 = 13,57 kN

Antwoord

RA = 13,57 kN
4.Oplegreacties van balken

Antwoord: α = 28,79 °

Statisch evenwicht: een lichaam in rust heeft ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 om elk punt. Vervang elke verdeelde belasting door haar resultante (de oppervlakte) die aangrijpt in het zwaartepunt van het belastingsdiagram, en neem momenten om een oplegging om de reactie van die oplegging uit de vergelijking te halen.

Componenten van P

Pv = 65·sin 30° = 32,5 kN
Ph = 65·cos 30° = 56,29 kN

Reacties

ΣMA = 0: RB·4 = 32,5·2,5 + 30·1,5 → RB = 31,56 kN
Ay = 32,5 + 30 − 31,56 = 30,94 kN
Ax = Ph = 56,29 kN

Richting in A

α = atan(Ay/Ax) = atan(30,94/56,29) = 28,79°

Antwoord

α = 28,79°
5.Vakwerk: knopenmethode

Antwoord: staaf CG

Nulstaven: in een knooppunt moeten de krachten in elke richting in evenwicht zijn. Als een knooppunt geen belasting en geen oplegging heeft, en twee van zijn drie staven op één lijn liggen, dan betrekt het evenwicht dwars op die lijn alleen de derde staaf, dus haar kracht is nul. Als er maar twee staven samenkomen in een onbelast knooppunt en ze niet op één lijn liggen, zijn beide nul.

Knooppunt C

BC en CD liggen op één rechte lijn en het knooppunt draagt geen belasting. Het krachtenevenwicht dwars op die lijn laat alleen CG over.

ΣF⊥ = 0 → FCG = 0

Controleer met de knooppuntenmethode

Het oplossen van alle knooppunten geeft deze staafkrachten (T = trek, C = druk).

AB: 53,75 kN (T), BC: 72,5 kN (T), CD: 72,5 kN (T), DE: 56,25 kN (T), FG: 53,75 kN (C), GH: 56,25 kN (C), AF: 76,01 kN (C), HE: 79,55 kN (C), BF: 33,75 kN (T), CG: 0, DH: 56,25 kN (T), BG: 26,52 kN (C), DG: 22,98 kN (C)

Antwoord

Nulstaaf: CG
6.Vakwerk: knopenmethode

Antwoord: FAB = −3,606 kN

Knopenmethode: elke knoop van een vakwerk is in evenwicht, dus ΣFx = 0 en ΣFy = 0 in elke knoop. Begin bij een knoop met hoogstens twee onbekende staafkrachten. Een negatief resultaat betekent dat de staaf op druk staat.

ABBCACACB15 kN10 kNAy​Cy​Ax​

Oplegreacties

Evenwicht van het hele vakwerk. Momenten om A, tegen de klok in positief.

ΣMA = 0: Cy·5 = 15·2 + 10·3 → Cy = 12 kN
ΣFy = 0: Ay = 15 − 12 = 3 kN
ΣFx = 0: Ax = −10 kN

Knoop A

Neem aan dat elke staaf op trek staat (trekt van de knoop af). Alleen AB heeft een verticale component in A.

sin α = 3/3,606 = 0,8321
ΣFy = 0: Ay + FAB·sin α = 0
FAB = −3/0,8321 = −3,606 kN

Antwoord

FAB = −3,606 kN (druk)
7.Raamwerken en machines

Antwoord: T = 4,091 kN

Raamwerken en machines: anders dan een vakwerk bevat een raamwerk minstens één staaf die op meer dan twee punten krachten draagt, of een belasting tussen zijn scharnierpunten. Zoek eerst de tweekrachtsstaven: een staaf die alleen in twee scharnierpunten is belast, heeft zijn kracht langs de lijn door die punten, dus hij voegt één onbekende toe, geen twee. Gebruik dan de hele constructie voor de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn. Haal ten slotte het raamwerk uit elkaar: teken elke staaf apart, met pennenkrachten die gelijk en tegengesteld zijn op de twee staven die ze verbinden, en schrijf ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 ervoor op. Momenten nemen om een scharnierpen haalt beide componenten van die pennenkracht uit de vergelijking.

Heel raamwerk: momenten om A

By = 8·2,25/6 = 3 kN

Poot BC: momenten om C

3·3 = T·2,2
T = 4,091 kN

Antwoord

T = 4,091 kN
8.Raamwerken en machines

Antwoord: C = 0,8224 kN

Raamwerken en machines: anders dan een vakwerk bevat een raamwerk minstens één staaf die op meer dan twee punten krachten draagt, of een belasting tussen zijn scharnierpunten. Zoek eerst de tweekrachtsstaven: een staaf die alleen in twee scharnierpunten is belast, heeft zijn kracht langs de lijn door die punten, dus hij voegt één onbekende toe, geen twee. Gebruik dan de hele constructie voor de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn. Haal ten slotte het raamwerk uit elkaar: teken elke staaf apart, met pennenkrachten die gelijk en tegengesteld zijn op de twee staven die ze verbinden, en schrijf ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 ervoor op. Momenten nemen om een scharnierpen haalt beide componenten van die pennenkracht uit de vergelijking.

Oplegreactie in B

By = 2·1,8/6 = 0,6 kN

Trekstangkracht

T = 0,6·3/3,2 = 0,5625 kN

Pennenkracht op BC

Cx = 0,5625 kN, Cy = −0,6 kN
C = √(0,5625² + 0,6²) = 0,8224 kN

Antwoord

C = 0,8224 kN
9.Dwarskracht en buigend moment

Antwoord: Mx = 17,5 kN·m

Snedemethode: snijd de balk door waar je de inwendige krachten wilt weten en houd één kant over. De dwarskracht V houdt de verticale krachten op die kant in evenwicht, en het buigend moment M hun momenten om de snede.

Oplegreacties

Evenwicht van de hele balk.

Resultante van de verdeelde belasting: W = w·ℓ = 4·6 = 24 kN, aangrijpend op x̄ = 3 m
ΣMA = 0: RB·6 = 4·6·3
RB = 72/6 = 12 kN
ΣFy = 0: RA = 24 − 12 = 12 kN
w = 4 kN/mABRA​ = 12RB​ = 12doorsnede3,5 m2,5 m

Snijd bij x = 3,5 m en houd het linkerdeel over

Alleen krachten links van de snede tellen mee. Een stuk verdeelde belasting werkt als één kracht in het midden van dat stuk.

M = RA·x − (elke belasting links van de snede × de afstand tot de snede)
Mx = 12·3,5 − 4·3,5·1,75 = 17,5 kN·m

Antwoord

Mx = 17,5 kN·m
10.Dwarskracht en buigend moment

Antwoord: E (x = 8 m)

Grootste buigend moment: M verandert van helling overal waar de dwarskracht verandert, dus de pieken liggen waar de dwarskracht door nul gaat: onder een puntlast, binnen een verdeelde last, of boven een oplegging van een uitkragende balk. Bij een ingeklemde oplegging van een console is het moment het grootst bij de wand. Vergelijk de grootte van M op die plaatsen, positief (doorbuigend) of negatief (opbuigend).

Oplegreacties

Neem momenten om één oplegging en gebruik dan het verticale krachtenevenwicht.

R1 = 46 kN, R2 = 101 kN

Buigend moment bij elke markering

Tel de momenten van alle krachten aan één kant van de snede op. Een doorbuigend moment is positief, een opbuigend moment negatief.

MA = 0, MB = −60, MC = −52, MD = −92, ME = −180 kN·m, MF = −90, MG = 0

Antwoord

Markering E: ME = −180 kN·m
11.Zwaartepunt en traagheidsmoment

Antwoord: r = 22,73 mm

Traagheidsmoment: voor een rechthoek is I = bh³/12 om de eigen zwaartepuntsas en bh³/3 om de basis (stelling van Steiner I = Ic + A·d²). Een gat verwerk je door de I ervan af te trekken, zolang beide delen dezelfde as hebben. Het elastische weerstandsmoment is S = I/c, waarbij c de afstand tot de uiterste vezel is. De traagheidsstraal r = √(I/A) is de afstand waarop de hele oppervlakte dezelfde I zou geven; je gebruikt hem bij knik van kolommen.

Netto oppervlakte en traagheidsmoment

A = π(D² − d²)/4 = 1206 mm²
I = π(D⁴ − d⁴)/64 = 623091 mm⁴

Traagheidsstraal

r = √(I/A) = √(623091/1206) = 22,73 mm

Antwoord

r = 22,73 mm
12.Zwaartepunt en traagheidsmoment

Antwoord: Ix = 64,25 × 10⁶ mm⁴

Doorsneden met gaten: behandel een gat als een negatief oppervlak. Het zwaartepunt is ȳ = (A₁y₁ − A₂y₂)/(A₁ − A₂), met A₁, y₁ voor de volle plaat en A₂, y₂ voor het gat. Gebruik voor het kwadratisch oppervlaktemoment om de zwaartelijn de stelling van Steiner voor elk deel en trek het gat af: I = (Ic1 + A₁d₁²) − (Ic2 + A₂d₂²), waarbij d de afstand is van het eigen zwaartepunt van elk deel tot de as door ȳ. Een rechthoek heeft Ic = bh³/12 en een cirkel Ic = πd⁴/64.

Zwaartepunt

ȳ = (20000·100 − 2000·130)/(20000 − 2000) = 96,67 mm

Volle plaat om ȳ

100·200³/12 + 20000·3,333² = 66,89 × 10⁶ mm⁴

Gat om ȳ

40·50³/12 + 2000·33,33² = 2,639 × 10⁶ mm⁴

Trek af

Ix = 64,25 × 10⁶ mm⁴

Antwoord

Ix = 64,25 × 10⁶ mm⁴

ExamProblems · examproblems.com/courses/statics