Statica: samenvattingspakket

Formuleoverzichten, de belangrijkste methodestappen voor elk onderwerp en 12 oefenopgaven, met volledige oplossingen achterin.

Nieuwe opgavenTerug naar het vak

Kies in het printvenster “Opslaan als pdf” om een kopie op je apparaat te bewaren.

1Formules en methoden

Vectoren: inwendig en uitwendig product

Grootte
|a| = √(ax² + ay² + az²)
Eenheidsvector
û = a/|a|
Componenten uit een hoek
Fx = F·cos θ, Fy = F·sin θ
Inwendig product
a·b = axbx + ayby + azbz = |a||b|cos θ
Scalaire projectie van a op b
a·b/|b|
Arbeid
W = F·d
Uitwendig product
a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx)
Oppervlakken
parallellogram |a × b|, driehoek ½|a × b|
Moment om O
MO = r × F, r = A − O
Volume van een parallellepipedum
V = |a·(b × c)|

Methode

  1. Schrijf elke vector in componenten; voor een kracht gegeven door een grootte en een hoek gebruik je F·cos θ en F·sin θ.
  2. Gebruik voor lengtes en richtingen de grootte √(x² + y² + z²) en de eenheidsvector a/|a|.
  3. Gebruik het inwendig product voor hoeken, projecties, loodrechte stand en arbeid: a·b = |a||b|cos θ.
  4. Gebruik het uitwendig product voor loodrechte vectoren, oppervlakten en momenten: schrijf de drie componenten zorgvuldig uit en houd de volgorde a × b aan.

Oplegreacties van balken

Evenwicht
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Gelijkmatig verdeelde belasting
resultante w·L in het midden van de belasting
Moment
M = F·d

Methode

  1. Teken een vrijlichaamsschema en vervang elke oplegging door haar reactiekrachten.
  2. Vervang elke verdeelde belasting door één kracht in haar zwaartepunt.
  3. Neem momenten om één oplegging om de reactiekracht in de andere te vinden.
  4. Gebruik ΣFy = 0 om de overige reactiekracht te vinden, en controleer met een tweede momentenvergelijking.

Vakwerk: knopenmethode

Knopenmethode
ΣFx = 0, ΣFy = 0 at each joint
Snedemethode
ΣM = 0 about a cut point
Staafkracht
positief = trek, negatief = druk

Methode

  1. Bepaal de oplegreacties van het hele vakwerk.
  2. Knopenmethode: begin bij een knoop met hooguit twee onbekende staafkrachten en gebruik ΣFx = 0 en ΣFy = 0.
  3. Snedemethode: snijd door de staaf die je nodig hebt en neem momenten om een punt waar de andere onbekende staven samenkomen.
  4. Neem trek aan; een negatief antwoord betekent druk.

Raamwerken en machines

Evenwicht van elke staaf
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Tweekrachtsstaaf
kracht langs de lijn door zijn twee scharnierpennen
Pennenkracht
gelijk en tegengesteld op de twee staven die hij verbindt
Grootte van een pennenkracht
F = √(Fx² + Fy²)
Hefboom, tang, hoekhefboom
Fin·a = Fout·b
Kniehefboom
Flink = F/(2 sin θ), Q = F/(2 tan θ)
Gelijkmatig verdeelde belasting
resultante w·L in het midden van de belasting

Methode

  1. Teken de hele constructie en bepaal de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn.
  2. Herken de tweekrachtsstaven: ze zijn alleen in twee scharnierpunten belast, dus hun kracht werkt langs de lijn tussen die punten.
  3. Haal het raamwerk uit elkaar en teken elke staaf apart, met gelijke en tegengestelde pennenkrachten waar staven samenkomen.
  4. Neem voor elke staaf de momenten om een scharnierpunt met onbekende krachten, en gebruik dan ΣFx = 0 en ΣFy = 0; combineer de componenten pas aan het eind tot een grootte.

Dwarskracht en buigend moment

Dwarskracht en moment
V = ΣF aan één kant, M = ΣF·d aan één kant
Buigspanning
σ = M·y/I
Rechthoek
I = bh³/12
Weerstandsmoment
W = I/ymax
Ligger op twee steunpunten, gelijkmatige belasting
Mmax = wL²/8

Methode

  1. Bepaal de oplegreacties uit het evenwicht van de hele balk.
  2. Snijd de balk door in de doorsnede die je nodig hebt en houd één kant over.
  3. Dwarskracht: de som van de verticale krachten op die kant. Buigend moment: de som van hun momenten om de snede.
  4. Zoek voor het maximale moment de plek waar de dwarskracht nul is.

Zwaartepunt en traagheidsmoment

Zwaartepunt
ȳ = ΣAiyi/ΣAi
Rechthoek
I = bh³/12
Stelling van Steiner
I = Ic + A·d²
Samengestelde doorsnede
I = Σ(Ic,i + Aidi²)

2Oefenopgaven

1.Vectoren: inwendig en uitwendig productGemiddeld
xyzab

Bepaal de waarde van k waarvoor de vectoren a = (6, −2, 3) en b = (0, −3, k) loodrecht op elkaar staan.

a = (6, −2, 3)b = (0, −3, k)
k =
2.Vectoren: inwendig en uitwendig productMoeilijk
xyzabc

Bepaal het volume V van het parallellepipedum waarvan de ribben vanuit één hoekpunt a = (2, −1, 4), b = (1, 5, −1) en c = (0, −5, 2) zijn.

a = (2, −1, 4)b = (1, 5, −1)c = (0, −5, 2)
V =
3.Oplegreacties van balkenGemiddeld
P = 35 kNM = 60 kN·mABRB​ = ?5 m1 m2 m

De vrij opgelegde balk heeft een scharnier in A en een rol in B. Hij draagt een puntlast P op 5 m van A en een linksdraaiend koppel M op 6 m van A. Vind de verticale reactie RB, met omhoog positief.

L = 8 mP = 35 kN op 5 mM = 60 kN·m (linksdraaiend) op 6 m
RB = kN
4.Oplegreacties van balkenMoeilijk
w = 8 kN/mP = 35 kNABRA​ = ?RB​1,5 m1,5 m3 m

De vrij opgelegde balk heeft een scharnier in A en een rol in B. Vind de verticale oplegreactie RA.

L = 6 mP = 35 kN op 1,5 mw = 8 kN/m van 3 tot 6 m
RA = kN
5.Vakwerk: knopenmethodeGemiddeld
ABBCACACB15 kN8 m5 m4 m

Gebruik de knopenmethode om de kracht FAB in staaf AB te vinden. Geef trek als positief en druk als negatief.

overspanning = 8 mhoogte = 4 mB ligt 5 m van Averticale belasting = 15 kN
FAB = kN
6.Vakwerk: knopenmethodeMoeilijk
ABBCACACB15 kN25 kN6 m2 m2 m

Gebruik de knopenmethode om de kracht FBC in staaf BC te vinden. Geef trek als positief en druk als negatief.

overspanning = 6 mhoogte = 2 mB ligt 2 m van Averticale belasting = 15 kNhorizontale belasting = 25 kN ←
FBC = kN
7.Raamwerken en machinesGemiddeld
250 NQ = ?10°ABC

In de getoonde kniehefboomklem zijn twee gelijke schakels AB en BC in B scharnierend verbonden, en elk maakt 10° met de lijn AC. In B wordt een neerwaartse kracht van 250 N uitgeoefend. De schuif C drukt op een werkstuk. Bepaal, zonder wrijving en gewichten, de horizontale klemkracht Q.

F = 250 Nθ = 10°
Q = N
8.Raamwerken en machinesMoeilijk
5 kN6 kN4 m2,5 m1,8 mABCK

Het getoonde raamwerk heeft scharnieren in A, B en C; A en C zitten 4 m uit elkaar aan de grond vast, en B ligt 2,5 m hoog en 1,8 m rechts van A. Staaf AB draagt een verticale belasting van 5 kN in K, 0,72 m (horizontaal) van A, en in B werkt een horizontale belasting van 6 kN naar rechts op staaf AB. Bepaal de grootte van de horizontale reactie Ax in A.

P = 5 kNQ = 6 kNL = 4 mH = 2,5 mhorizontale afstand A tot B = 1,8 mhorizontale afstand A tot K = 0,72 m
Ax = kN
9.Dwarskracht en buigend momentGemiddeld
60 kN35 kNABCDEFG1 m1 m1 m1 m1 m1 m

De markeringen A tot en met G verdelen de balk in zes gelijke delen. Bij welke markering is het buigend moment het grootst in absolute waarde, positief of negatief? Klik erop in het diagram.

60 kN @ 4 m35 kN @ 5 m
  1. 1A (x = 0 m)
  2. 2B (x = 1 m)
  3. 3C (x = 2 m)
  4. 4D (x = 3 m)
  5. 5E (x = 4 m)
  6. 6F (x = 5 m)
  7. 7G (x = 6 m)
10.Dwarskracht en buigend momentMoeilijk
w = 10 kN/mABC8 m2,5 m

De balk ligt op een scharnier in A en een rol in B en steekt 2,5 m voorbij B uit tot het vrije uiteinde C. Over de hele lengte A–C werkt een gelijkmatig verdeelde belasting w. Vind de afstand xc van A tot het momentennulpunt tussen de opleggingen (waar het buigend moment van teken wisselt).

L = 10,5 mw = 10 kN/m van 0 tot 10,5 mopleggingen bij x = 0 en x = 8 m
xc = m
11.Zwaartepunt en traagheidsmomentGemiddeld
B = 280H = 400t = 18xafmetingen in mm

Een hol rechthoekig profiel (koker) heeft buitenbreedte B = 280 mm, buitenhoogte H = 400 mm en een gelijkmatige wanddikte t = 18 mm. Vind de traagheidsstraal r om de horizontale zwaartepuntsas.

B = 280 mmH = 400 mmt = 18 mm
r = mm
12.Zwaartepunt en traagheidsmomentMoeilijk
120 mm200 mm120 mm60 × 20xIx​ = ?

Een plaat van 120 mm × 200 mm heeft een rechthoekige uitsparing van 60 mm breed en 20 mm hoog, gecentreerd op de verticale hartlijn met zijn middelpunt 120 mm boven de onderkant. Bepaal het kwadratisch oppervlaktemoment Ix om de horizontale as door het zwaartepunt.

b = 120 mmh = 200 mmuitsparing: 60 × 20 mmmiddelpunt van het gat: y = 120 mm
Ix = × 10⁶ mm⁴

3Oplossingen

1.Vectoren: inwendig en uitwendig product

Antwoord: k = −2

Inwendig product: a·b = axbx + ayby + azbz = |a|·|b|·cos θ, een scalar. Het geeft de hoek tussen twee vectoren, cos θ = a·b/(|a|·|b|), en het is nul als ze loodrecht op elkaar staan. De scalaire projectie van a op b is a·b/|b|, en een constante kracht F die over een verplaatsing d werkt, verricht arbeid W = F·d.

Inwendig product is gelijk aan nul

a·b = 6·0 + (−2)·(−3) + 3·k = 0
6 + 3·k = 0

Los op naar k

k = −6/3 = −2

Antwoord

k = −2
2.Vectoren: inwendig en uitwendig product

Antwoord: V = 8

Uitwendig product: a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx) staat loodrecht op beide vectoren, en |a × b| = |a|·|b|·sin θ is de oppervlakte van het parallellogram dat ze opspannen (de driehoek is de helft daarvan). De volgorde doet ertoe: b × a = −(a × b). Het moment van een kracht F die op punt A werkt, om punt O is MO = r × F, met r = A − O.

Uitwendig product b × c

(b × c)x = bycz − bzcy = 5·2 − (−1)·(−5) = 5
(b × c)y = bzcx − bxcz = (−1)·0 − 1·2 = −2
(b × c)z = bxcy − bycx = 1·(−5) − 5·0 = −5

Inwendig product met a

a·(b × c) = 2·5 + (−1)·(−2) + 4·(−5) = −8
V = |−8| = 8

Antwoord

V = 8
3.Oplegreacties van balken

Antwoord: RB = 14,38 kN

Statisch evenwicht: een lichaam in rust heeft ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 om elk punt. Vervang elke verdeelde belasting door haar resultante (de oppervlakte) die aangrijpt in het zwaartepunt van het belastingsdiagram, en neem momenten om een oplegging om de reactie van die oplegging uit de vergelijking te halen.

Momenten om A

Linksom positief.

ΣMA = 0: RB·8 − 35·5 + 60 = 0
RB = 115/8 = 14,38 kN

Verticaal evenwicht

RA = 35 − 14,38 = 20,63 kN

Antwoord

RB = 14,38 kN

Een negatieve reactie werkt omlaag.

4.Oplegreacties van balken

Antwoord: RA = 32,25 kN

Statisch evenwicht: een lichaam in rust heeft ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 om elk punt. Momenten nemen om één oplegging haalt de reactie van die oplegging uit de vergelijking.

w = 8 kN/mP = 35 kNABRA​RB​1,5 m1,5 m3 m

Vrijlichaamsschema

Vervang de opleggingen door reactiekrachten. Een rol geeft één verticale reactie; met alleen verticale belastingen geeft het scharnier ook één verticale reactie.

Evenwicht

Momenten om A, tegen de klok in positief. Daarna het verticale krachtenevenwicht.

Resultante van de verdeelde belasting: W = w·ℓ = 8·3 = 24 kN, aangrijpend op x̄ = 4,5 m
ΣMA = 0: RB·6 = 35·1,5 + 8·3·4,5
RB = 160,5/6 = 26,75 kN
ΣFy = 0: RA = 59 − 26,75 = 32,25 kN

Antwoord

RA = 32,25 kN
5.Vakwerk: knopenmethode

Antwoord: FAB = −9,004 kN

Knopenmethode: elke knoop van een vakwerk is in evenwicht, dus ΣFx = 0 en ΣFy = 0 in elke knoop. Begin bij een knoop met hoogstens twee onbekende staafkrachten. Een negatief resultaat betekent dat de staaf op druk staat.

ABBCACACB15 kNAy​Cy​

Oplegreacties

Evenwicht van het hele vakwerk. Momenten om A, tegen de klok in positief.

ΣMA = 0: Cy·8 = 15·5 → Cy = 9,375 kN
ΣFy = 0: Ay = 15 − 9,375 = 5,625 kN

Knoop A

Neem aan dat elke staaf op trek staat (trekt van de knoop af). Alleen AB heeft een verticale component in A.

sin α = 4/6,403 = 0,6247
ΣFy = 0: Ay + FAB·sin α = 0
FAB = −5,625/0,6247 = −9,004 kN

Antwoord

FAB = −9,004 kN (druk)
6.Vakwerk: knopenmethode

Antwoord: FBC = 7,454 kN

Knopenmethode: elke knoop van een vakwerk is in evenwicht, dus ΣFx = 0 en ΣFy = 0 in elke knoop. Begin bij een knoop met hoogstens twee onbekende staafkrachten. Een negatief resultaat betekent dat de staaf op druk staat.

ABBCACACB15 kN25 kNAy​Cy​Ax​

Oplegreacties

Evenwicht van het hele vakwerk. Momenten om A, tegen de klok in positief.

ΣMA = 0: Cy·6 = 15·2 − 25·2 → Cy = −3,333 kN
ΣFy = 0: Ay = 15 − −3,333 = 18,33 kN
ΣFx = 0: Ax = 25 kN

Knoop C

De rol geeft alleen een verticale reactie, dus knoop C heeft maar twee onbekende staafkrachten. Neem aan dat beide op trek staan.

sin γ = 2/4,472 = 0,4472, cos γ = 4/4,472 = 0,8944
ΣFy = 0: Cy + FBC·sin γ = 0 → FBC = −−3,333/0,4472 = 7,454 kN

Antwoord

FBC = 7,454 kN (trek)
7.Raamwerken en machines

Antwoord: Q = 708,9 N

Machines: tangen, hefbomen, schakelwerk en klemmen zetten een ingaande kracht om in een grotere of anders gerichte uitgaande kracht. Teken één onderdeel als vrij lichaam en neem momenten om zijn draaipunt: de pennenkracht valt weg, en Fin·a = Fuit·b geeft het mechanisch voordeel a/b. De pennenkracht volgt dan uit ΣF = 0 voor hetzelfde onderdeel. In een kniehefboom komen twee schakels onder een kleine hoek θ samen; elke schakel is een tweekrachtsstaaf, dus een kleine kracht F in het gewricht veroorzaakt grote schakelkrachten F/(2 sin θ) en een klemkracht F/(2 tan θ).

Evenwicht van pen B

2·Flink·sin 10° = 250
Flink = 719,8 N

Klemkracht

Q = Flink·cos 10° = 250/(2·tan 10°) = 708,9 N

Antwoord

Q = 708,9 N

De krachtverhouding Q/F = 2,836 groeit onbeperkt als de schakels strekken.

8.Raamwerken en machines

Antwoord: Ax = 1,908 kN

Raamwerken en machines: anders dan een vakwerk bevat een raamwerk minstens één staaf die op meer dan twee punten krachten draagt, of een belasting tussen zijn scharnierpunten. Zoek eerst de tweekrachtsstaven: een staaf die alleen in twee scharnierpunten is belast, heeft zijn kracht langs de lijn door die punten, dus hij voegt één onbekende toe, geen twee. Gebruik dan de hele constructie voor de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn. Haal ten slotte het raamwerk uit elkaar: teken elke staaf apart, met pennenkrachten die gelijk en tegengesteld zijn op de twee staven die ze verbinden, en schrijf ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 ervoor op. Momenten nemen om een scharnierpen haalt beide componenten van die pennenkracht uit de vergelijking.

Richting van BC

BC = 3,33 m, cos = 0,6606, sin = 0,7507

Heel raamwerk: momenten om A

FBC·0,7507·4 = 5·0,72 + 6·2,5
FBC = 6,194 kN

Horizontaal evenwicht

Ax + 6 − 6,194·0,6606 = 0
Ax = −1,908 kN → |Ax| = 1,908 kN

Antwoord

Ax = 1,908 kN

Het minteken betekent dat Ax naar links wijst.

9.Dwarskracht en buigend moment

Antwoord: E (x = 4 m)

Grootste buigend moment: M verandert van helling overal waar de dwarskracht verandert, dus de pieken liggen waar de dwarskracht door nul gaat: onder een puntlast, binnen een verdeelde last, of boven een oplegging van een uitkragende balk. Bij een ingeklemde oplegging van een console is het moment het grootst bij de wand. Vergelijk de grootte van M op die plaatsen, positief (doorbuigend) of negatief (opbuigend).

Oplegreacties

Neem momenten om één oplegging en gebruik dan het verticale krachtenevenwicht.

R1 = 25,83 kN, R2 = 69,17 kN

Buigend moment bij elke markering

Tel de momenten van alle krachten aan één kant van de snede op. Een doorbuigend moment is positief, een opbuigend moment negatief.

MA = 0, MB = 25,83, MC = 51,67, MD = 77,5, ME = 103,3 kN·m, MF = 69,17, MG = 0

Antwoord

Markering E: ME = 103,3 kN·m
10.Dwarskracht en buigend moment

Antwoord: xc = 7,219 m

Snedemethode: snijd de balk door waar je de inwendige krachten wilt weten en houd één kant over. De dwarskracht V houdt de verticale krachten op die kant in evenwicht, en het buigend moment M hun momenten om de snede. Maximaal moment: omdat dM/dx = V, bereikt het buigend moment zijn piek waar de dwarskracht door nul gaat, bij een puntlast of binnen een verdeelde belasting.

Oplegreacties

Evenwicht van de hele balk, inclusief de belasting op het overstek.

Resultante van de verdeelde belasting: W = w·ℓ = 10·10,5 = 105 kN, aangrijpend op x̄ = 5,25 m
ΣMA = 0: RB·8 = 10·10,5·5,25
RB = 551,3/8 = 68,91 kN
ΣFy = 0: RA = 105 − 68,91 = 36,09 kN

Moment nul

Tussen de opleggingen is M(x) = RA·x − w·x²/2. Afgezien van x = 0 is het nul bij x = 2RA/w.

RA·xc − w·xc²/2 = 0
xc = 2·36,09/10 = 7,219 m

Antwoord

xc = 7,219 m
11.Zwaartepunt en traagheidsmoment

Antwoord: r = 148,7 mm

Traagheidsmoment: voor een rechthoek is I = bh³/12 om de eigen zwaartepuntsas en bh³/3 om de basis (stelling van Steiner I = Ic + A·d²). Een gat verwerk je door de I ervan af te trekken, zolang beide delen dezelfde as hebben. Het elastische weerstandsmoment is S = I/c, waarbij c de afstand tot de uiterste vezel is. De traagheidsstraal r = √(I/A) is de afstand waarop de hele oppervlakte dezelfde I zou geven; je gebruikt hem bij knik van kolommen.

Netto oppervlakte en traagheidsmoment

b = 244 mm, h = 364 mm
A = BH − bh = 280·400 − 244·364 = 23184 mm²
I = (BH³ − bh³)/12 = 5,127 × 10⁸ mm⁴

Traagheidsstraal

r = √(I/A) = √(5,127 × 10⁸/23184) = 148,7 mm

Antwoord

r = 148,7 mm
12.Zwaartepunt en traagheidsmoment

Antwoord: Ix = 79,45 × 10⁶ mm⁴

Doorsneden met gaten: behandel een gat als een negatief oppervlak. Het zwaartepunt is ȳ = (A₁y₁ − A₂y₂)/(A₁ − A₂), met A₁, y₁ voor de volle plaat en A₂, y₂ voor het gat. Gebruik voor het kwadratisch oppervlaktemoment om de zwaartelijn de stelling van Steiner voor elk deel en trek het gat af: I = (Ic1 + A₁d₁²) − (Ic2 + A₂d₂²), waarbij d de afstand is van het eigen zwaartepunt van elk deel tot de as door ȳ. Een rechthoek heeft Ic = bh³/12 en een cirkel Ic = πd⁴/64.

Zwaartepunt

ȳ = (24000·100 − 1200·120)/(24000 − 1200) = 98,95 mm

Volle plaat om ȳ

120·200³/12 + 24000·1,053² = 80,03 × 10⁶ mm⁴

Gat om ȳ

60·20³/12 + 1200·21,05² = 0,5719 × 10⁶ mm⁴

Trek af

Ix = 79,45 × 10⁶ mm⁴

Antwoord

Ix = 79,45 × 10⁶ mm⁴

ExamProblems · examproblems.com/courses/statics