Statica: samenvattingspakket

Formuleoverzichten, de belangrijkste methodestappen voor elk onderwerp en 12 oefenopgaven, met volledige oplossingen achterin.

Nieuwe opgavenTerug naar het vak

Kies in het printvenster “Opslaan als pdf” om een kopie op je apparaat te bewaren.

1Formules en methoden

Vectoren: inwendig en uitwendig product

Grootte
|a| = √(ax² + ay² + az²)
Eenheidsvector
û = a/|a|
Componenten uit een hoek
Fx = F·cos θ, Fy = F·sin θ
Inwendig product
a·b = axbx + ayby + azbz = |a||b|cos θ
Scalaire projectie van a op b
a·b/|b|
Arbeid
W = F·d
Uitwendig product
a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx)
Oppervlakken
parallellogram |a × b|, driehoek ½|a × b|
Moment om O
MO = r × F, r = A − O
Volume van een parallellepipedum
V = |a·(b × c)|

Methode

  1. Schrijf elke vector in componenten; voor een kracht gegeven door een grootte en een hoek gebruik je F·cos θ en F·sin θ.
  2. Gebruik voor lengtes en richtingen de grootte √(x² + y² + z²) en de eenheidsvector a/|a|.
  3. Gebruik het inwendig product voor hoeken, projecties, loodrechte stand en arbeid: a·b = |a||b|cos θ.
  4. Gebruik het uitwendig product voor loodrechte vectoren, oppervlakten en momenten: schrijf de drie componenten zorgvuldig uit en houd de volgorde a × b aan.

Oplegreacties van balken

Evenwicht
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Gelijkmatig verdeelde belasting
resultante w·L in het midden van de belasting
Moment
M = F·d

Methode

  1. Teken een vrijlichaamsschema en vervang elke oplegging door haar reactiekrachten.
  2. Vervang elke verdeelde belasting door één kracht in haar zwaartepunt.
  3. Neem momenten om één oplegging om de reactiekracht in de andere te vinden.
  4. Gebruik ΣFy = 0 om de overige reactiekracht te vinden, en controleer met een tweede momentenvergelijking.

Vakwerk: knopenmethode

Knopenmethode
ΣFx = 0, ΣFy = 0 at each joint
Snedemethode
ΣM = 0 about a cut point
Staafkracht
positief = trek, negatief = druk

Methode

  1. Bepaal de oplegreacties van het hele vakwerk.
  2. Knopenmethode: begin bij een knoop met hooguit twee onbekende staafkrachten en gebruik ΣFx = 0 en ΣFy = 0.
  3. Snedemethode: snijd door de staaf die je nodig hebt en neem momenten om een punt waar de andere onbekende staven samenkomen.
  4. Neem trek aan; een negatief antwoord betekent druk.

Raamwerken en machines

Evenwicht van elke staaf
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Tweekrachtsstaaf
kracht langs de lijn door zijn twee scharnierpennen
Pennenkracht
gelijk en tegengesteld op de twee staven die hij verbindt
Grootte van een pennenkracht
F = √(Fx² + Fy²)
Hefboom, tang, hoekhefboom
Fin·a = Fout·b
Kniehefboom
Flink = F/(2 sin θ), Q = F/(2 tan θ)
Gelijkmatig verdeelde belasting
resultante w·L in het midden van de belasting

Methode

  1. Teken de hele constructie en bepaal de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn.
  2. Herken de tweekrachtsstaven: ze zijn alleen in twee scharnierpunten belast, dus hun kracht werkt langs de lijn tussen die punten.
  3. Haal het raamwerk uit elkaar en teken elke staaf apart, met gelijke en tegengestelde pennenkrachten waar staven samenkomen.
  4. Neem voor elke staaf de momenten om een scharnierpunt met onbekende krachten, en gebruik dan ΣFx = 0 en ΣFy = 0; combineer de componenten pas aan het eind tot een grootte.

Dwarskracht en buigend moment

Dwarskracht en moment
V = ΣF aan één kant, M = ΣF·d aan één kant
Buigspanning
σ = M·y/I
Rechthoek
I = bh³/12
Weerstandsmoment
W = I/ymax
Ligger op twee steunpunten, gelijkmatige belasting
Mmax = wL²/8

Methode

  1. Bepaal de oplegreacties uit het evenwicht van de hele balk.
  2. Snijd de balk door in de doorsnede die je nodig hebt en houd één kant over.
  3. Dwarskracht: de som van de verticale krachten op die kant. Buigend moment: de som van hun momenten om de snede.
  4. Zoek voor het maximale moment de plek waar de dwarskracht nul is.

Zwaartepunt en traagheidsmoment

Zwaartepunt
ȳ = ΣAiyi/ΣAi
Rechthoek
I = bh³/12
Stelling van Steiner
I = Ic + A·d²
Samengestelde doorsnede
I = Σ(Ic,i + Aidi²)

2Oefenopgaven

1.Vectoren: inwendig en uitwendig productGemiddeld
xyzab

Bepaal de hoek θ tussen de vectoren a = (−3, 3, 3) en b = (−1, 0, −6), in graden.

a = (−3, 3, 3)b = (−1, 0, −6)
θ = °
2.Vectoren: inwendig en uitwendig productMoeilijk
xyzrFOA

Een kracht F = (30, 20, −10) N werkt in punt A(2, 3, −2). Coördinaten zijn in meter. Bepaal de grootte |M| van het moment van de kracht om de oorsprong O(0, 0, 0).

F = (30, 20, −10) NA(2, 3, −2) mO(0, 0, 0) m
|M| = N·m
3.Oplegreacties van balkenGemiddeld
P1​ = 60 kNP2​ = 30 kNABRA​RB​ = ?2 m1 m1 m

De vrij opgelegde balk heeft een scharnier in A en een rol in B. Vind de verticale oplegreactie RB.

L = 4 mP1 = 60 kN op 2 mP2 = 30 kN op 3 m
RB = kN
4.Oplegreacties van balkenMoeilijk
w = 2 kN/mP = 25 kNABRA​ = ?RB​4 m4 m

De vrij opgelegde balk heeft een scharnier in A en een rol in B. Vind de verticale oplegreactie RA.

L = 8 mP = 25 kN op 4 mw = 2 kN/m van 4 tot 8 m
RA = kN
5.Vakwerk: knopenmethodeGemiddeld
ABBCACACB20 kN4 m1 m4 m

Gebruik de knopenmethode om de kracht FBC in staaf BC te vinden. Geef trek als positief en druk als negatief.

overspanning = 4 mhoogte = 4 mB ligt 1 m van Averticale belasting = 20 kN
FBC = kN
6.Vakwerk: knopenmethodeMoeilijk
ABBCACACB40 kN10 kN5 m4 m3 m

Gebruik de knopenmethode om de kracht FBC in staaf BC te vinden. Geef trek als positief en druk als negatief.

overspanning = 5 mhoogte = 3 mB ligt 4 m van Averticale belasting = 40 kNhorizontale belasting = 10 kN →
FBC = kN
7.Raamwerken en machinesGemiddeld
20 kN4 m1 m1,4 mABCDE

Het getoonde A-frame staat op een scharnier in A en een rol in B, 4 m uit elkaar. De poten komen samen in het scharnier C, 2,4 m hoog, en de horizontale trekstang DE zit 1 m boven de grond. In C werkt een belasting van 20 kN. Bepaal de grootte van de kracht C die de pen C op poot BC uitoefent.

P = 20 kNAB = 4 mhoogte van C = 2,4 mhoogte van DE = 1 m
C = kN
8.Raamwerken en machinesMoeilijk
8 kN2,4 m0,6 m1,8 m0,6 mABCDEK

Het getoonde A-frame staat op een scharnier in A en een rol in B, 2,4 m uit elkaar, met de topscharnier C op 2,4 m hoogte en de horizontale trekstang DE 0,6 m boven de grond. Een verticale belasting van 8 kN werkt op poot AC in K, 0,6 m (horizontaal) van A. Bepaal de grootte van de kracht C die de pen C op poot BC uitoefent.

P = 8 kNAB = 2,4 mhoogte van C = 2,4 mhoogte van DE = 0,6 mhorizontale afstand A tot K = 0,6 m
C = kN
9.Dwarskracht en buigend momentGemiddeld
w = 5 kN/mP = 65 kNAB2 m3 m

De uitkragende ligger is ingeklemd in A. Hij draagt een gelijkmatig verdeelde belasting w over de hele lengte en een puntlast P op 2 m vanaf A. Vind het buigend moment MA bij de inklemming A. Neem doorbuigende (sagging) momenten positief en een opwaartse dwarskracht op het linkervlak positief.

L = 5 mP = 65 kN op 2 mw = 5 kN/m van 0 tot 5 m
MA = kN·m
10.Dwarskracht en buigend momentMoeilijk
w = 4 kN/mABC5 m1 m

De balk ligt op een scharnier in A en een rol in B en steekt 1 m voorbij B uit tot het vrije uiteinde C. Over de hele lengte A–C werkt een gelijkmatig verdeelde belasting w. Vind het maximale doorbuigende (sagging) moment Mmax tussen de opleggingen.

L = 6 mw = 4 kN/m van 0 tot 6 mopleggingen bij x = 0 en x = 5 m
Mmax = kN·m
11.Zwaartepunt en traagheidsmomentGemiddeld
120 mm300 mm105 mmØ40xIx​ = ?

Een plaat van 120 mm × 300 mm heeft een rond gat met een diameter van 40 mm op de verticale hartlijn, met zijn middelpunt 105 mm boven de onderkant. Bepaal het kwadratisch oppervlaktemoment Ix om de horizontale as door het zwaartepunt.

b = 120 mmh = 300 mmd = 40 mmmiddelpunt van het gat: y = 105 mm
Ix = × 10⁶ mm⁴
12.Zwaartepunt en traagheidsmomentMoeilijk
1201514010xM = 50 kN·mafmetingen in mm

Het T-profiel wordt gebruikt als balk met de flens boven en draagt een doorbuigend (sagging) moment van 50 kN·m. Vind de grootte van de buigspanning σboven aan de bovenrand.

bf = 120 mmtf = 15 mmtw = 10 mmhw = 140 mmM = 50 kN·m
σboven = MPa

3Oplossingen

1.Vectoren: inwendig en uitwendig product

Antwoord: θ = 118,3 °

Inwendig product: a·b = axbx + ayby + azbz = |a|·|b|·cos θ, een scalar. Het geeft de hoek tussen twee vectoren, cos θ = a·b/(|a|·|b|), en het is nul als ze loodrecht op elkaar staan. De scalaire projectie van a op b is a·b/|b|, en een constante kracht F die over een verplaatsing d werkt, verricht arbeid W = F·d.

Inwendig product

a·b = (−3)·(−1) + 3·0 + 3·(−6) = −15

Groottes

|a| = √((−3)² + 3² + 3²) = 5,196
|b| = √((−1)² + 0² + (−6)²) = 6,083

Hoek

cos θ = −15/(5,196·6,083) = −0,4746
θ = arccos(−0,4746) = 118,3°

Antwoord

θ = 118,3°
2.Vectoren: inwendig en uitwendig product

Antwoord: |M| = 64,81 N·m

Uitwendig product: a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx) staat loodrecht op beide vectoren, en |a × b| = |a|·|b|·sin θ is de oppervlakte van het parallellogram dat ze opspannen (de driehoek is de helft daarvan). De volgorde doet ertoe: b × a = −(a × b). Het moment van een kracht F die op punt A werkt, om punt O is MO = r × F, met r = A − O.

Plaatsvector van O naar A

r = A − O = (2, 3, −2) − (0, 0, 0) = (2, 3, −2) m

Moment M = r × F

(r × F)x = ryFz − rzFy = 3·(−10) − (−2)·20 = 10 N·m
(r × F)y = rzFx − rxFz = (−2)·30 − 2·(−10) = −40 N·m
(r × F)z = rxFy − ryFx = 2·20 − 3·30 = −50 N·m

Grootte

|M| = √(10² + (−40)² + (−50)²) = 64,81 N·m

Antwoord

|M| = 64,81 N·m
3.Oplegreacties van balken

Antwoord: RB = 52,5 kN

Statisch evenwicht: een lichaam in rust heeft ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 om elk punt. Momenten nemen om één oplegging haalt de reactie van die oplegging uit de vergelijking.

P1​ = 60 kNP2​ = 30 kNABRA​RB​2 m1 m1 m

Vrijlichaamsschema

Vervang de opleggingen door reactiekrachten. Een rol geeft één verticale reactie; met alleen verticale belastingen geeft het scharnier ook één verticale reactie.

Evenwicht

Momenten om A, tegen de klok in positief. Daarna het verticale krachtenevenwicht.

ΣMA = 0: RB·4 = 60·2 + 30·3
RB = 210/4 = 52,5 kN
ΣFy = 0: RA = 90 − 52,5 = 37,5 kN

Antwoord

RB = 52,5 kN
4.Oplegreacties van balken

Antwoord: RA = 14,5 kN

Statisch evenwicht: een lichaam in rust heeft ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 om elk punt. Momenten nemen om één oplegging haalt de reactie van die oplegging uit de vergelijking.

w = 2 kN/mP = 25 kNABRA​RB​4 m4 m

Vrijlichaamsschema

Vervang de opleggingen door reactiekrachten. Een rol geeft één verticale reactie; met alleen verticale belastingen geeft het scharnier ook één verticale reactie.

Evenwicht

Momenten om A, tegen de klok in positief. Daarna het verticale krachtenevenwicht.

Resultante van de verdeelde belasting: W = w·ℓ = 2·4 = 8 kN, aangrijpend op x̄ = 6 m
ΣMA = 0: RB·8 = 25·4 + 2·4·6
RB = 148/8 = 18,5 kN
ΣFy = 0: RA = 33 − 18,5 = 14,5 kN

Antwoord

RA = 14,5 kN
5.Vakwerk: knopenmethode

Antwoord: FBC = −6,25 kN

Knopenmethode: elke knoop van een vakwerk is in evenwicht, dus ΣFx = 0 en ΣFy = 0 in elke knoop. Begin bij een knoop met hoogstens twee onbekende staafkrachten. Een negatief resultaat betekent dat de staaf op druk staat.

ABBCACACB20 kNAy​Cy​

Oplegreacties

Evenwicht van het hele vakwerk. Momenten om A, tegen de klok in positief.

ΣMA = 0: Cy·4 = 20·1 → Cy = 5 kN
ΣFy = 0: Ay = 20 − 5 = 15 kN

Knoop C

De rol geeft alleen een verticale reactie, dus knoop C heeft maar twee onbekende staafkrachten. Neem aan dat beide op trek staan.

sin γ = 4/5 = 0,8, cos γ = 3/5 = 0,6
ΣFy = 0: Cy + FBC·sin γ = 0 → FBC = −5/0,8 = −6,25 kN

Antwoord

FBC = −6,25 kN (druk)
6.Vakwerk: knopenmethode

Antwoord: FBC = −40,06 kN

Knopenmethode: elke knoop van een vakwerk is in evenwicht, dus ΣFx = 0 en ΣFy = 0 in elke knoop. Begin bij een knoop met hoogstens twee onbekende staafkrachten. Een negatief resultaat betekent dat de staaf op druk staat.

ABBCACACB40 kN10 kNAy​Cy​Ax​

Oplegreacties

Evenwicht van het hele vakwerk. Momenten om A, tegen de klok in positief.

ΣMA = 0: Cy·5 = 40·4 + 10·3 → Cy = 38 kN
ΣFy = 0: Ay = 40 − 38 = 2 kN
ΣFx = 0: Ax = −10 kN

Knoop C

De rol geeft alleen een verticale reactie, dus knoop C heeft maar twee onbekende staafkrachten. Neem aan dat beide op trek staan.

sin γ = 3/3,162 = 0,9487, cos γ = 1/3,162 = 0,3162
ΣFy = 0: Cy + FBC·sin γ = 0 → FBC = −38/0,9487 = −40,06 kN

Antwoord

FBC = −40,06 kN (druk)
7.Raamwerken en machines

Antwoord: C = 17,44 kN

Raamwerken en machines: anders dan een vakwerk bevat een raamwerk minstens één staaf die op meer dan twee punten krachten draagt, of een belasting tussen zijn scharnierpunten. Zoek eerst de tweekrachtsstaven: een staaf die alleen in twee scharnierpunten is belast, heeft zijn kracht langs de lijn door die punten, dus hij voegt één onbekende toe, geen twee. Gebruik dan de hele constructie voor de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn. Haal ten slotte het raamwerk uit elkaar: teken elke staaf apart, met pennenkrachten die gelijk en tegengesteld zijn op de twee staven die ze verbinden, en schrijf ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 ervoor op. Momenten nemen om een scharnierpen haalt beide componenten van die pennenkracht uit de vergelijking.

Trekstangkracht uit poot BC

By = 10 kN
T = 10·2/1,4 = 14,29 kN

Componenten van de pennenkracht op BC

Cx = T = 14,29 kN, Cy = −By = −10 kN

Grootte

C = √(14,29² + 10²) = 17,44 kN

Antwoord

C = 17,44 kN
8.Raamwerken en machines

Antwoord: C = 2,404 kN

Raamwerken en machines: anders dan een vakwerk bevat een raamwerk minstens één staaf die op meer dan twee punten krachten draagt, of een belasting tussen zijn scharnierpunten. Zoek eerst de tweekrachtsstaven: een staaf die alleen in twee scharnierpunten is belast, heeft zijn kracht langs de lijn door die punten, dus hij voegt één onbekende toe, geen twee. Gebruik dan de hele constructie voor de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn. Haal ten slotte het raamwerk uit elkaar: teken elke staaf apart, met pennenkrachten die gelijk en tegengesteld zijn op de twee staven die ze verbinden, en schrijf ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 ervoor op. Momenten nemen om een scharnierpen haalt beide componenten van die pennenkracht uit de vergelijking.

Oplegreactie in B

By = 8·0,6/2,4 = 2 kN

Trekstangkracht

T = 2·1,2/1,8 = 1,333 kN

Pennenkracht op BC

Cx = 1,333 kN, Cy = −2 kN
C = √(1,333² + 2²) = 2,404 kN

Antwoord

C = 2,404 kN
9.Dwarskracht en buigend moment

Antwoord: MA = −192,5 kN·m

Snedemethode: snijd de balk door waar je de inwendige krachten wilt weten en houd één kant over. De dwarskracht V houdt de verticale krachten op die kant in evenwicht, en het buigend moment M hun momenten om de snede.

Houd het deel met het vrije uiteinde over

P: −65·2 = −130 kN·m
w: −5·5²/2 = −62,5 kN·m
MA = −130 − 62,5 = −192,5 kN·m

Antwoord

MA = −192,5 kN·m

Negatief betekent opbuigend (hogging): trek aan de bovenzijde.

10.Dwarskracht en buigend moment

Antwoord: Mmax = 11,52 kN·m

Snedemethode: snijd de balk door waar je de inwendige krachten wilt weten en houd één kant over. De dwarskracht V houdt de verticale krachten op die kant in evenwicht, en het buigend moment M hun momenten om de snede. Maximaal moment: omdat dM/dx = V, bereikt het buigend moment zijn piek waar de dwarskracht door nul gaat, bij een puntlast of binnen een verdeelde belasting.

Oplegreacties

Evenwicht van de hele balk, inclusief de belasting op het overstek.

Resultante van de verdeelde belasting: W = w·ℓ = 4·6 = 24 kN, aangrijpend op x̄ = 3 m
ΣMA = 0: RB·5 = 4·6·3
RB = 72/5 = 14,4 kN
ΣFy = 0: RA = 24 − 14,4 = 9,6 kN

Dwarskracht nul

RA − w·x0 = 0 → x0 = 9,6/4 = 2,4 m

Maximaal doorbuigend moment

Mmax = RA·x0 − w·x0²/2 = RA²/(2w) = 9,6²/(2·4) = 11,52 kN·m

Antwoord

Mmax = 11,52 kN·m
11.Zwaartepunt en traagheidsmoment

Antwoord: Ix = 267,2 × 10⁶ mm⁴

Doorsneden met gaten: behandel een gat als een negatief oppervlak. Het zwaartepunt is ȳ = (A₁y₁ − A₂y₂)/(A₁ − A₂), met A₁, y₁ voor de volle plaat en A₂, y₂ voor het gat. Gebruik voor het kwadratisch oppervlaktemoment om de zwaartelijn de stelling van Steiner voor elk deel en trek het gat af: I = (Ic1 + A₁d₁²) − (Ic2 + A₂d₂²), waarbij d de afstand is van het eigen zwaartepunt van elk deel tot de as door ȳ. Een rechthoek heeft Ic = bh³/12 en een cirkel Ic = πd⁴/64.

Zwaartepunt

ȳ = (36000·150 − 1257·105)/(36000 − 1257) = 151,6 mm

Volle plaat om ȳ

120·300³/12 + 36000·−1,628² = 270,1 × 10⁶ mm⁴

Gat om ȳ

π·40⁴/64 + 1257·−46,63² = 2,858 × 10⁶ mm⁴

Trek af

Ix = 267,2 × 10⁶ mm⁴

Antwoord

Ix = 267,2 × 10⁶ mm⁴
12.Zwaartepunt en traagheidsmoment

Antwoord: σboven = 293,6 MPa

Samengestelde doorsneden: verdeel de doorsnede in rechthoeken. Het zwaartepunt is het oppervlaktegewogen gemiddelde ȳ = ΣAᵢyᵢ/ΣAᵢ. Het traagheidsmoment om de zwaartepuntsas telt voor elk deel de eigen bh³/12 en de Steinerterm A·d² op, waarbij d de afstand is van het zwaartepunt van het deel tot het totale zwaartepunt. De buigspanning is σ = M·y/I.

Verdeel in twee rechthoeken

Meet elke y vanaf de onderrand.

flens: Af = 120·15 = 1800 mm², yf = 140 + 15/2 = 147,5 mm
lijf: Aw = 10·140 = 1400 mm², yw = 140/2 = 70 mm

Zwaartepunt

ȳ = (Afyf + Awyw)/(Af + Aw) = (1800·147,5 + 1400·70)/3200 = 113,6 mm

Stelling van Steiner

flens: 120·15³/12 + 1800·(147,5 − 113,6)² = 2,103 × 10⁶ mm⁴
lijf: 10·140³/12 + 1400·(70 − 113,6)² = 4,947 × 10⁶ mm⁴
Ix = 2,103 × 10⁶ + 4,947 × 10⁶ = 7,05 × 10⁶ mm⁴

Buigspanning

De bovenrand ligt h − ȳ van de as.

y = 155 − 113,6 = 41,41 mm
σ = M·y/I = 5 × 10⁷·41,41/7,05 × 10⁶ = 293,6 MPa

Antwoord

σboven = 293,6 MPa

ExamProblems · examproblems.com/courses/statics