Statica: samenvattingspakket

Formuleoverzichten, de belangrijkste methodestappen voor elk onderwerp en 12 oefenopgaven, met volledige oplossingen achterin.

Nieuwe opgavenTerug naar het vak

Kies in het printvenster “Opslaan als pdf” om een kopie op je apparaat te bewaren.

1Formules en methoden

Vectoren: inwendig en uitwendig product

Grootte
|a| = √(ax² + ay² + az²)
Eenheidsvector
û = a/|a|
Componenten uit een hoek
Fx = F·cos θ, Fy = F·sin θ
Inwendig product
a·b = axbx + ayby + azbz = |a||b|cos θ
Scalaire projectie van a op b
a·b/|b|
Arbeid
W = F·d
Uitwendig product
a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx)
Oppervlakken
parallellogram |a × b|, driehoek ½|a × b|
Moment om O
MO = r × F, r = A − O
Volume van een parallellepipedum
V = |a·(b × c)|

Methode

  1. Schrijf elke vector in componenten; voor een kracht gegeven door een grootte en een hoek gebruik je F·cos θ en F·sin θ.
  2. Gebruik voor lengtes en richtingen de grootte √(x² + y² + z²) en de eenheidsvector a/|a|.
  3. Gebruik het inwendig product voor hoeken, projecties, loodrechte stand en arbeid: a·b = |a||b|cos θ.
  4. Gebruik het uitwendig product voor loodrechte vectoren, oppervlakten en momenten: schrijf de drie componenten zorgvuldig uit en houd de volgorde a × b aan.

Oplegreacties van balken

Evenwicht
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Gelijkmatig verdeelde belasting
resultante w·L in het midden van de belasting
Moment
M = F·d

Methode

  1. Teken een vrijlichaamsschema en vervang elke oplegging door haar reactiekrachten.
  2. Vervang elke verdeelde belasting door één kracht in haar zwaartepunt.
  3. Neem momenten om één oplegging om de reactiekracht in de andere te vinden.
  4. Gebruik ΣFy = 0 om de overige reactiekracht te vinden, en controleer met een tweede momentenvergelijking.

Vakwerk: knopenmethode

Knopenmethode
ΣFx = 0, ΣFy = 0 at each joint
Snedemethode
ΣM = 0 about a cut point
Staafkracht
positief = trek, negatief = druk

Methode

  1. Bepaal de oplegreacties van het hele vakwerk.
  2. Knopenmethode: begin bij een knoop met hooguit twee onbekende staafkrachten en gebruik ΣFx = 0 en ΣFy = 0.
  3. Snedemethode: snijd door de staaf die je nodig hebt en neem momenten om een punt waar de andere onbekende staven samenkomen.
  4. Neem trek aan; een negatief antwoord betekent druk.

Raamwerken en machines

Evenwicht van elke staaf
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Tweekrachtsstaaf
kracht langs de lijn door zijn twee scharnierpennen
Pennenkracht
gelijk en tegengesteld op de twee staven die hij verbindt
Grootte van een pennenkracht
F = √(Fx² + Fy²)
Hefboom, tang, hoekhefboom
Fin·a = Fout·b
Kniehefboom
Flink = F/(2 sin θ), Q = F/(2 tan θ)
Gelijkmatig verdeelde belasting
resultante w·L in het midden van de belasting

Methode

  1. Teken de hele constructie en bepaal de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn.
  2. Herken de tweekrachtsstaven: ze zijn alleen in twee scharnierpunten belast, dus hun kracht werkt langs de lijn tussen die punten.
  3. Haal het raamwerk uit elkaar en teken elke staaf apart, met gelijke en tegengestelde pennenkrachten waar staven samenkomen.
  4. Neem voor elke staaf de momenten om een scharnierpunt met onbekende krachten, en gebruik dan ΣFx = 0 en ΣFy = 0; combineer de componenten pas aan het eind tot een grootte.

Dwarskracht en buigend moment

Dwarskracht en moment
V = ΣF aan één kant, M = ΣF·d aan één kant
Buigspanning
σ = M·y/I
Rechthoek
I = bh³/12
Weerstandsmoment
W = I/ymax
Ligger op twee steunpunten, gelijkmatige belasting
Mmax = wL²/8

Methode

  1. Bepaal de oplegreacties uit het evenwicht van de hele balk.
  2. Snijd de balk door in de doorsnede die je nodig hebt en houd één kant over.
  3. Dwarskracht: de som van de verticale krachten op die kant. Buigend moment: de som van hun momenten om de snede.
  4. Zoek voor het maximale moment de plek waar de dwarskracht nul is.

Zwaartepunt en traagheidsmoment

Zwaartepunt
ȳ = ΣAiyi/ΣAi
Rechthoek
I = bh³/12
Stelling van Steiner
I = Ic + A·d²
Samengestelde doorsnede
I = Σ(Ic,i + Aidi²)

2Oefenopgaven

1.Vectoren: inwendig en uitwendig productGemiddeld
xyzdFAB

Een constante kracht F = (10, −10, −30) N werkt op een voorwerp terwijl het zich in een rechte lijn verplaatst van punt A(1, −2, 1) naar punt B(4, −5, −5). Coördinaten zijn in meter. Bepaal de arbeid W die de kracht verricht.

F = (10, −10, −30) NA(1, −2, 1) mB(4, −5, −5) m
W = J
2.Vectoren: inwendig en uitwendig productMoeilijk
xyzabc

Bepaal het volume V van het parallellepipedum waarvan de ribben vanuit één hoekpunt a = (2, 1, −2), b = (5, 0, −1) en c = (0, 5, −5) zijn.

a = (2, 1, −2)b = (5, 0, −1)c = (0, 5, −5)
V =
3.Oplegreacties van balkenGemiddeld
w = 3 kN/mP = 25 kNABMA​ = ?2,5 m2,5 m

De uitkragende ligger is in A in de muur ingeklemd. Hij draagt een gelijkmatig verdeelde belasting w van de muur tot 2,5 m en een puntlast P op 2,5 m van de muur. Vind de grootte van het inklemmingsmoment MA bij de muur.

L = 5 mP = 25 kN op 2,5 mw = 3 kN/m van 0 tot 2,5 m
MA = kN·m
4.Oplegreacties van balkenMoeilijk
w = 12 kN/mP = 35 kNABCRB​ = ?1,5 m1 m0,5 m1 m

De balk heeft een scharnier in A en een rol in B, op 3 m van A, en steekt voorbij B uit tot het vrije uiteinde C. Hij draagt een puntlast P op 1,5 m van A en een gelijkmatig verdeelde belasting w van 2,5 m tot het vrije uiteinde op 4 m. Vind de verticale reactie RB, met omhoog positief.

AB = 3 mAC = 4 mP = 35 kN op 1,5 mw = 12 kN/m van 2,5 tot 4 m
RB = kN
5.Vakwerk: knopenmethodeGemiddeld
ABCDEFGH30 kN15 kN4 × 4 m3 m

Precies één staaf van dit vakwerk draagt onder deze belastingen geen kracht. Welke is de nulstaaf? Klik erop in het diagram.

B: 30 kN ↓D: 15 kN ↓
  1. 1staaf AB
  2. 2staaf BC
  3. 3staaf CD
  4. 4staaf DE
  5. 5staaf FG
  6. 6staaf GH
  7. 7staaf AF
  8. 8staaf HE
  9. 9staaf BF
  10. 10staaf CG
  11. 11staaf DH
  12. 12staaf BG
  13. 13staaf DG
6.Vakwerk: knopenmethodeMoeilijk
ABBCACACB50 kN5 kN8 m2 m3 m

Gebruik de knopenmethode om de kracht FAC in staaf AC te vinden. Geef trek als positief en druk als negatief.

overspanning = 8 mhoogte = 3 mB ligt 2 m van Averticale belasting = 50 kNhorizontale belasting = 5 kN →
FAC = kN
7.Raamwerken en machinesGemiddeld
OAB300 NQ120 mm120 mmFO​ = ?

De getoonde hoekhefboom draait om de pen O. Een verticale kracht van 300 N in A (120 mm van O) wordt in evenwicht gehouden door een horizontale kracht in B (120 mm boven O). Bepaal de grootte van de penreactie FO.

F = 300 NOA = 120 mmOB = 120 mm
FO = N
8.Raamwerken en machinesMoeilijk
10 kN10 kN3 m2 m0,45 mABCK

Het getoonde raamwerk heeft scharnieren in A, B en C; A en C zitten 3 m uit elkaar aan de grond vast, en B ligt 2 m hoog en 0,45 m rechts van A. Staaf AB draagt een verticale belasting van 10 kN in K, 0,27 m (horizontaal) van A, en in B werkt een horizontale belasting van 10 kN naar rechts op staaf AB. Bepaal de grootte van de horizontale reactie Ax in A.

P = 10 kNQ = 10 kNL = 3 mH = 2 mhorizontale afstand A tot B = 0,45 mhorizontale afstand A tot K = 0,27 m
Ax = kN
9.Dwarskracht en buigend momentGemiddeld
P1​ = 65 kNP2​ = 45 kNABC1 m4 m1 m

De balk ligt op een scharnier in A en een rol in B en steekt 1 m voorbij B uit tot het vrije uiteinde C. Hij draagt een puntlast P1 tussen de opleggingen en een puntlast P2 in C. Vind de dwarskracht Vx net links van oplegging B. Neem doorbuigende (sagging) momenten positief en een opwaartse dwarskracht op het linkervlak positief.

L = 6 mP1 = 65 kN op 1 mP2 = 45 kN op 6 mopleggingen bij x = 0 en x = 5 m
Vx = kN
10.Dwarskracht en buigend momentMoeilijk
w = 20 kN/mAB3 m4 m1 m

De vrij opgelegde balk draagt een gelijkmatig verdeelde belasting over een deel van de overspanning. Vind het maximale buigend moment Mmax in de balk.

L = 8 mw = 20 kN/m van 3 tot 7 m
Mmax = kN·m
11.Zwaartepunt en traagheidsmomentGemiddeld
120 mm150 mm45 mmØ40xIx​ = ?

Een plaat van 120 mm × 150 mm heeft een rond gat met een diameter van 40 mm op de verticale hartlijn, met zijn middelpunt 45 mm boven de onderkant. Bepaal het kwadratisch oppervlaktemoment Ix om de horizontale as door het zwaartepunt.

b = 120 mmh = 150 mmd = 40 mmmiddelpunt van het gat: y = 45 mm
Ix = × 10⁶ mm⁴
12.Zwaartepunt en traagheidsmomentMoeilijk
200160123701012xafmetingen in mm

Een gelast I-profiel heeft een bovenflens van 200 × 12 mm, een lijf van 370 mm hoog en 12 mm dik, en een onderflens van 160 × 10 mm (breedte × dikte). Vind het traagheidsmoment Ix om de horizontale as x door het zwaartepunt.

bovenflens: 200 × 12 mmlijf: 12 × 370 mmonderflens: 160 × 10 mm
Ix = × 10⁶ mm⁴

3Oplossingen

1.Vectoren: inwendig en uitwendig product

Antwoord: W = 240 J

Inwendig product: a·b = axbx + ayby + azbz = |a|·|b|·cos θ, een scalar. Het geeft de hoek tussen twee vectoren, cos θ = a·b/(|a|·|b|), en het is nul als ze loodrecht op elkaar staan. De scalaire projectie van a op b is a·b/|b|, en een constante kracht F die over een verplaatsing d werkt, verricht arbeid W = F·d.

Verplaatsing

d = B − A = (4, −5, −5) − (1, −2, 1) = (3, −3, −6) m

Arbeid

W = F·d = 10·3 + (−10)·(−3) + (−30)·(−6) = 240 J

Antwoord

W = 240 J
2.Vectoren: inwendig en uitwendig product

Antwoord: V = 15

Uitwendig product: a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx) staat loodrecht op beide vectoren, en |a × b| = |a|·|b|·sin θ is de oppervlakte van het parallellogram dat ze opspannen (de driehoek is de helft daarvan). De volgorde doet ertoe: b × a = −(a × b). Het moment van een kracht F die op punt A werkt, om punt O is MO = r × F, met r = A − O.

Uitwendig product b × c

(b × c)x = bycz − bzcy = 0·(−5) − (−1)·5 = 5
(b × c)y = bzcx − bxcz = (−1)·0 − 5·(−5) = 25
(b × c)z = bxcy − bycx = 5·5 − 0·0 = 25

Inwendig product met a

a·(b × c) = 2·5 + 1·25 + (−2)·25 = −15
V = |−15| = 15

Antwoord

V = 15
3.Oplegreacties van balken

Antwoord: MA = 71,88 kN·m

Evenwicht van een uitkragende ligger: een inklemming kan omhoog duwen en ook rotatie tegenhouden, dus ze levert een verticale reactie RA en een inklemmingsmoment MA. ΣFy = 0 geeft RA, en momenten om de muur geven MA = Σ(last × afstand tot de muur). Een verdeelde belasting werkt als haar resultante in het zwaartepunt van het belastingsdiagram.

Resultante van de verdeelde belasting

W = 3·2,5 = 7,5 kN, x̄ = 1,25 m

Moment om de muur

MA = P·a + W·x̄ = 25·2,5 + 7,5·1,25 = 71,88 kN·m

Antwoord

MA = 71,88 kN·m
4.Oplegreacties van balken

Antwoord: RB = 37 kN

Statisch evenwicht: een lichaam in rust heeft ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 om elk punt. Vervang elke verdeelde belasting door haar resultante (de oppervlakte) die aangrijpt in het zwaartepunt van het belastingsdiagram, en neem momenten om een oplegging om de reactie van die oplegging uit de vergelijking te halen.

Resultante van de verdeelde belasting

W = 12·1,5 = 18 kN, x̄ = (2,5 + 4)/2 = 3,25 m

Evenwicht

Momenten om A, tegen de klok in positief. Daarna het verticale krachtenevenwicht.

ΣMA = 0: RB·3 = 35·1,5 + 18·3,25
RB = 111/3 = 37 kN
RA = 53 − 37 = 16 kN

Antwoord

RB = 37 kN
5.Vakwerk: knopenmethode

Antwoord: staaf CG

Nulstaven: in een knooppunt moeten de krachten in elke richting in evenwicht zijn. Als een knooppunt geen belasting en geen oplegging heeft, en twee van zijn drie staven op één lijn liggen, dan betrekt het evenwicht dwars op die lijn alleen de derde staaf, dus haar kracht is nul. Als er maar twee staven samenkomen in een onbelast knooppunt en ze niet op één lijn liggen, zijn beide nul.

Knooppunt C

BC en CD liggen op één rechte lijn en het knooppunt draagt geen belasting. Het krachtenevenwicht dwars op die lijn laat alleen CG over.

ΣF⊥ = 0 → FCG = 0

Controleer met de knooppuntenmethode

Het oplossen van alle knooppunten geeft deze staafkrachten (T = trek, C = druk).

AB: 35 kN (T), BC: 30 kN (T), CD: 30 kN (T), DE: 25 kN (T), FG: 35 kN (C), GH: 25 kN (C), AF: 43,75 kN (C), HE: 31,25 kN (C), BF: 26,25 kN (T), CG: 0, DH: 18,75 kN (T), BG: 6,25 kN (T), DG: 6,25 kN (C)

Antwoord

Nulstaaf: CG
6.Vakwerk: knopenmethode

Antwoord: FAC = 28,75 kN

Knopenmethode: elke knoop van een vakwerk is in evenwicht, dus ΣFx = 0 en ΣFy = 0 in elke knoop. Begin bij een knoop met hoogstens twee onbekende staafkrachten. Een negatief resultaat betekent dat de staaf op druk staat.

ABBCACACB50 kN5 kNAy​Cy​Ax​

Oplegreacties

Evenwicht van het hele vakwerk. Momenten om A, tegen de klok in positief.

ΣMA = 0: Cy·8 = 50·2 + 5·3 → Cy = 14,38 kN
ΣFy = 0: Ay = 50 − 14,38 = 35,63 kN
ΣFx = 0: Ax = −5 kN

Knoop C

De rol geeft alleen een verticale reactie, dus knoop C heeft maar twee onbekende staafkrachten. Neem aan dat beide op trek staan.

sin γ = 3/6,708 = 0,4472, cos γ = 6/6,708 = 0,8944
ΣFy = 0: Cy + FBC·sin γ = 0 → FBC = −14,38/0,4472 = −32,14 kN
ΣFx = 0: −FAC − FBC·cos γ = 0 → FAC = −(−32,14)·0,8944 = 28,75 kN

Antwoord

FAC = 28,75 kN (trek)
7.Raamwerken en machines

Antwoord: FO = 424,3 N

Machines: tangen, hefbomen, schakelwerk en klemmen zetten een ingaande kracht om in een grotere of anders gerichte uitgaande kracht. Teken één onderdeel als vrij lichaam en neem momenten om zijn draaipunt: de pennenkracht valt weg, en Fin·a = Fuit·b geeft het mechanisch voordeel a/b. De pennenkracht volgt dan uit ΣF = 0 voor hetzelfde onderdeel. In een kniehefboom komen twee schakels onder een kleine hoek θ samen; elke schakel is een tweekrachtsstaaf, dus een kleine kracht F in het gewricht veroorzaakt grote schakelkrachten F/(2 sin θ) en een klemkracht F/(2 tan θ).

Kracht in B

Q = 300·120/120 = 300 N

Penreactie

Ox = 300 N, Oy = 300 N
FO = √(300² + 300²) = 424,3 N

Antwoord

FO = 424,3 N
8.Raamwerken en machines

Antwoord: Ax = 0,3525 kN

Raamwerken en machines: anders dan een vakwerk bevat een raamwerk minstens één staaf die op meer dan twee punten krachten draagt, of een belasting tussen zijn scharnierpunten. Zoek eerst de tweekrachtsstaven: een staaf die alleen in twee scharnierpunten is belast, heeft zijn kracht langs de lijn door die punten, dus hij voegt één onbekende toe, geen twee. Gebruik dan de hele constructie voor de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn. Haal ten slotte het raamwerk uit elkaar: teken elke staaf apart, met pennenkrachten die gelijk en tegengesteld zijn op de twee staven die ze verbinden, en schrijf ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 ervoor op. Momenten nemen om een scharnierpen haalt beide componenten van die pennenkracht uit de vergelijking.

Richting van BC

BC = 3,241 m, cos = 0,7869, sin = 0,6171

Heel raamwerk: momenten om A

FBC·0,6171·3 = 10·0,27 + 10·2
FBC = 12,26 kN

Horizontaal evenwicht

Ax + 10 − 12,26·0,7869 = 0
Ax = −0,3525 kN → |Ax| = 0,3525 kN

Antwoord

Ax = 0,3525 kN

Het minteken betekent dat Ax naar links wijst.

9.Dwarskracht en buigend moment

Antwoord: Vx = −22 kN

Snedemethode: snijd de balk door waar je de inwendige krachten wilt weten en houd één kant over. De dwarskracht V houdt de verticale krachten op die kant in evenwicht, en het buigend moment M hun momenten om de snede.

Oplegreacties

Evenwicht van de hele balk. De last op het overstek levert ook een moment om A.

ΣMA = 0: RB·5 = 65·1 + 45·6
RB = 335/5 = 67 kN
ΣFy = 0: RA = 110 − 67 = 43 kN

Snede net links van B, houd het linkerdeel over

Vx = RA − P1 = 43 − 65 = −22 kN

Antwoord

Vx = −22 kN
10.Dwarskracht en buigend moment

Antwoord: Mmax = 112,5 kN·m

Snedemethode: snijd de balk door waar je de inwendige krachten wilt weten en houd één kant over. De dwarskracht V houdt de verticale krachten op die kant in evenwicht, en het buigend moment M hun momenten om de snede. Maximaal moment: omdat dM/dx = V, bereikt het buigend moment zijn piek waar de dwarskracht door nul gaat, bij een puntlast of binnen een verdeelde belasting.

Oplegreacties

Evenwicht van de hele balk.

Resultante van de verdeelde belasting: W = w·ℓ = 20·4 = 80 kN, aangrijpend op x̄ = 5 m
ΣMA = 0: RB·8 = 20·4·5
RB = 400/8 = 50 kN
ΣFy = 0: RA = 80 − 50 = 30 kN

Dwarskracht nul

De dwarskracht begint bij RA, blijft constant over elk onbelast deel en daalt met helling w binnen de belasting.

RA − w·(x0 − 3) = 0
x0 = 3 + 30/20 = 4,5 m

Maximaal moment

Mmax = RA·x0 − w·(x0 − 3)²/2 = 30·4,5 − 20·1,5²/2 = 112,5 kN·m

Antwoord

Mmax = 112,5 kN·m
11.Zwaartepunt en traagheidsmoment

Antwoord: Ix = 32,41 × 10⁶ mm⁴

Doorsneden met gaten: behandel een gat als een negatief oppervlak. Het zwaartepunt is ȳ = (A₁y₁ − A₂y₂)/(A₁ − A₂), met A₁, y₁ voor de volle plaat en A₂, y₂ voor het gat. Gebruik voor het kwadratisch oppervlaktemoment om de zwaartelijn de stelling van Steiner voor elk deel en trek het gat af: I = (Ic1 + A₁d₁²) − (Ic2 + A₂d₂²), waarbij d de afstand is van het eigen zwaartepunt van elk deel tot de as door ȳ. Een rechthoek heeft Ic = bh³/12 en een cirkel Ic = πd⁴/64.

Zwaartepunt

ȳ = (18000·75 − 1257·45)/(18000 − 1257) = 77,25 mm

Volle plaat om ȳ

120·150³/12 + 18000·−2,252² = 33,84 × 10⁶ mm⁴

Gat om ȳ

π·40⁴/64 + 1257·−32,25² = 1,433 × 10⁶ mm⁴

Trek af

Ix = 32,41 × 10⁶ mm⁴

Antwoord

Ix = 32,41 × 10⁶ mm⁴
12.Zwaartepunt en traagheidsmoment

Antwoord: Ix = 193,2 × 10⁶ mm⁴

Samengestelde doorsneden: verdeel de doorsnede in rechthoeken. Het zwaartepunt is het oppervlaktegewogen gemiddelde ȳ = ΣAᵢyᵢ/ΣAᵢ. Het traagheidsmoment om de zwaartepuntsas telt voor elk deel de eigen bh³/12 en de Steinerterm A·d² op, waarbij d de afstand is van het zwaartepunt van het deel tot het totale zwaartepunt. De buigspanning is σ = M·y/I.

Verdeel in drie rechthoeken

Meet elke y vanaf de onderrand.

bovenflens: A = 2400 mm², y = 386 mm
lijf: A = 4440 mm², y = 195 mm
onderflens: A = 1600 mm², y = 5 mm

Zwaartepunt

ȳ = (2400·386 + 4440·195 + 1600·5)/8440 = 213,3 mm

Stelling van Steiner

bovenflens: 200·12³/12 + 2400·172,7² = 7,161 × 10⁷ mm⁴
lijf: 12·370³/12 + 4440·18,29² = 5,214 × 10⁷ mm⁴
onderflens: 160·10³/12 + 1600·208,3² = 6,943 × 10⁷ mm⁴
Ix = 7,161 × 10⁷ + 5,214 × 10⁷ + 6,943 × 10⁷
Ix = 1,932 × 10⁸ mm⁴ = 193,2 × 10⁶ mm⁴

Antwoord

Ix = 193,2 × 10⁶ mm⁴

ExamProblems · examproblems.com/courses/statics