Statica: samenvattingspakket

Formuleoverzichten, de belangrijkste methodestappen voor elk onderwerp en 12 oefenopgaven, met volledige oplossingen achterin.

Nieuwe opgavenTerug naar het vak

Kies in het printvenster “Opslaan als pdf” om een kopie op je apparaat te bewaren.

1Formules en methoden

Vectoren: inwendig en uitwendig product

Grootte
|a| = √(ax² + ay² + az²)
Eenheidsvector
û = a/|a|
Componenten uit een hoek
Fx = F·cos θ, Fy = F·sin θ
Inwendig product
a·b = axbx + ayby + azbz = |a||b|cos θ
Scalaire projectie van a op b
a·b/|b|
Arbeid
W = F·d
Uitwendig product
a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx)
Oppervlakken
parallellogram |a × b|, driehoek ½|a × b|
Moment om O
MO = r × F, r = A − O
Volume van een parallellepipedum
V = |a·(b × c)|

Methode

  1. Schrijf elke vector in componenten; voor een kracht gegeven door een grootte en een hoek gebruik je F·cos θ en F·sin θ.
  2. Gebruik voor lengtes en richtingen de grootte √(x² + y² + z²) en de eenheidsvector a/|a|.
  3. Gebruik het inwendig product voor hoeken, projecties, loodrechte stand en arbeid: a·b = |a||b|cos θ.
  4. Gebruik het uitwendig product voor loodrechte vectoren, oppervlakten en momenten: schrijf de drie componenten zorgvuldig uit en houd de volgorde a × b aan.

Oplegreacties van balken

Evenwicht
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Gelijkmatig verdeelde belasting
resultante w·L in het midden van de belasting
Moment
M = F·d

Methode

  1. Teken een vrijlichaamsschema en vervang elke oplegging door haar reactiekrachten.
  2. Vervang elke verdeelde belasting door één kracht in haar zwaartepunt.
  3. Neem momenten om één oplegging om de reactiekracht in de andere te vinden.
  4. Gebruik ΣFy = 0 om de overige reactiekracht te vinden, en controleer met een tweede momentenvergelijking.

Vakwerk: knopenmethode

Knopenmethode
ΣFx = 0, ΣFy = 0 at each joint
Snedemethode
ΣM = 0 about a cut point
Staafkracht
positief = trek, negatief = druk

Methode

  1. Bepaal de oplegreacties van het hele vakwerk.
  2. Knopenmethode: begin bij een knoop met hooguit twee onbekende staafkrachten en gebruik ΣFx = 0 en ΣFy = 0.
  3. Snedemethode: snijd door de staaf die je nodig hebt en neem momenten om een punt waar de andere onbekende staven samenkomen.
  4. Neem trek aan; een negatief antwoord betekent druk.

Raamwerken en machines

Evenwicht van elke staaf
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Tweekrachtsstaaf
kracht langs de lijn door zijn twee scharnierpennen
Pennenkracht
gelijk en tegengesteld op de twee staven die hij verbindt
Grootte van een pennenkracht
F = √(Fx² + Fy²)
Hefboom, tang, hoekhefboom
Fin·a = Fout·b
Kniehefboom
Flink = F/(2 sin θ), Q = F/(2 tan θ)
Gelijkmatig verdeelde belasting
resultante w·L in het midden van de belasting

Methode

  1. Teken de hele constructie en bepaal de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn.
  2. Herken de tweekrachtsstaven: ze zijn alleen in twee scharnierpunten belast, dus hun kracht werkt langs de lijn tussen die punten.
  3. Haal het raamwerk uit elkaar en teken elke staaf apart, met gelijke en tegengestelde pennenkrachten waar staven samenkomen.
  4. Neem voor elke staaf de momenten om een scharnierpunt met onbekende krachten, en gebruik dan ΣFx = 0 en ΣFy = 0; combineer de componenten pas aan het eind tot een grootte.

Dwarskracht en buigend moment

Dwarskracht en moment
V = ΣF aan één kant, M = ΣF·d aan één kant
Buigspanning
σ = M·y/I
Rechthoek
I = bh³/12
Weerstandsmoment
W = I/ymax
Ligger op twee steunpunten, gelijkmatige belasting
Mmax = wL²/8

Methode

  1. Bepaal de oplegreacties uit het evenwicht van de hele balk.
  2. Snijd de balk door in de doorsnede die je nodig hebt en houd één kant over.
  3. Dwarskracht: de som van de verticale krachten op die kant. Buigend moment: de som van hun momenten om de snede.
  4. Zoek voor het maximale moment de plek waar de dwarskracht nul is.

Zwaartepunt en traagheidsmoment

Zwaartepunt
ȳ = ΣAiyi/ΣAi
Rechthoek
I = bh³/12
Stelling van Steiner
I = Ic + A·d²
Samengestelde doorsnede
I = Σ(Ic,i + Aidi²)

2Oefenopgaven

1.Vectoren: inwendig en uitwendig productGemiddeld
xyzab

Bepaal de scalaire projectie compb a van a = (−5, −4, −6) op b = (−3, 4, −6), dat wil zeggen de component van a in de richting van b.

a = (−5, −4, −6)b = (−3, 4, −6)
compb a =
2.Vectoren: inwendig en uitwendig productMoeilijk
xyzrFOA

Een kracht F = (50, −20, 60) N werkt in punt A(−3, −3, 3). Coördinaten zijn in meter. Bepaal de x-component Mx van het moment van de kracht om de oorsprong O(0, 0, 0).

F = (50, −20, 60) NA(−3, −3, 3) mO(0, 0, 0) m
Mx = N·m
3.Oplegreacties van balkenGemiddeld
P1​ = 10 kNP2​ = 60 kNABCRB​ = ?1,5 m1,5 m1 m

De balk heeft een scharnier in A en een rol in B, op 3 m van A, en steekt voorbij B uit tot het vrije uiteinde C. Vind de verticale reactie RB, met omhoog positief.

AB = 3 mAC = 4 mP1 = 10 kN op 1,5 mP2 = 60 kN op 4 m
RB = kN
4.Oplegreacties van balkenMoeilijk
P = 65 kN, 30°Q = 25 kNABRA​ = ?1 m3,5 m0,5 m

De vrij opgelegde balk heeft een scharnier in A en een rol in B. Een last P werkt op 4,5 m van A, onder een hoek van 30° met de horizontaal, en een verticale last Q werkt op 1 m van A. Vind de grootte van de totale reactiekracht RA in het scharnier A.

L = 5 mP = 65 kN op 4,5 m, θ = 30°Q = 25 kN op 1 m
RA = kN
5.Vakwerk: knopenmethodeGemiddeld
ABCDEFGH25 kN15 kN30 kN20 kN40 kN4 × 3 m3 m

Precies één staaf van dit vakwerk draagt onder deze belastingen geen kracht. Welke is de nulstaaf? Klik erop in het diagram.

C: 25 kN ↓D: 15 kN ↓F: 30 kN ↓G: 20 kN ↓H: 40 kN ↓
  1. 1staaf AB
  2. 2staaf BC
  3. 3staaf CD
  4. 4staaf DE
  5. 5staaf FG
  6. 6staaf GH
  7. 7staaf AF
  8. 8staaf HE
  9. 9staaf BF
  10. 10staaf CG
  11. 11staaf DH
  12. 12staaf FC
  13. 13staaf HC
6.Vakwerk: knopenmethodeMoeilijk
ABBCACACB55 kN20 kN5 m1 m3 m

Gebruik de knopenmethode om de kracht FAC in staaf AC te vinden. Geef trek als positief en druk als negatief.

overspanning = 5 mhoogte = 3 mB ligt 1 m van Averticale belasting = 55 kNhorizontale belasting = 20 kN →
FAC = kN
7.Raamwerken en machinesGemiddeld
8 kN6 m2,5 m0,9 mABCK

Het getoonde raamwerk heeft scharnieren in A, B en C; A en C zitten 6 m uit elkaar aan de grond vast, en B ligt 2,5 m boven de grond en 0,9 m rechts van A. Een verticale belasting van 8 kN werkt op staaf AB in K, 0,45 m (horizontaal) van A. Bepaal de kracht FBC in staaf BC.

P = 8 kNL = 6 mH = 2,5 mhorizontale afstand A tot B = 0,9 mhorizontale afstand A tot K = 0,45 m
FBC = kN
8.Raamwerken en machinesMoeilijk
10 kN6 m0,8 m2,2 m2,25 mABCDEK

Het getoonde A-frame staat op een scharnier in A en een rol in B, 6 m uit elkaar, met de topscharnier C op 3 m hoogte en de horizontale trekstang DE 0,8 m boven de grond. Een verticale belasting van 10 kN werkt op poot AC in K, 2,25 m (horizontaal) van A. Bepaal de grootte van de kracht C die de pen C op poot BC uitoefent.

P = 10 kNAB = 6 mhoogte van C = 3 mhoogte van DE = 0,8 mhorizontale afstand A tot K = 2,25 m
C = kN
9.Dwarskracht en buigend momentGemiddeld
w = 4 kN/mP = 65 kNAB3,5 m0,5 m

De uitkragende ligger is ingeklemd in A. Hij draagt een gelijkmatig verdeelde belasting w over de hele lengte en een puntlast P op 3,5 m vanaf A. Vind het buigend moment MA bij de inklemming A. Neem doorbuigende (sagging) momenten positief en een opwaartse dwarskracht op het linkervlak positief.

L = 4 mP = 65 kN op 3,5 mw = 4 kN/m van 0 tot 4 m
MA = kN·m
10.Dwarskracht en buigend momentMoeilijk
w = 3 kN/mP = 75 kNAB1 m7 m

De vrij opgelegde balk draagt een gelijkmatig verdeelde belasting w over de hele overspanning en een puntlast P. Vind het maximale buigend moment Mmax in de balk.

L = 8 mP = 75 kN op 1 mw = 3 kN/m van 0 tot 8 m
Mmax = kN·m
11.Zwaartepunt en traagheidsmomentGemiddeld
200 mm300 mm90 mmØ60xIx​ = ?

Een plaat van 200 mm × 300 mm heeft een rond gat met een diameter van 60 mm op de verticale hartlijn, met zijn middelpunt 90 mm boven de onderkant. Bepaal het kwadratisch oppervlaktemoment Ix om de horizontale as door het zwaartepunt.

b = 200 mmh = 300 mmd = 60 mmmiddelpunt van het gat: y = 90 mm
Ix = × 10⁶ mm⁴
12.Zwaartepunt en traagheidsmomentMoeilijk
200 mm240 mm72 mm50 × 30xIx​ = ?

Een plaat van 200 mm × 240 mm heeft een rechthoekige uitsparing van 50 mm breed en 30 mm hoog, gecentreerd op de verticale hartlijn met zijn middelpunt 72 mm boven de onderkant. Bepaal het kwadratisch oppervlaktemoment Ix om de horizontale as door het zwaartepunt.

b = 200 mmh = 240 mmuitsparing: 50 × 30 mmmiddelpunt van het gat: y = 72 mm
Ix = × 10⁶ mm⁴

3Oplossingen

1.Vectoren: inwendig en uitwendig product

Antwoord: compb a = 4,481

Inwendig product: a·b = axbx + ayby + azbz = |a|·|b|·cos θ, een scalar. Het geeft de hoek tussen twee vectoren, cos θ = a·b/(|a|·|b|), en het is nul als ze loodrecht op elkaar staan. De scalaire projectie van a op b is a·b/|b|, en een constante kracht F die over een verplaatsing d werkt, verricht arbeid W = F·d.

Inwendig product

a·b = (−5)·(−3) + (−4)·4 + (−6)·(−6) = 35

Lengte van b

|b| = √((−3)² + 4² + (−6)²) = 7,81

Scalaire projectie

compb a = a·b/|b| = 35/7,81 = 4,481

Antwoord

compb a = 4,481
2.Vectoren: inwendig en uitwendig product

Antwoord: Mx = −120 N·m

Uitwendig product: a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx) staat loodrecht op beide vectoren, en |a × b| = |a|·|b|·sin θ is de oppervlakte van het parallellogram dat ze opspannen (de driehoek is de helft daarvan). De volgorde doet ertoe: b × a = −(a × b). Het moment van een kracht F die op punt A werkt, om punt O is MO = r × F, met r = A − O.

Plaatsvector van O naar A

r = A − O = (−3, −3, 3) − (0, 0, 0) = (−3, −3, 3) m

Moment M = r × F

(r × F)x = ryFz − rzFy = (−3)·60 − 3·(−20) = −120 N·m
(r × F)y = rzFx − rxFz = 3·50 − (−3)·60 = 330 N·m
(r × F)z = rxFy − ryFx = (−3)·(−20) − (−3)·50 = 210 N·m

Gevraagde component

Mx = −120 N·m

Antwoord

Mx = −120 N·m
3.Oplegreacties van balken

Antwoord: RB = 85 kN

Statisch evenwicht: een lichaam in rust heeft ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 om elk punt. Vervang elke verdeelde belasting door haar resultante (de oppervlakte) die aangrijpt in het zwaartepunt van het belastingsdiagram, en neem momenten om een oplegging om de reactie van die oplegging uit de vergelijking te halen.

Momenten om A

Linksom positief.

ΣMA = 0: RB·3 = 10·1,5 + 60·4
RB = 255/3 = 85 kN

Verticaal evenwicht

RA = 10 + 60 − 85 = −15 kN

Antwoord

RB = 85 kN

RA is negatief: het scharnier in A moet de balk naar beneden houden.

4.Oplegreacties van balken

Antwoord: RA = 60,9 kN

Statisch evenwicht: een lichaam in rust heeft ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 om elk punt. Vervang elke verdeelde belasting door haar resultante (de oppervlakte) die aangrijpt in het zwaartepunt van het belastingsdiagram, en neem momenten om een oplegging om de reactie van die oplegging uit de vergelijking te halen.

Componenten van P

Pv = 65·sin 30° = 32,5 kN
Ph = 65·cos 30° = 56,29 kN

Reacties

ΣMA = 0: RB·5 = 32,5·4,5 + 25·1 → RB = 34,25 kN
Ay = 32,5 + 25 − 34,25 = 23,25 kN
Ax = Ph = 56,29 kN

Resultante in A

RA = √(56,29² + 23,25²) = 60,9 kN

Antwoord

RA = 60,9 kN
5.Vakwerk: knopenmethode

Antwoord: staaf BF

Nulstaven: in een knooppunt moeten de krachten in elke richting in evenwicht zijn. Als een knooppunt geen belasting en geen oplegging heeft, en twee van zijn drie staven op één lijn liggen, dan betrekt het evenwicht dwars op die lijn alleen de derde staaf, dus haar kracht is nul. Als er maar twee staven samenkomen in een onbelast knooppunt en ze niet op één lijn liggen, zijn beide nul.

Knooppunt B

AB en BC liggen op één rechte lijn en het knooppunt draagt geen belasting. Het krachtenevenwicht dwars op die lijn laat alleen BF over.

ΣF⊥ = 0 → FBF = 0

Controleer met de knooppuntenmethode

Het oplossen van alle knooppunten geeft deze staafkrachten (T = trek, C = druk).

AB: 58,75 kN (T), BC: 58,75 kN (T), CD: 71,25 kN (T), DE: 71,25 kN (T), FG: 87,5 kN (C), GH: 87,5 kN (C), AF: 83,09 kN (C), HE: 100,8 kN (C), BF: 0, CG: 20 kN (C), DH: 15 kN (T), FC: 40,66 kN (T), HC: 22,98 kN (T)

Antwoord

Nulstaaf: BF
6.Vakwerk: knopenmethode

Antwoord: FAC = 30,67 kN

Knopenmethode: elke knoop van een vakwerk is in evenwicht, dus ΣFx = 0 en ΣFy = 0 in elke knoop. Begin bij een knoop met hoogstens twee onbekende staafkrachten. Een negatief resultaat betekent dat de staaf op druk staat.

ABBCACACB55 kN20 kNAy​Cy​Ax​

Oplegreacties

Evenwicht van het hele vakwerk. Momenten om A, tegen de klok in positief.

ΣMA = 0: Cy·5 = 55·1 + 20·3 → Cy = 23 kN
ΣFy = 0: Ay = 55 − 23 = 32 kN
ΣFx = 0: Ax = −20 kN

Knoop C

De rol geeft alleen een verticale reactie, dus knoop C heeft maar twee onbekende staafkrachten. Neem aan dat beide op trek staan.

sin γ = 3/5 = 0,6, cos γ = 4/5 = 0,8
ΣFy = 0: Cy + FBC·sin γ = 0 → FBC = −23/0,6 = −38,33 kN
ΣFx = 0: −FAC − FBC·cos γ = 0 → FAC = −(−38,33)·0,8 = 30,67 kN

Antwoord

FAC = 30,67 kN (trek)
7.Raamwerken en machines

Antwoord: FBC = 1,363 kN

Raamwerken en machines: anders dan een vakwerk bevat een raamwerk minstens één staaf die op meer dan twee punten krachten draagt, of een belasting tussen zijn scharnierpunten. Zoek eerst de tweekrachtsstaven: een staaf die alleen in twee scharnierpunten is belast, heeft zijn kracht langs de lijn door die punten, dus hij voegt één onbekende toe, geen twee. Gebruik dan de hele constructie voor de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn. Haal ten slotte het raamwerk uit elkaar: teken elke staaf apart, met pennenkrachten die gelijk en tegengesteld zijn op de twee staven die ze verbinden, en schrijf ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 ervoor op. Momenten nemen om een scharnierpen haalt beide componenten van die pennenkracht uit de vergelijking.

Tweekrachtsstaaf BC

BC = √(5,1² + 2,5²) = 5,68 m

Heel raamwerk: momenten om A

De grond duwt in C op BC langs CB; zijn horizontale component gaat door A, alleen de verticale heeft een moment.

FBC·(2,5/5,68)·6 = 8·0,45
FBC = 1,363 kN (druk)

Antwoord

FBC = 1,363 kN
8.Raamwerken en machines

Antwoord: C = 6,341 kN

Raamwerken en machines: anders dan een vakwerk bevat een raamwerk minstens één staaf die op meer dan twee punten krachten draagt, of een belasting tussen zijn scharnierpunten. Zoek eerst de tweekrachtsstaven: een staaf die alleen in twee scharnierpunten is belast, heeft zijn kracht langs de lijn door die punten, dus hij voegt één onbekende toe, geen twee. Gebruik dan de hele constructie voor de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn. Haal ten slotte het raamwerk uit elkaar: teken elke staaf apart, met pennenkrachten die gelijk en tegengesteld zijn op de twee staven die ze verbinden, en schrijf ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 ervoor op. Momenten nemen om een scharnierpen haalt beide componenten van die pennenkracht uit de vergelijking.

Oplegreactie in B

By = 10·2,25/6 = 3,75 kN

Trekstangkracht

T = 3,75·3/2,2 = 5,114 kN

Pennenkracht op BC

Cx = 5,114 kN, Cy = −3,75 kN
C = √(5,114² + 3,75²) = 6,341 kN

Antwoord

C = 6,341 kN
9.Dwarskracht en buigend moment

Antwoord: MA = −259,5 kN·m

Snedemethode: snijd de balk door waar je de inwendige krachten wilt weten en houd één kant over. De dwarskracht V houdt de verticale krachten op die kant in evenwicht, en het buigend moment M hun momenten om de snede.

Houd het deel met het vrije uiteinde over

P: −65·3,5 = −227,5 kN·m
w: −4·4²/2 = −32 kN·m
MA = −227,5 − 32 = −259,5 kN·m

Antwoord

MA = −259,5 kN·m

Negatief betekent opbuigend (hogging): trek aan de bovenzijde.

10.Dwarskracht en buigend moment

Antwoord: Mmax = 76,13 kN·m

Snedemethode: snijd de balk door waar je de inwendige krachten wilt weten en houd één kant over. De dwarskracht V houdt de verticale krachten op die kant in evenwicht, en het buigend moment M hun momenten om de snede. Maximaal moment: omdat dM/dx = V, bereikt het buigend moment zijn piek waar de dwarskracht door nul gaat, bij een puntlast of binnen een verdeelde belasting.

Oplegreacties

Evenwicht van de hele balk.

Resultante van de verdeelde belasting: W = w·ℓ = 3·8 = 24 kN, aangrijpend op x̄ = 4 m
ΣMA = 0: RB·8 = 75·1 + 3·8·4
RB = 171/8 = 21,38 kN
ΣFy = 0: RA = 99 − 21,38 = 77,63 kN

Waar is V = 0?

V(1⁻) = RA − w·1 = 74,63 kN
V(1⁺) = 74,63 − 75 = −0,375 kN
De dwarskracht wisselt van teken bij de last, dus het maximum ligt onder de last.

Maximaal moment

Mmax = RA·1 − w·1²/2 = 77,63·1 − 3·1²/2 = 76,13 kN·m

Antwoord

Mmax = 76,13 kN·m

Dat is op x = 1 m vanaf A.

11.Zwaartepunt en traagheidsmoment

Antwoord: Ix = 438,7 × 10⁶ mm⁴

Doorsneden met gaten: behandel een gat als een negatief oppervlak. Het zwaartepunt is ȳ = (A₁y₁ − A₂y₂)/(A₁ − A₂), met A₁, y₁ voor de volle plaat en A₂, y₂ voor het gat. Gebruik voor het kwadratisch oppervlaktemoment om de zwaartelijn de stelling van Steiner voor elk deel en trek het gat af: I = (Ic1 + A₁d₁²) − (Ic2 + A₂d₂²), waarbij d de afstand is van het eigen zwaartepunt van elk deel tot de as door ȳ. Een rechthoek heeft Ic = bh³/12 en een cirkel Ic = πd⁴/64.

Zwaartepunt

ȳ = (60000·150 − 2827·90)/(60000 − 2827) = 153 mm

Volle plaat om ȳ

200·300³/12 + 60000·−2,967² = 450,5 × 10⁶ mm⁴

Gat om ȳ

π·60⁴/64 + 2827·−62,97² = 11,85 × 10⁶ mm⁴

Trek af

Ix = 438,7 × 10⁶ mm⁴

Antwoord

Ix = 438,7 × 10⁶ mm⁴
12.Zwaartepunt en traagheidsmoment

Antwoord: Ix = 226,7 × 10⁶ mm⁴

Doorsneden met gaten: behandel een gat als een negatief oppervlak. Het zwaartepunt is ȳ = (A₁y₁ − A₂y₂)/(A₁ − A₂), met A₁, y₁ voor de volle plaat en A₂, y₂ voor het gat. Gebruik voor het kwadratisch oppervlaktemoment om de zwaartelijn de stelling van Steiner voor elk deel en trek het gat af: I = (Ic1 + A₁d₁²) − (Ic2 + A₂d₂²), waarbij d de afstand is van het eigen zwaartepunt van elk deel tot de as door ȳ. Een rechthoek heeft Ic = bh³/12 en een cirkel Ic = πd⁴/64.

Zwaartepunt

ȳ = (48000·120 − 1500·72)/(48000 − 1500) = 121,5 mm

Volle plaat om ȳ

200·240³/12 + 48000·−1,548² = 230,5 × 10⁶ mm⁴

Gat om ȳ

50·30³/12 + 1500·−49,55² = 3,795 × 10⁶ mm⁴

Trek af

Ix = 226,7 × 10⁶ mm⁴

Antwoord

Ix = 226,7 × 10⁶ mm⁴

ExamProblems · examproblems.com/courses/statics