Statica: samenvattingspakket

Formuleoverzichten, de belangrijkste methodestappen voor elk onderwerp en 12 oefenopgaven, met volledige oplossingen achterin.

Nieuwe opgavenTerug naar het vak

Kies in het printvenster “Opslaan als pdf” om een kopie op je apparaat te bewaren.

1Formules en methoden

Vectoren: inwendig en uitwendig product

Grootte
|a| = √(ax² + ay² + az²)
Eenheidsvector
û = a/|a|
Componenten uit een hoek
Fx = F·cos θ, Fy = F·sin θ
Inwendig product
a·b = axbx + ayby + azbz = |a||b|cos θ
Scalaire projectie van a op b
a·b/|b|
Arbeid
W = F·d
Uitwendig product
a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx)
Oppervlakken
parallellogram |a × b|, driehoek ½|a × b|
Moment om O
MO = r × F, r = A − O
Volume van een parallellepipedum
V = |a·(b × c)|

Methode

  1. Schrijf elke vector in componenten; voor een kracht gegeven door een grootte en een hoek gebruik je F·cos θ en F·sin θ.
  2. Gebruik voor lengtes en richtingen de grootte √(x² + y² + z²) en de eenheidsvector a/|a|.
  3. Gebruik het inwendig product voor hoeken, projecties, loodrechte stand en arbeid: a·b = |a||b|cos θ.
  4. Gebruik het uitwendig product voor loodrechte vectoren, oppervlakten en momenten: schrijf de drie componenten zorgvuldig uit en houd de volgorde a × b aan.

Oplegreacties van balken

Evenwicht
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Gelijkmatig verdeelde belasting
resultante w·L in het midden van de belasting
Moment
M = F·d

Methode

  1. Teken een vrijlichaamsschema en vervang elke oplegging door haar reactiekrachten.
  2. Vervang elke verdeelde belasting door één kracht in haar zwaartepunt.
  3. Neem momenten om één oplegging om de reactiekracht in de andere te vinden.
  4. Gebruik ΣFy = 0 om de overige reactiekracht te vinden, en controleer met een tweede momentenvergelijking.

Vakwerk: knopenmethode

Knopenmethode
ΣFx = 0, ΣFy = 0 at each joint
Snedemethode
ΣM = 0 about a cut point
Staafkracht
positief = trek, negatief = druk

Methode

  1. Bepaal de oplegreacties van het hele vakwerk.
  2. Knopenmethode: begin bij een knoop met hooguit twee onbekende staafkrachten en gebruik ΣFx = 0 en ΣFy = 0.
  3. Snedemethode: snijd door de staaf die je nodig hebt en neem momenten om een punt waar de andere onbekende staven samenkomen.
  4. Neem trek aan; een negatief antwoord betekent druk.

Raamwerken en machines

Evenwicht van elke staaf
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Tweekrachtsstaaf
kracht langs de lijn door zijn twee scharnierpennen
Pennenkracht
gelijk en tegengesteld op de twee staven die hij verbindt
Grootte van een pennenkracht
F = √(Fx² + Fy²)
Hefboom, tang, hoekhefboom
Fin·a = Fout·b
Kniehefboom
Flink = F/(2 sin θ), Q = F/(2 tan θ)
Gelijkmatig verdeelde belasting
resultante w·L in het midden van de belasting

Methode

  1. Teken de hele constructie en bepaal de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn.
  2. Herken de tweekrachtsstaven: ze zijn alleen in twee scharnierpunten belast, dus hun kracht werkt langs de lijn tussen die punten.
  3. Haal het raamwerk uit elkaar en teken elke staaf apart, met gelijke en tegengestelde pennenkrachten waar staven samenkomen.
  4. Neem voor elke staaf de momenten om een scharnierpunt met onbekende krachten, en gebruik dan ΣFx = 0 en ΣFy = 0; combineer de componenten pas aan het eind tot een grootte.

Dwarskracht en buigend moment

Dwarskracht en moment
V = ΣF aan één kant, M = ΣF·d aan één kant
Buigspanning
σ = M·y/I
Rechthoek
I = bh³/12
Weerstandsmoment
W = I/ymax
Ligger op twee steunpunten, gelijkmatige belasting
Mmax = wL²/8

Methode

  1. Bepaal de oplegreacties uit het evenwicht van de hele balk.
  2. Snijd de balk door in de doorsnede die je nodig hebt en houd één kant over.
  3. Dwarskracht: de som van de verticale krachten op die kant. Buigend moment: de som van hun momenten om de snede.
  4. Zoek voor het maximale moment de plek waar de dwarskracht nul is.

Zwaartepunt en traagheidsmoment

Zwaartepunt
ȳ = ΣAiyi/ΣAi
Rechthoek
I = bh³/12
Stelling van Steiner
I = Ic + A·d²
Samengestelde doorsnede
I = Σ(Ic,i + Aidi²)

2Oefenopgaven

1.Vectoren: inwendig en uitwendig productGemiddeld
xyzab

Bepaal de hoek θ tussen de vectoren a = (−5, 3, 5) en b = (1, −2, 2), in graden.

a = (−5, 3, 5)b = (1, −2, 2)
θ = °
2.Vectoren: inwendig en uitwendig productMoeilijk
xyzab

Bepaal de oppervlakte A van het parallellogram opgespannen door a = (−4, −5, −3) en b = (−2, −3, 5).

a = (−4, −5, −3)b = (−2, −3, 5)
A =
3.Oplegreacties van balkenGemiddeld
P = 20 kNM = 30 kN·mABRB​ = ?3,5 m1 m0,5 m

De vrij opgelegde balk heeft een scharnier in A en een rol in B. Hij draagt een puntlast P op 3,5 m van A en een linksdraaiend koppel M op 4,5 m van A. Vind de verticale reactie RB, met omhoog positief.

L = 5 mP = 20 kN op 3,5 mM = 30 kN·m (linksdraaiend) op 4,5 m
RB = kN
4.Oplegreacties van balkenMoeilijk
w = 10 kN/mP = 20 kNABCRA​ = ?1 m3,5 m1,5 m

De balk heeft een scharnier in A en een rol in B, op 4,5 m van A, en steekt voorbij B uit tot het vrije uiteinde C. Hij draagt een puntlast P op 1 m van A en een gelijkmatig verdeelde belasting w van 4,5 m tot het vrije uiteinde op 6 m. Vind de verticale reactie RA, met omhoog positief.

AB = 4,5 mAC = 6 mP = 20 kN op 1 mw = 10 kN/m van 4,5 tot 6 m
RA = kN
5.Vakwerk: knopenmethodeGemiddeld
ABBCACACB55 kN5 m4 m4 m

Gebruik de knopenmethode om de kracht FAB in staaf AB te vinden. Geef trek als positief en druk als negatief.

overspanning = 5 mhoogte = 4 mB ligt 4 m van Averticale belasting = 55 kN
FAB = kN
6.Vakwerk: knopenmethodeMoeilijk
ABBCACACB55 kN30 kN6 m5 m4 m

Gebruik de knopenmethode om de kracht FAB in staaf AB te vinden. Geef trek als positief en druk als negatief.

overspanning = 6 mhoogte = 4 mB ligt 5 m van Averticale belasting = 55 kNhorizontale belasting = 30 kN →
FAB = kN
7.Raamwerken en machinesGemiddeld
4 kN2,4 m2 m2 mABCDE

Het getoonde A-frame staat op een scharnier in A en een rol in B, 2,4 m uit elkaar. De poten komen samen in het scharnier C, 4 m hoog, en de horizontale trekstang DE zit 2 m boven de grond. In C werkt een belasting van 4 kN. Bepaal de grootte van de kracht C die de pen C op poot BC uitoefent.

P = 4 kNAB = 2,4 mhoogte van C = 4 mhoogte van DE = 2 m
C = kN
8.Raamwerken en machinesMoeilijk
20 kN10 kN4 m2 m1,2 mABCK

Het getoonde raamwerk heeft scharnieren in A, B en C; A en C zitten 4 m uit elkaar aan de grond vast, en B ligt 2 m hoog en 1,2 m rechts van A. Staaf AB draagt een verticale belasting van 20 kN in K, 0,9 m (horizontaal) van A, en in B werkt een horizontale belasting van 10 kN naar rechts op staaf AB. Bepaal de grootte van de horizontale reactie Ax in A.

P = 20 kNQ = 10 kNL = 4 mH = 2 mhorizontale afstand A tot B = 1,2 mhorizontale afstand A tot K = 0,9 m
Ax = kN
9.Dwarskracht en buigend momentGemiddeld
w = 12 kN/mABdoorsnede6 m2 m

Vind de dwarskracht Vx in de doorsnede x = 6 m vanaf oplegging A. Neem doorbuigende (sagging) momenten positief en een opwaartse dwarskracht op het linkervlak positief.

L = 8 mw = 12 kN/m van 0 tot 8 mx = 6 m
Vx = kN
10.Dwarskracht en buigend momentMoeilijk
w = 12 kN/mP = 60 kNABdoorsnede2 m4 m

Vind het buigend moment Mx in de doorsnede x = 2 m vanaf oplegging A. Neem doorbuigende (sagging) momenten positief en een opwaartse dwarskracht op het linkervlak positief.

L = 6 mP = 60 kN op 2 mw = 12 kN/m van 0 tot 6 mx = 2 m
Mx = kN·m
11.Zwaartepunt en traagheidsmomentGemiddeld
100190t = 10ȳ = ?afmetingen in mm

Een U-profiel ligt met de open kant naar boven: een bodemplaat van 100 mm breed met twee opstaande benen, 190 mm hoog in totaal. Bodem en benen zijn allemaal 10 mm dik. Vind de hoogte ȳ van het zwaartepunt boven de onderrand.

b = 100 mmh = 190 mmt = 10 mm
ȳ = mm
12.Zwaartepunt en traagheidsmomentMoeilijk
150 mm150 mm60 mm80 × 50xIx​ = ?

Een plaat van 150 mm × 150 mm heeft een rechthoekige uitsparing van 80 mm breed en 50 mm hoog, gecentreerd op de verticale hartlijn met zijn middelpunt 60 mm boven de onderkant. Bepaal het kwadratisch oppervlaktemoment Ix om de horizontale as door het zwaartepunt.

b = 150 mmh = 150 mmuitsparing: 80 × 50 mmmiddelpunt van het gat: y = 60 mm
Ix = × 10⁶ mm⁴

3Oplossingen

1.Vectoren: inwendig en uitwendig product

Antwoord: θ = 92,49 °

Inwendig product: a·b = axbx + ayby + azbz = |a|·|b|·cos θ, een scalar. Het geeft de hoek tussen twee vectoren, cos θ = a·b/(|a|·|b|), en het is nul als ze loodrecht op elkaar staan. De scalaire projectie van a op b is a·b/|b|, en een constante kracht F die over een verplaatsing d werkt, verricht arbeid W = F·d.

Inwendig product

a·b = (−5)·1 + 3·(−2) + 5·2 = −1

Groottes

|a| = √((−5)² + 3² + 5²) = 7,681
|b| = √(1² + (−2)² + 2²) = 3

Hoek

cos θ = −1/(7,681·3) = −0,0434
θ = arccos(−0,0434) = 92,49°

Antwoord

θ = 92,49°
2.Vectoren: inwendig en uitwendig product

Antwoord: A = 42,85

Uitwendig product: a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx) staat loodrecht op beide vectoren, en |a × b| = |a|·|b|·sin θ is de oppervlakte van het parallellogram dat ze opspannen (de driehoek is de helft daarvan). De volgorde doet ertoe: b × a = −(a × b). Het moment van een kracht F die op punt A werkt, om punt O is MO = r × F, met r = A − O.

Uitwendig product

(a × b)x = aybz − azby = (−5)·5 − (−3)·(−3) = −34
(a × b)y = azbx − axbz = (−3)·(−2) − (−4)·5 = 26
(a × b)z = axby − aybx = (−4)·(−3) − (−5)·(−2) = 2

Oppervlak

A = |a × b| = √((−34)² + 26² + 2²) = 42,85

Antwoord

A = 42,85
3.Oplegreacties van balken

Antwoord: RB = 8 kN

Statisch evenwicht: een lichaam in rust heeft ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 om elk punt. Vervang elke verdeelde belasting door haar resultante (de oppervlakte) die aangrijpt in het zwaartepunt van het belastingsdiagram, en neem momenten om een oplegging om de reactie van die oplegging uit de vergelijking te halen.

Momenten om A

Linksom positief.

ΣMA = 0: RB·5 − 20·3,5 + 30 = 0
RB = 40/5 = 8 kN

Verticaal evenwicht

RA = 20 − 8 = 12 kN

Antwoord

RB = 8 kN

Een negatieve reactie werkt omlaag.

4.Oplegreacties van balken

Antwoord: RA = 13,06 kN

Statisch evenwicht: een lichaam in rust heeft ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 om elk punt. Vervang elke verdeelde belasting door haar resultante (de oppervlakte) die aangrijpt in het zwaartepunt van het belastingsdiagram, en neem momenten om een oplegging om de reactie van die oplegging uit de vergelijking te halen.

Resultante van de verdeelde belasting

W = 10·1,5 = 15 kN, x̄ = (4,5 + 6)/2 = 5,25 m

Evenwicht

Momenten om A, tegen de klok in positief. Daarna het verticale krachtenevenwicht.

ΣMA = 0: RB·4,5 = 20·1 + 15·5,25
RB = 98,75/4,5 = 21,94 kN
RA = 35 − 21,94 = 13,06 kN

Antwoord

RA = 13,06 kN
5.Vakwerk: knopenmethode

Antwoord: FAB = −15,56 kN

Knopenmethode: elke knoop van een vakwerk is in evenwicht, dus ΣFx = 0 en ΣFy = 0 in elke knoop. Begin bij een knoop met hoogstens twee onbekende staafkrachten. Een negatief resultaat betekent dat de staaf op druk staat.

ABBCACACB55 kNAy​Cy​

Oplegreacties

Evenwicht van het hele vakwerk. Momenten om A, tegen de klok in positief.

ΣMA = 0: Cy·5 = 55·4 → Cy = 44 kN
ΣFy = 0: Ay = 55 − 44 = 11 kN

Knoop A

Neem aan dat elke staaf op trek staat (trekt van de knoop af). Alleen AB heeft een verticale component in A.

sin α = 4/5,657 = 0,7071
ΣFy = 0: Ay + FAB·sin α = 0
FAB = −11/0,7071 = −15,56 kN

Antwoord

FAB = −15,56 kN (druk)
6.Vakwerk: knopenmethode

Antwoord: FAB = 17,34 kN

Knopenmethode: elke knoop van een vakwerk is in evenwicht, dus ΣFx = 0 en ΣFy = 0 in elke knoop. Begin bij een knoop met hoogstens twee onbekende staafkrachten. Een negatief resultaat betekent dat de staaf op druk staat.

ABBCACACB55 kN30 kNAy​Cy​Ax​

Oplegreacties

Evenwicht van het hele vakwerk. Momenten om A, tegen de klok in positief.

ΣMA = 0: Cy·6 = 55·5 + 30·4 → Cy = 65,83 kN
ΣFy = 0: Ay = 55 − 65,83 = −10,83 kN
ΣFx = 0: Ax = −30 kN

Knoop A

Neem aan dat elke staaf op trek staat (trekt van de knoop af). Alleen AB heeft een verticale component in A.

sin α = 4/6,403 = 0,6247
ΣFy = 0: Ay + FAB·sin α = 0
FAB = −−10,83/0,6247 = 17,34 kN

Antwoord

FAB = 17,34 kN (trek)
7.Raamwerken en machines

Antwoord: C = 2,332 kN

Raamwerken en machines: anders dan een vakwerk bevat een raamwerk minstens één staaf die op meer dan twee punten krachten draagt, of een belasting tussen zijn scharnierpunten. Zoek eerst de tweekrachtsstaven: een staaf die alleen in twee scharnierpunten is belast, heeft zijn kracht langs de lijn door die punten, dus hij voegt één onbekende toe, geen twee. Gebruik dan de hele constructie voor de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn. Haal ten slotte het raamwerk uit elkaar: teken elke staaf apart, met pennenkrachten die gelijk en tegengesteld zijn op de twee staven die ze verbinden, en schrijf ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 ervoor op. Momenten nemen om een scharnierpen haalt beide componenten van die pennenkracht uit de vergelijking.

Trekstangkracht uit poot BC

By = 2 kN
T = 2·1,2/2 = 1,2 kN

Componenten van de pennenkracht op BC

Cx = T = 1,2 kN, Cy = −By = −2 kN

Grootte

C = √(1,2² + 2²) = 2,332 kN

Antwoord

C = 2,332 kN
8.Raamwerken en machines

Antwoord: Ax = 3,3 kN

Raamwerken en machines: anders dan een vakwerk bevat een raamwerk minstens één staaf die op meer dan twee punten krachten draagt, of een belasting tussen zijn scharnierpunten. Zoek eerst de tweekrachtsstaven: een staaf die alleen in twee scharnierpunten is belast, heeft zijn kracht langs de lijn door die punten, dus hij voegt één onbekende toe, geen twee. Gebruik dan de hele constructie voor de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn. Haal ten slotte het raamwerk uit elkaar: teken elke staaf apart, met pennenkrachten die gelijk en tegengesteld zijn op de twee staven die ze verbinden, en schrijf ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 ervoor op. Momenten nemen om een scharnierpen haalt beide componenten van die pennenkracht uit de vergelijking.

Richting van BC

BC = 3,441 m, cos = 0,8137, sin = 0,5812

Heel raamwerk: momenten om A

FBC·0,5812·4 = 20·0,9 + 10·2
FBC = 16,34 kN

Horizontaal evenwicht

Ax + 10 − 16,34·0,8137 = 0
Ax = 3,3 kN → |Ax| = 3,3 kN

Antwoord

Ax = 3,3 kN

Ax wijst naar rechts.

9.Dwarskracht en buigend moment

Antwoord: Vx = −24 kN

Snedemethode: snijd de balk door waar je de inwendige krachten wilt weten en houd één kant over. De dwarskracht V houdt de verticale krachten op die kant in evenwicht, en het buigend moment M hun momenten om de snede.

Oplegreacties

Evenwicht van de hele balk.

Resultante van de verdeelde belasting: W = w·ℓ = 12·8 = 96 kN, aangrijpend op x̄ = 4 m
ΣMA = 0: RB·8 = 12·8·4
RB = 384/8 = 48 kN
ΣFy = 0: RA = 96 − 48 = 48 kN
w = 12 kN/mABRA​ = 48RB​ = 48doorsnede6 m2 m

Snijd bij x = 6 m en houd het linkerdeel over

Alleen krachten links van de snede tellen mee. Een stuk verdeelde belasting werkt als één kracht in het midden van dat stuk.

V = RA − (alle neerwaartse belastingen links van de snede)
Vx = 48 − 12·6 = −24 kN

Antwoord

Vx = −24 kN
10.Dwarskracht en buigend moment

Antwoord: Mx = 128 kN·m

Snedemethode: snijd de balk door waar je de inwendige krachten wilt weten en houd één kant over. De dwarskracht V houdt de verticale krachten op die kant in evenwicht, en het buigend moment M hun momenten om de snede.

Oplegreacties

Evenwicht van de hele balk.

Resultante van de verdeelde belasting: W = w·ℓ = 12·6 = 72 kN, aangrijpend op x̄ = 3 m
ΣMA = 0: RB·6 = 60·2 + 12·6·3
RB = 336/6 = 56 kN
ΣFy = 0: RA = 132 − 56 = 76 kN
w = 12 kN/mP = 60 kNABRA​ = 76RB​ = 56doorsnede2 m4 m

Snijd bij x = 2 m en houd het linkerdeel over

Alleen krachten links van de snede tellen mee. Een stuk verdeelde belasting werkt als één kracht in het midden van dat stuk.

M = RA·x − (elke belasting links van de snede × de afstand tot de snede)
Mx = 76·2 − 12·2·1 = 128 kN·m

Antwoord

Mx = 128 kN·m
11.Zwaartepunt en traagheidsmoment

Antwoord: ȳ = 79,35 mm

Samengestelde doorsneden: verdeel de doorsnede in rechthoeken. Het zwaartepunt is het oppervlaktegewogen gemiddelde ȳ = ΣAᵢyᵢ/ΣAᵢ. Het traagheidsmoment om de zwaartepuntsas telt voor elk deel de eigen bh³/12 en de Steinerterm A·d² op, waarbij d de afstand is van het zwaartepunt van het deel tot het totale zwaartepunt. De buigspanning is σ = M·y/I.

Verdeel in rechthoeken

Neem de bodem over de volle breedte en de twee benen daarboven (hoogte h − t), zodat niets dubbel geteld wordt.

basis: A1 = 100·10 = 1000 mm², y1 = 5 mm
twee benen: A2 = 2·10·180 = 3600 mm², y2 = 10 + 180/2 = 100 mm

Zwaartepunt

ȳ = (1000·5 + 3600·100)/4600 = 79,35 mm

Antwoord

ȳ = 79,35 mm
12.Zwaartepunt en traagheidsmoment

Antwoord: Ix = 40,26 × 10⁶ mm⁴

Doorsneden met gaten: behandel een gat als een negatief oppervlak. Het zwaartepunt is ȳ = (A₁y₁ − A₂y₂)/(A₁ − A₂), met A₁, y₁ voor de volle plaat en A₂, y₂ voor het gat. Gebruik voor het kwadratisch oppervlaktemoment om de zwaartelijn de stelling van Steiner voor elk deel en trek het gat af: I = (Ic1 + A₁d₁²) − (Ic2 + A₂d₂²), waarbij d de afstand is van het eigen zwaartepunt van elk deel tot de as door ȳ. Een rechthoek heeft Ic = bh³/12 en een cirkel Ic = πd⁴/64.

Zwaartepunt

ȳ = (22500·75 − 4000·60)/(22500 − 4000) = 78,24 mm

Volle plaat om ȳ

150·150³/12 + 22500·−3,243² = 42,42 × 10⁶ mm⁴

Gat om ȳ

80·50³/12 + 4000·−18,24² = 2,165 × 10⁶ mm⁴

Trek af

Ix = 40,26 × 10⁶ mm⁴

Antwoord

Ix = 40,26 × 10⁶ mm⁴

ExamProblems · examproblems.com/courses/statics