Statica: samenvattingspakket

Formuleoverzichten, de belangrijkste methodestappen voor elk onderwerp en 12 oefenopgaven, met volledige oplossingen achterin.

Nieuwe opgavenTerug naar het vak

Kies in het printvenster “Opslaan als pdf” om een kopie op je apparaat te bewaren.

1Formules en methoden

Vectoren: inwendig en uitwendig product

Grootte
|a| = √(ax² + ay² + az²)
Eenheidsvector
û = a/|a|
Componenten uit een hoek
Fx = F·cos θ, Fy = F·sin θ
Inwendig product
a·b = axbx + ayby + azbz = |a||b|cos θ
Scalaire projectie van a op b
a·b/|b|
Arbeid
W = F·d
Uitwendig product
a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx)
Oppervlakken
parallellogram |a × b|, driehoek ½|a × b|
Moment om O
MO = r × F, r = A − O
Volume van een parallellepipedum
V = |a·(b × c)|

Methode

  1. Schrijf elke vector in componenten; voor een kracht gegeven door een grootte en een hoek gebruik je F·cos θ en F·sin θ.
  2. Gebruik voor lengtes en richtingen de grootte √(x² + y² + z²) en de eenheidsvector a/|a|.
  3. Gebruik het inwendig product voor hoeken, projecties, loodrechte stand en arbeid: a·b = |a||b|cos θ.
  4. Gebruik het uitwendig product voor loodrechte vectoren, oppervlakten en momenten: schrijf de drie componenten zorgvuldig uit en houd de volgorde a × b aan.

Oplegreacties van balken

Evenwicht
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Gelijkmatig verdeelde belasting
resultante w·L in het midden van de belasting
Moment
M = F·d

Methode

  1. Teken een vrijlichaamsschema en vervang elke oplegging door haar reactiekrachten.
  2. Vervang elke verdeelde belasting door één kracht in haar zwaartepunt.
  3. Neem momenten om één oplegging om de reactiekracht in de andere te vinden.
  4. Gebruik ΣFy = 0 om de overige reactiekracht te vinden, en controleer met een tweede momentenvergelijking.

Vakwerk: knopenmethode

Knopenmethode
ΣFx = 0, ΣFy = 0 at each joint
Snedemethode
ΣM = 0 about a cut point
Staafkracht
positief = trek, negatief = druk

Methode

  1. Bepaal de oplegreacties van het hele vakwerk.
  2. Knopenmethode: begin bij een knoop met hooguit twee onbekende staafkrachten en gebruik ΣFx = 0 en ΣFy = 0.
  3. Snedemethode: snijd door de staaf die je nodig hebt en neem momenten om een punt waar de andere onbekende staven samenkomen.
  4. Neem trek aan; een negatief antwoord betekent druk.

Raamwerken en machines

Evenwicht van elke staaf
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Tweekrachtsstaaf
kracht langs de lijn door zijn twee scharnierpennen
Pennenkracht
gelijk en tegengesteld op de twee staven die hij verbindt
Grootte van een pennenkracht
F = √(Fx² + Fy²)
Hefboom, tang, hoekhefboom
Fin·a = Fout·b
Kniehefboom
Flink = F/(2 sin θ), Q = F/(2 tan θ)
Gelijkmatig verdeelde belasting
resultante w·L in het midden van de belasting

Methode

  1. Teken de hele constructie en bepaal de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn.
  2. Herken de tweekrachtsstaven: ze zijn alleen in twee scharnierpunten belast, dus hun kracht werkt langs de lijn tussen die punten.
  3. Haal het raamwerk uit elkaar en teken elke staaf apart, met gelijke en tegengestelde pennenkrachten waar staven samenkomen.
  4. Neem voor elke staaf de momenten om een scharnierpunt met onbekende krachten, en gebruik dan ΣFx = 0 en ΣFy = 0; combineer de componenten pas aan het eind tot een grootte.

Dwarskracht en buigend moment

Dwarskracht en moment
V = ΣF aan één kant, M = ΣF·d aan één kant
Buigspanning
σ = M·y/I
Rechthoek
I = bh³/12
Weerstandsmoment
W = I/ymax
Ligger op twee steunpunten, gelijkmatige belasting
Mmax = wL²/8

Methode

  1. Bepaal de oplegreacties uit het evenwicht van de hele balk.
  2. Snijd de balk door in de doorsnede die je nodig hebt en houd één kant over.
  3. Dwarskracht: de som van de verticale krachten op die kant. Buigend moment: de som van hun momenten om de snede.
  4. Zoek voor het maximale moment de plek waar de dwarskracht nul is.

Zwaartepunt en traagheidsmoment

Zwaartepunt
ȳ = ΣAiyi/ΣAi
Rechthoek
I = bh³/12
Stelling van Steiner
I = Ic + A·d²
Samengestelde doorsnede
I = Σ(Ic,i + Aidi²)

2Oefenopgaven

1.Vectoren: inwendig en uitwendig productGemiddeld
xyzab

Bepaal de waarde van k waarvoor de vectoren a = (2, −6, −1) en b = (−2, k, −5) loodrecht op elkaar staan.

a = (2, −6, −1)b = (−2, k, −5)
k =
2.Vectoren: inwendig en uitwendig productMoeilijk
xyzab

Bepaal de oppervlakte A van het parallellogram opgespannen door a = (3, 3, −3) en b = (−6, −3, 5).

a = (3, 3, −3)b = (−6, −3, 5)
A =
3.Oplegreacties van balkenGemiddeld
P1​ = 35 kNP2​ = 35 kNABCRB​ = ?2 m4 m2 m

De balk heeft een scharnier in A en een rol in B, op 6 m van A, en steekt voorbij B uit tot het vrije uiteinde C. Vind de verticale reactie RB, met omhoog positief.

AB = 6 mAC = 8 mP1 = 35 kN op 2 mP2 = 35 kN op 8 m
RB = kN
4.Oplegreacties van balkenMoeilijk
P = 65 kN, 45°Q = 60 kNABRA​ = ?0,5 m1,5 m2 m

De vrij opgelegde balk heeft een scharnier in A en een rol in B. Een last P werkt op 0,5 m van A, onder een hoek van 45° met de horizontaal, en een verticale last Q werkt op 2 m van A. Vind de grootte van de totale reactiekracht RA in het scharnier A.

L = 4 mP = 65 kN op 0,5 m, θ = 45°Q = 60 kN op 2 m
RA = kN
5.Vakwerk: knopenmethodeGemiddeld
ABCDEFGH10 kN40 kN20 kN10 kN4 × 4 m4 m

Precies één staaf van dit vakwerk draagt onder deze belastingen geen kracht. Welke is de nulstaaf? Klik erop in het diagram.

B: 10 kN ↓C: 40 kN ↓D: 20 kN ↓F: 10 kN ↓
  1. 1staaf AB
  2. 2staaf BC
  3. 3staaf CD
  4. 4staaf DE
  5. 5staaf FG
  6. 6staaf GH
  7. 7staaf AF
  8. 8staaf HE
  9. 9staaf BF
  10. 10staaf CG
  11. 11staaf DH
  12. 12staaf FC
  13. 13staaf HC
6.Vakwerk: knopenmethodeMoeilijk
ABCDEFGH10 kN35 kN30 kN10 kN15 kN25 kN4 × 4 m3 m

Precies één staaf van dit vakwerk draagt onder deze belastingen geen kracht. Welke is de nulstaaf? Klik erop in het diagram.

C: 10 kN ↓D: 35 kN ↓F: 30 kN ↓F: 10 kN →G: 15 kN ↓H: 25 kN ↓
  1. 1staaf AB
  2. 2staaf BC
  3. 3staaf CD
  4. 4staaf DE
  5. 5staaf FG
  6. 6staaf GH
  7. 7staaf AF
  8. 8staaf HE
  9. 9staaf BF
  10. 10staaf CG
  11. 11staaf DH
  12. 12staaf FC
  13. 13staaf HC
7.Raamwerken en machinesGemiddeld
300 NQ = ?10°ABC

In de getoonde kniehefboomklem zijn twee gelijke schakels AB en BC in B scharnierend verbonden, en elk maakt 10° met de lijn AC. In B wordt een neerwaartse kracht van 300 N uitgeoefend. De schuif C drukt op een werkstuk. Bepaal, zonder wrijving en gewichten, de horizontale klemkracht Q.

F = 300 Nθ = 10°
Q = N
8.Raamwerken en machinesMoeilijk
w = 2 kN/m5 kN1,2 m1,2 m0,6 mABCD

De balk AB van de getoonde wandconsole is in A scharnierend bevestigd en wordt gesteund door de stut CD (C ligt 0,6 m onder A). De balk draagt over zijn hele lengte een gelijkmatig verdeelde belasting van 2 kN/m en een puntlast van 5 kN aan zijn vrije uiteinde B. Bepaal de kracht FCD in de stut.

w = 2 kN/mP = 5 kNAD = 1,2 mAB = 2,4 mAC = 0,6 m
FCD = kN
9.Dwarskracht en buigend momentGemiddeld
5 kN/m25 kNABCDEFG1 m1 m1 m1 m1 m1 m

De markeringen A tot en met G verdelen de balk in zes gelijke delen. Bij welke markering is het buigend moment het grootst in absolute waarde, positief of negatief? Klik erop in het diagram.

25 kN @ 2 m5 kN/m, 0–6 m
  1. 1A (x = 0 m)
  2. 2B (x = 1 m)
  3. 3C (x = 2 m)
  4. 4D (x = 3 m)
  5. 5E (x = 4 m)
  6. 6F (x = 5 m)
  7. 7G (x = 6 m)
10.Dwarskracht en buigend momentMoeilijk
w = 5 kN/mP = 45 kNABdoorsnede1 m5 m

Vind het buigend moment Mx in de doorsnede x = 1 m vanaf oplegging A. Neem doorbuigende (sagging) momenten positief en een opwaartse dwarskracht op het linkervlak positief.

L = 6 mP = 45 kN op 1 mw = 5 kN/m van 0 tot 6 mx = 1 m
Mx = kN·m
11.Zwaartepunt en traagheidsmomentGemiddeld
100 mm300 mm195 mmØ50xIx​ = ?

Een plaat van 100 mm × 300 mm heeft een rond gat met een diameter van 50 mm op de verticale hartlijn, met zijn middelpunt 195 mm boven de onderkant. Bepaal het kwadratisch oppervlaktemoment Ix om de horizontale as door het zwaartepunt.

b = 100 mmh = 300 mmd = 50 mmmiddelpunt van het gat: y = 195 mm
Ix = × 10⁶ mm⁴
12.Zwaartepunt en traagheidsmomentMoeilijk
2403010014xM = 5 kN·mafmetingen in mm

Het T-profiel wordt gebruikt als balk met de flens boven en draagt een doorbuigend (sagging) moment van 5 kN·m. Vind de grootte van de buigspanning σboven aan de bovenrand.

bf = 240 mmtf = 30 mmtw = 14 mmhw = 100 mmM = 5 kN·m
σboven = MPa

3Oplossingen

1.Vectoren: inwendig en uitwendig product

Antwoord: k = 0,1667

Inwendig product: a·b = axbx + ayby + azbz = |a|·|b|·cos θ, een scalar. Het geeft de hoek tussen twee vectoren, cos θ = a·b/(|a|·|b|), en het is nul als ze loodrecht op elkaar staan. De scalaire projectie van a op b is a·b/|b|, en een constante kracht F die over een verplaatsing d werkt, verricht arbeid W = F·d.

Inwendig product is gelijk aan nul

a·b = 2·(−2) + (−6)·k + (−1)·(−5) = 0
1 + (−6)·k = 0

Los op naar k

k = −1/(−6) = 0,1667

Antwoord

k = 0,1667
2.Vectoren: inwendig en uitwendig product

Antwoord: A = 11,22

Uitwendig product: a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx) staat loodrecht op beide vectoren, en |a × b| = |a|·|b|·sin θ is de oppervlakte van het parallellogram dat ze opspannen (de driehoek is de helft daarvan). De volgorde doet ertoe: b × a = −(a × b). Het moment van een kracht F die op punt A werkt, om punt O is MO = r × F, met r = A − O.

Uitwendig product

(a × b)x = aybz − azby = 3·5 − (−3)·(−3) = 6
(a × b)y = azbx − axbz = (−3)·(−6) − 3·5 = 3
(a × b)z = axby − aybx = 3·(−3) − 3·(−6) = 9

Oppervlak

A = |a × b| = √(6² + 3² + 9²) = 11,22

Antwoord

A = 11,22
3.Oplegreacties van balken

Antwoord: RB = 58,33 kN

Statisch evenwicht: een lichaam in rust heeft ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 om elk punt. Vervang elke verdeelde belasting door haar resultante (de oppervlakte) die aangrijpt in het zwaartepunt van het belastingsdiagram, en neem momenten om een oplegging om de reactie van die oplegging uit de vergelijking te halen.

Momenten om A

Linksom positief.

ΣMA = 0: RB·6 = 35·2 + 35·8
RB = 350/6 = 58,33 kN

Verticaal evenwicht

RA = 35 + 35 − 58,33 = 11,67 kN

Antwoord

RB = 58,33 kN
4.Oplegreacties van balken

Antwoord: RA = 83,92 kN

Statisch evenwicht: een lichaam in rust heeft ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 om elk punt. Vervang elke verdeelde belasting door haar resultante (de oppervlakte) die aangrijpt in het zwaartepunt van het belastingsdiagram, en neem momenten om een oplegging om de reactie van die oplegging uit de vergelijking te halen.

Componenten van P

Pv = 65·sin 45° = 45,96 kN
Ph = 65·cos 45° = 45,96 kN

Reacties

ΣMA = 0: RB·4 = 45,96·0,5 + 60·2 → RB = 35,75 kN
Ay = 45,96 + 60 − 35,75 = 70,22 kN
Ax = Ph = 45,96 kN

Resultante in A

RA = √(45,96² + 70,22²) = 83,92 kN

Antwoord

RA = 83,92 kN
5.Vakwerk: knopenmethode

Antwoord: staaf CG

Nulstaven: in een knooppunt moeten de krachten in elke richting in evenwicht zijn. Als een knooppunt geen belasting en geen oplegging heeft, en twee van zijn drie staven op één lijn liggen, dan betrekt het evenwicht dwars op die lijn alleen de derde staaf, dus haar kracht is nul. Als er maar twee staven samenkomen in een onbelast knooppunt en ze niet op één lijn liggen, zijn beide nul.

Knooppunt G

FG en GH liggen op één rechte lijn en het knooppunt draagt geen belasting. Het krachtenevenwicht dwars op die lijn laat alleen CG over.

ΣF⊥ = 0 → FCG = 0

Controleer met de knooppuntenmethode

Het oplossen van alle knooppunten geeft deze staafkrachten (T = trek, C = druk).

AB: 40 kN (T), BC: 40 kN (T), CD: 40 kN (T), DE: 40 kN (T), FG: 60 kN (C), GH: 60 kN (C), AF: 56,57 kN (C), HE: 56,57 kN (C), BF: 10 kN (T), CG: 0, DH: 20 kN (T), FC: 28,28 kN (T), HC: 28,28 kN (T)

Antwoord

Nulstaaf: CG
6.Vakwerk: knopenmethode

Antwoord: staaf BF

Nulstaven: in een knooppunt moeten de krachten in elke richting in evenwicht zijn. Als een knooppunt geen belasting en geen oplegging heeft, en twee van zijn drie staven op één lijn liggen, dan betrekt het evenwicht dwars op die lijn alleen de derde staaf, dus haar kracht is nul. Als er maar twee staven samenkomen in een onbelast knooppunt en ze niet op één lijn liggen, zijn beide nul.

Knooppunt B

AB en BC liggen op één rechte lijn en het knooppunt draagt geen belasting. Het krachtenevenwicht dwars op die lijn laat alleen BF over.

ΣF⊥ = 0 → FBF = 0

Controleer met de knooppuntenmethode

Het oplossen van alle knooppunten geeft deze staafkrachten (T = trek, C = druk).

AB: 74,17 kN (T), BC: 74,17 kN (T), CD: 89,17 kN (T), DE: 89,17 kN (T), FG: 98,33 kN (C), GH: 98,33 kN (C), AF: 80,21 kN (C), HE: 111,5 kN (C), BF: 0, CG: 15 kN (C), DH: 35 kN (T), FC: 30,21 kN (T), HC: 11,46 kN (T)

Antwoord

Nulstaaf: BF
7.Raamwerken en machines

Antwoord: Q = 850,7 N

Machines: tangen, hefbomen, schakelwerk en klemmen zetten een ingaande kracht om in een grotere of anders gerichte uitgaande kracht. Teken één onderdeel als vrij lichaam en neem momenten om zijn draaipunt: de pennenkracht valt weg, en Fin·a = Fuit·b geeft het mechanisch voordeel a/b. De pennenkracht volgt dan uit ΣF = 0 voor hetzelfde onderdeel. In een kniehefboom komen twee schakels onder een kleine hoek θ samen; elke schakel is een tweekrachtsstaaf, dus een kleine kracht F in het gewricht veroorzaakt grote schakelkrachten F/(2 sin θ) en een klemkracht F/(2 tan θ).

Evenwicht van pen B

2·Flink·sin 10° = 300
Flink = 863,8 N

Klemkracht

Q = Flink·cos 10° = 300/(2·tan 10°) = 850,7 N

Antwoord

Q = 850,7 N

De krachtverhouding Q/F = 2,836 groeit onbeperkt als de schakels strekken.

8.Raamwerken en machines

Antwoord: FCD = 33,09 kN

Raamwerken en machines: anders dan een vakwerk bevat een raamwerk minstens één staaf die op meer dan twee punten krachten draagt, of een belasting tussen zijn scharnierpunten. Zoek eerst de tweekrachtsstaven: een staaf die alleen in twee scharnierpunten is belast, heeft zijn kracht langs de lijn door die punten, dus hij voegt één onbekende toe, geen twee. Gebruik dan de hele constructie voor de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn. Haal ten slotte het raamwerk uit elkaar: teken elke staaf apart, met pennenkrachten die gelijk en tegengesteld zijn op de twee staven die ze verbinden, en schrijf ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 ervoor op. Momenten nemen om een scharnierpen haalt beide componenten van die pennenkracht uit de vergelijking.

Resultante van de gelijkmatig verdeelde belasting

w·L = 2·2,4 = 4,8 kN op 1,2 m

Momenten om A voor de balk

FCD·0,4472·1,2 = 4,8·1,2 + 5·2,4 = 17,76 kN·m
FCD = 33,09 kN

Antwoord

FCD = 33,09 kN
9.Dwarskracht en buigend moment

Antwoord: C (x = 2 m)

Grootste buigend moment: M verandert van helling overal waar de dwarskracht verandert, dus de pieken liggen waar de dwarskracht door nul gaat: onder een puntlast, binnen een verdeelde last, of boven een oplegging van een uitkragende balk. Bij een ingeklemde oplegging van een console is het moment het grootst bij de wand. Vergelijk de grootte van M op die plaatsen, positief (doorbuigend) of negatief (opbuigend).

Oplegreacties

Neem momenten om één oplegging en gebruik dan het verticale krachtenevenwicht.

R1 = 31,67 kN, R2 = 23,33 kN

Buigend moment bij elke markering

Tel de momenten van alle krachten aan één kant van de snede op. Een doorbuigend moment is positief, een opbuigend moment negatief.

MA = 0, MB = 29,17, MC = 53,33 kN·m, MD = 47,5, ME = 36,67, MF = 20,83, MG = 0

Antwoord

Markering C: MC = 53,33 kN·m
10.Dwarskracht en buigend moment

Antwoord: Mx = 50 kN·m

Snedemethode: snijd de balk door waar je de inwendige krachten wilt weten en houd één kant over. De dwarskracht V houdt de verticale krachten op die kant in evenwicht, en het buigend moment M hun momenten om de snede.

Oplegreacties

Evenwicht van de hele balk.

Resultante van de verdeelde belasting: W = w·ℓ = 5·6 = 30 kN, aangrijpend op x̄ = 3 m
ΣMA = 0: RB·6 = 45·1 + 5·6·3
RB = 135/6 = 22,5 kN
ΣFy = 0: RA = 75 − 22,5 = 52,5 kN
w = 5 kN/mP = 45 kNABRA​ = 52,5RB​ = 22,5doorsnede1 m5 m

Snijd bij x = 1 m en houd het linkerdeel over

Alleen krachten links van de snede tellen mee. Een stuk verdeelde belasting werkt als één kracht in het midden van dat stuk.

M = RA·x − (elke belasting links van de snede × de afstand tot de snede)
Mx = 52,5·1 − 5·1·0,5 = 50 kN·m

Antwoord

Mx = 50 kN·m
11.Zwaartepunt en traagheidsmoment

Antwoord: Ix = 220,4 × 10⁶ mm⁴

Doorsneden met gaten: behandel een gat als een negatief oppervlak. Het zwaartepunt is ȳ = (A₁y₁ − A₂y₂)/(A₁ − A₂), met A₁, y₁ voor de volle plaat en A₂, y₂ voor het gat. Gebruik voor het kwadratisch oppervlaktemoment om de zwaartelijn de stelling van Steiner voor elk deel en trek het gat af: I = (Ic1 + A₁d₁²) − (Ic2 + A₂d₂²), waarbij d de afstand is van het eigen zwaartepunt van elk deel tot de as door ȳ. Een rechthoek heeft Ic = bh³/12 en een cirkel Ic = πd⁴/64.

Zwaartepunt

ȳ = (30000·150 − 1963·195)/(30000 − 1963) = 146,8 mm

Volle plaat om ȳ

100·300³/12 + 30000·3,152² = 225,3 × 10⁶ mm⁴

Gat om ȳ

π·50⁴/64 + 1963·48,15² = 4,859 × 10⁶ mm⁴

Trek af

Ix = 220,4 × 10⁶ mm⁴

Antwoord

Ix = 220,4 × 10⁶ mm⁴
12.Zwaartepunt en traagheidsmoment

Antwoord: σboven = 19,21 MPa

Samengestelde doorsneden: verdeel de doorsnede in rechthoeken. Het zwaartepunt is het oppervlaktegewogen gemiddelde ȳ = ΣAᵢyᵢ/ΣAᵢ. Het traagheidsmoment om de zwaartepuntsas telt voor elk deel de eigen bh³/12 en de Steinerterm A·d² op, waarbij d de afstand is van het zwaartepunt van het deel tot het totale zwaartepunt. De buigspanning is σ = M·y/I.

Verdeel in twee rechthoeken

Meet elke y vanaf de onderrand.

flens: Af = 240·30 = 7200 mm², yf = 100 + 30/2 = 115 mm
lijf: Aw = 14·100 = 1400 mm², yw = 100/2 = 50 mm

Zwaartepunt

ȳ = (Afyf + Awyw)/(Af + Aw) = (7200·115 + 1400·50)/8600 = 104,4 mm

Stelling van Steiner

flens: 240·30³/12 + 7200·(115 − 104,4)² = 1,346 × 10⁶ mm⁴
lijf: 14·100³/12 + 1400·(50 − 104,4)² = 5,313 × 10⁶ mm⁴
Ix = 1,346 × 10⁶ + 5,313 × 10⁶ = 6,659 × 10⁶ mm⁴

Buigspanning

De bovenrand ligt h − ȳ van de as.

y = 130 − 104,4 = 25,58 mm
σ = M·y/I = 5 × 10⁶·25,58/6,659 × 10⁶ = 19,21 MPa

Antwoord

σboven = 19,21 MPa

ExamProblems · examproblems.com/courses/statics