Statica: samenvattingspakket

Formuleoverzichten, de belangrijkste methodestappen voor elk onderwerp en 12 oefenopgaven, met volledige oplossingen achterin.

Nieuwe opgavenTerug naar het vak

Kies in het printvenster “Opslaan als pdf” om een kopie op je apparaat te bewaren.

1Formules en methoden

Vectoren: inwendig en uitwendig product

Grootte
|a| = √(ax² + ay² + az²)
Eenheidsvector
û = a/|a|
Componenten uit een hoek
Fx = F·cos θ, Fy = F·sin θ
Inwendig product
a·b = axbx + ayby + azbz = |a||b|cos θ
Scalaire projectie van a op b
a·b/|b|
Arbeid
W = F·d
Uitwendig product
a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx)
Oppervlakken
parallellogram |a × b|, driehoek ½|a × b|
Moment om O
MO = r × F, r = A − O
Volume van een parallellepipedum
V = |a·(b × c)|

Methode

  1. Schrijf elke vector in componenten; voor een kracht gegeven door een grootte en een hoek gebruik je F·cos θ en F·sin θ.
  2. Gebruik voor lengtes en richtingen de grootte √(x² + y² + z²) en de eenheidsvector a/|a|.
  3. Gebruik het inwendig product voor hoeken, projecties, loodrechte stand en arbeid: a·b = |a||b|cos θ.
  4. Gebruik het uitwendig product voor loodrechte vectoren, oppervlakten en momenten: schrijf de drie componenten zorgvuldig uit en houd de volgorde a × b aan.

Oplegreacties van balken

Evenwicht
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Gelijkmatig verdeelde belasting
resultante w·L in het midden van de belasting
Moment
M = F·d

Methode

  1. Teken een vrijlichaamsschema en vervang elke oplegging door haar reactiekrachten.
  2. Vervang elke verdeelde belasting door één kracht in haar zwaartepunt.
  3. Neem momenten om één oplegging om de reactiekracht in de andere te vinden.
  4. Gebruik ΣFy = 0 om de overige reactiekracht te vinden, en controleer met een tweede momentenvergelijking.

Vakwerk: knopenmethode

Knopenmethode
ΣFx = 0, ΣFy = 0 at each joint
Snedemethode
ΣM = 0 about a cut point
Staafkracht
positief = trek, negatief = druk

Methode

  1. Bepaal de oplegreacties van het hele vakwerk.
  2. Knopenmethode: begin bij een knoop met hooguit twee onbekende staafkrachten en gebruik ΣFx = 0 en ΣFy = 0.
  3. Snedemethode: snijd door de staaf die je nodig hebt en neem momenten om een punt waar de andere onbekende staven samenkomen.
  4. Neem trek aan; een negatief antwoord betekent druk.

Raamwerken en machines

Evenwicht van elke staaf
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Tweekrachtsstaaf
kracht langs de lijn door zijn twee scharnierpennen
Pennenkracht
gelijk en tegengesteld op de twee staven die hij verbindt
Grootte van een pennenkracht
F = √(Fx² + Fy²)
Hefboom, tang, hoekhefboom
Fin·a = Fout·b
Kniehefboom
Flink = F/(2 sin θ), Q = F/(2 tan θ)
Gelijkmatig verdeelde belasting
resultante w·L in het midden van de belasting

Methode

  1. Teken de hele constructie en bepaal de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn.
  2. Herken de tweekrachtsstaven: ze zijn alleen in twee scharnierpunten belast, dus hun kracht werkt langs de lijn tussen die punten.
  3. Haal het raamwerk uit elkaar en teken elke staaf apart, met gelijke en tegengestelde pennenkrachten waar staven samenkomen.
  4. Neem voor elke staaf de momenten om een scharnierpunt met onbekende krachten, en gebruik dan ΣFx = 0 en ΣFy = 0; combineer de componenten pas aan het eind tot een grootte.

Dwarskracht en buigend moment

Dwarskracht en moment
V = ΣF aan één kant, M = ΣF·d aan één kant
Buigspanning
σ = M·y/I
Rechthoek
I = bh³/12
Weerstandsmoment
W = I/ymax
Ligger op twee steunpunten, gelijkmatige belasting
Mmax = wL²/8

Methode

  1. Bepaal de oplegreacties uit het evenwicht van de hele balk.
  2. Snijd de balk door in de doorsnede die je nodig hebt en houd één kant over.
  3. Dwarskracht: de som van de verticale krachten op die kant. Buigend moment: de som van hun momenten om de snede.
  4. Zoek voor het maximale moment de plek waar de dwarskracht nul is.

Zwaartepunt en traagheidsmoment

Zwaartepunt
ȳ = ΣAiyi/ΣAi
Rechthoek
I = bh³/12
Stelling van Steiner
I = Ic + A·d²
Samengestelde doorsnede
I = Σ(Ic,i + Aidi²)

2Oefenopgaven

1.Vectoren: inwendig en uitwendig productGemiddeld
xyzab

Bepaal de hoek θ tussen de vectoren a = (−1, −6, −4) en b = (6, −6, 0), in graden.

a = (−1, −6, −4)b = (6, −6, 0)
θ = °
2.Vectoren: inwendig en uitwendig productMoeilijk
xyzab

De eenheidsvector n̂ staat loodrecht op zowel a = (1, 3, 3) als b = (5, −5, 1) en heeft een positieve z-component. Bepaal zijn x-component n̂x.

a = (1, 3, 3)b = (5, −5, 1)n̂z > 0
n̂x =
3.Oplegreacties van balkenGemiddeld
w0​ = 10 kN/mABRA​ = ?10 m

De vrij opgelegde balk (scharnier in A, rol in B) draagt een lineair verlopende belasting die oploopt van nul in A tot 10 kN/m in B. Vind de verticale oplegreactie RA.

L = 10 mw0 = 10 kN/m
RA = kN
4.Oplegreacties van balkenMoeilijk
w = 5 kN/mP = 20 kNQ = 75 kNADCMA​ = ?1 m4 m1 m4 m

Een samengestelde balk is in A in de muur ingeklemd, heeft een inwendig scharnier in C (5 m van A) en rust op een rol in D (10 m van A). Hij draagt een puntlast P op 6 m van A, een gelijkmatig verdeelde belasting w op het hele deel CD en een puntlast Q op 1 m van A. Vind de grootte van het inklemmingsmoment MA bij de muur.

AC = 5 mAD = 10 mP = 20 kN op 6 mw = 5 kN/m van 5 tot 10 mQ = 75 kN op 1 m
MA = kN·m
5.Vakwerk: knopenmethodeGemiddeld
ABCDEFGH35 kN30 kN15 kN15 kN4 × 3 m3 m

Precies één staaf van dit vakwerk draagt onder deze belastingen geen kracht. Welke is de nulstaaf? Klik erop in het diagram.

C: 35 kN ↓D: 30 kN ↓F: 15 kN ↓G: 15 kN ↓
  1. 1staaf AB
  2. 2staaf BC
  3. 3staaf CD
  4. 4staaf DE
  5. 5staaf FG
  6. 6staaf GH
  7. 7staaf AF
  8. 8staaf HE
  9. 9staaf BF
  10. 10staaf CG
  11. 11staaf DH
  12. 12staaf FC
  13. 13staaf HC
6.Vakwerk: knopenmethodeMoeilijk
ABBCACACB60 kN10 kN8 m6 m4 m

Gebruik de knopenmethode om de kracht FBC in staaf BC te vinden. Geef trek als positief en druk als negatief.

overspanning = 8 mhoogte = 4 mB ligt 6 m van Averticale belasting = 60 kNhorizontale belasting = 10 kN →
FBC = kN
7.Raamwerken en machinesGemiddeld
15 kN2,4 m1,5 m2,5 mABCDE

Het getoonde A-frame staat op een scharnier in A en een rol in B, 2,4 m uit elkaar. De poten komen samen in het scharnier C, 4 m hoog, en de horizontale trekstang DE zit 1,5 m boven de grond. In C werkt een belasting van 15 kN. Bepaal de grootte van de kracht C die de pen C op poot BC uitoefent.

P = 15 kNAB = 2,4 mhoogte van C = 4 mhoogte van DE = 1,5 m
C = kN
8.Raamwerken en machinesMoeilijk
w = 1,5 kN/m5 kN2 m0,5 m1,2 mABCD

De balk AB van de getoonde wandconsole is in A scharnierend bevestigd en wordt gesteund door de stut CD (C ligt 1,2 m onder A). De balk draagt over zijn hele lengte een gelijkmatig verdeelde belasting van 1,5 kN/m en een puntlast van 5 kN aan zijn vrije uiteinde B. Bepaal de kracht FCD in de stut.

w = 1,5 kN/mP = 5 kNAD = 2 mAB = 2,5 mAC = 1,2 m
FCD = kN
9.Dwarskracht en buigend momentGemiddeld
w = 4 kN/mABdoorsnede4 m2 m

Vind het buigend moment Mx in de doorsnede x = 4 m vanaf oplegging A. Neem doorbuigende (sagging) momenten positief en een opwaartse dwarskracht op het linkervlak positief.

L = 6 mw = 4 kN/m van 0 tot 6 mx = 4 m
Mx = kN·m
10.Dwarskracht en buigend momentMoeilijk
10 kN30 kNABCDEFG2 m2 m2 m2 m2 m2 m

De markeringen A tot en met G verdelen de balk in zes gelijke delen. Bij welke markering is het buigend moment het grootst in absolute waarde, positief of negatief? Klik erop in het diagram.

10 kN @ 12 m30 kN @ 6 m
  1. 1A (x = 0 m)
  2. 2B (x = 2 m)
  3. 3C (x = 4 m)
  4. 4D (x = 6 m)
  5. 5E (x = 8 m)
  6. 6F (x = 10 m)
  7. 7G (x = 12 m)
11.Zwaartepunt en traagheidsmomentGemiddeld
280190t = 10ȳ = ?afmetingen in mm

Een U-profiel ligt met de open kant naar boven: een bodemplaat van 280 mm breed met twee opstaande benen, 190 mm hoog in totaal. Bodem en benen zijn allemaal 10 mm dik. Vind de hoogte ȳ van het zwaartepunt boven de onderrand.

b = 280 mmh = 190 mmt = 10 mm
ȳ = mm
12.Zwaartepunt en traagheidsmomentMoeilijk
2402524016xM = 50 kN·mafmetingen in mm

Het T-profiel wordt gebruikt als balk met de flens boven en draagt een doorbuigend (sagging) moment van 50 kN·m. Vind de grootte van de buigspanning σboven aan de bovenrand.

bf = 240 mmtf = 25 mmtw = 16 mmhw = 240 mmM = 50 kN·m
σboven = MPa

3Oplossingen

1.Vectoren: inwendig en uitwendig product

Antwoord: θ = 60,95 °

Inwendig product: a·b = axbx + ayby + azbz = |a|·|b|·cos θ, een scalar. Het geeft de hoek tussen twee vectoren, cos θ = a·b/(|a|·|b|), en het is nul als ze loodrecht op elkaar staan. De scalaire projectie van a op b is a·b/|b|, en een constante kracht F die over een verplaatsing d werkt, verricht arbeid W = F·d.

Inwendig product

a·b = (−1)·6 + (−6)·(−6) + (−4)·0 = 30

Groottes

|a| = √((−1)² + (−6)² + (−4)²) = 7,28
|b| = √(6² + (−6)² + 0²) = 8,485

Hoek

cos θ = 30/(7,28·8,485) = 0,4856
θ = arccos(0,4856) = 60,95°

Antwoord

θ = 60,95°
2.Vectoren: inwendig en uitwendig product

Antwoord: n̂x = −0,5934

Uitwendig product: a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx) staat loodrecht op beide vectoren, en |a × b| = |a|·|b|·sin θ is de oppervlakte van het parallellogram dat ze opspannen (de driehoek is de helft daarvan). De volgorde doet ertoe: b × a = −(a × b). Het moment van een kracht F die op punt A werkt, om punt O is MO = r × F, met r = A − O.

Uitwendig product

(a × b)x = aybz − azby = 3·1 − 3·(−5) = 18
(a × b)y = azbx − axbz = 3·5 − 1·1 = 14
(a × b)z = axby − aybx = 1·(−5) − 3·5 = −20

Normeren

De z-component van a × b is negatief, dus gebruik −(a × b).

|a × b| = √(18² + 14² + (−20)²) = 30,33
n̂ = −(18, 14, −20)/30,33 = (−0,5934, −0,4616, 0,6594)
n̂x = −0,5934

Antwoord

n̂x = −0,5934
3.Oplegreacties van balken

Antwoord: RA = 16,67 kN

Statisch evenwicht: een lichaam in rust heeft ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 om elk punt. Vervang elke verdeelde belasting door haar resultante (de oppervlakte) die aangrijpt in het zwaartepunt van het belastingsdiagram, en neem momenten om een oplegging om de reactie van die oplegging uit de vergelijking te halen.

Resultante van de driehoeksbelasting

W = ½·10·10 = 50 kN
x̄ = 2L/3 = 6,667 m

Evenwicht

Momenten om A, tegen de klok in positief. Daarna het verticale krachtenevenwicht.

ΣMA = 0: RB·10 = 50·6,667
RB = 33,33 kN
RA = 50 − 33,33 = 16,67 kN

Antwoord

RA = 16,67 kN
4.Oplegreacties van balken

Antwoord: MA = 217,5 kN·m

Statisch evenwicht: een lichaam in rust heeft ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 om elk punt. Vervang elke verdeelde belasting door haar resultante (de oppervlakte) die aangrijpt in het zwaartepunt van het belastingsdiagram, en neem momenten om een oplegging om de reactie van die oplegging uit de vergelijking te halen. Een inwendig scharnier kan geen buigend moment dragen, wat één extra vergelijking geeft: het moment om het scharnier van de krachten aan één kant is nul.

Deel CD

Het scharnier heeft geen moment, dus de momenten om C op alleen CD moeten in evenwicht zijn.

W = 5·5 = 25 kN op 2,5 m vanaf C
ΣMC = 0: RD·5 = 20·1 + 25·2,5
RD = 16,5 kN
VC = 45 − 16,5 = 28,5 kN

Deel AC

De scharnierkracht VC werkt omlaag op AC (even groot en tegengesteld aan haar werking op CD).

RA = 75 + 28,5 = 103,5 kN
MA = 75·1 + 28,5·5 = 217,5 kN·m

Antwoord

MA = 217,5 kN·m
5.Vakwerk: knopenmethode

Antwoord: staaf BF

Nulstaven: in een knooppunt moeten de krachten in elke richting in evenwicht zijn. Als een knooppunt geen belasting en geen oplegging heeft, en twee van zijn drie staven op één lijn liggen, dan betrekt het evenwicht dwars op die lijn alleen de derde staaf, dus haar kracht is nul. Als er maar twee staven samenkomen in een onbelast knooppunt en ze niet op één lijn liggen, zijn beide nul.

Knooppunt B

AB en BC liggen op één rechte lijn en het knooppunt draagt geen belasting. Het krachtenevenwicht dwars op die lijn laat alleen BF over.

ΣF⊥ = 0 → FBF = 0

Controleer met de knooppuntenmethode

Het oplossen van alle knooppunten geeft deze staafkrachten (T = trek, C = druk).

AB: 43,75 kN (T), BC: 43,75 kN (T), CD: 51,25 kN (T), DE: 51,25 kN (T), FG: 72,5 kN (C), GH: 72,5 kN (C), AF: 61,87 kN (C), HE: 72,48 kN (C), BF: 0, CG: 15 kN (C), DH: 30 kN (T), FC: 40,66 kN (T), HC: 30,05 kN (T)

Antwoord

Nulstaaf: BF
6.Vakwerk: knopenmethode

Antwoord: FBC = −55,9 kN

Knopenmethode: elke knoop van een vakwerk is in evenwicht, dus ΣFx = 0 en ΣFy = 0 in elke knoop. Begin bij een knoop met hoogstens twee onbekende staafkrachten. Een negatief resultaat betekent dat de staaf op druk staat.

ABBCACACB60 kN10 kNAy​Cy​Ax​

Oplegreacties

Evenwicht van het hele vakwerk. Momenten om A, tegen de klok in positief.

ΣMA = 0: Cy·8 = 60·6 + 10·4 → Cy = 50 kN
ΣFy = 0: Ay = 60 − 50 = 10 kN
ΣFx = 0: Ax = −10 kN

Knoop C

De rol geeft alleen een verticale reactie, dus knoop C heeft maar twee onbekende staafkrachten. Neem aan dat beide op trek staan.

sin γ = 4/4,472 = 0,8944, cos γ = 2/4,472 = 0,4472
ΣFy = 0: Cy + FBC·sin γ = 0 → FBC = −50/0,8944 = −55,9 kN

Antwoord

FBC = −55,9 kN (druk)
7.Raamwerken en machines

Antwoord: C = 8,319 kN

Raamwerken en machines: anders dan een vakwerk bevat een raamwerk minstens één staaf die op meer dan twee punten krachten draagt, of een belasting tussen zijn scharnierpunten. Zoek eerst de tweekrachtsstaven: een staaf die alleen in twee scharnierpunten is belast, heeft zijn kracht langs de lijn door die punten, dus hij voegt één onbekende toe, geen twee. Gebruik dan de hele constructie voor de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn. Haal ten slotte het raamwerk uit elkaar: teken elke staaf apart, met pennenkrachten die gelijk en tegengesteld zijn op de twee staven die ze verbinden, en schrijf ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 ervoor op. Momenten nemen om een scharnierpen haalt beide componenten van die pennenkracht uit de vergelijking.

Trekstangkracht uit poot BC

By = 7,5 kN
T = 7,5·1,2/2,5 = 3,6 kN

Componenten van de pennenkracht op BC

Cx = T = 3,6 kN, Cy = −By = −7,5 kN

Grootte

C = √(3,6² + 7,5²) = 8,319 kN

Antwoord

C = 8,319 kN
8.Raamwerken en machines

Antwoord: FCD = 16,7 kN

Raamwerken en machines: anders dan een vakwerk bevat een raamwerk minstens één staaf die op meer dan twee punten krachten draagt, of een belasting tussen zijn scharnierpunten. Zoek eerst de tweekrachtsstaven: een staaf die alleen in twee scharnierpunten is belast, heeft zijn kracht langs de lijn door die punten, dus hij voegt één onbekende toe, geen twee. Gebruik dan de hele constructie voor de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn. Haal ten slotte het raamwerk uit elkaar: teken elke staaf apart, met pennenkrachten die gelijk en tegengesteld zijn op de twee staven die ze verbinden, en schrijf ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 ervoor op. Momenten nemen om een scharnierpen haalt beide componenten van die pennenkracht uit de vergelijking.

Resultante van de gelijkmatig verdeelde belasting

w·L = 1,5·2,5 = 3,75 kN op 1,25 m

Momenten om A voor de balk

FCD·0,5145·2 = 3,75·1,25 + 5·2,5 = 17,19 kN·m
FCD = 16,7 kN

Antwoord

FCD = 16,7 kN
9.Dwarskracht en buigend moment

Antwoord: Mx = 16 kN·m

Snedemethode: snijd de balk door waar je de inwendige krachten wilt weten en houd één kant over. De dwarskracht V houdt de verticale krachten op die kant in evenwicht, en het buigend moment M hun momenten om de snede.

Oplegreacties

Evenwicht van de hele balk.

Resultante van de verdeelde belasting: W = w·ℓ = 4·6 = 24 kN, aangrijpend op x̄ = 3 m
ΣMA = 0: RB·6 = 4·6·3
RB = 72/6 = 12 kN
ΣFy = 0: RA = 24 − 12 = 12 kN
w = 4 kN/mABRA​ = 12RB​ = 12doorsnede4 m2 m

Snijd bij x = 4 m en houd het linkerdeel over

Alleen krachten links van de snede tellen mee. Een stuk verdeelde belasting werkt als één kracht in het midden van dat stuk.

M = RA·x − (elke belasting links van de snede × de afstand tot de snede)
Mx = 12·4 − 4·4·2 = 16 kN·m

Antwoord

Mx = 16 kN·m
10.Dwarskracht en buigend moment

Antwoord: D (x = 6 m)

Grootste buigend moment: M verandert van helling overal waar de dwarskracht verandert, dus de pieken liggen waar de dwarskracht door nul gaat: onder een puntlast, binnen een verdeelde last, of boven een oplegging van een uitkragende balk. Bij een ingeklemde oplegging van een console is het moment het grootst bij de wand. Vergelijk de grootte van M op die plaatsen, positief (doorbuigend) of negatief (opbuigend).

Oplegreacties

Neem momenten om één oplegging en gebruik dan het verticale krachtenevenwicht.

R1 = 10 kN, R2 = 30 kN

Buigend moment bij elke markering

Tel de momenten van alle krachten aan één kant van de snede op. Een doorbuigend moment is positief, een opbuigend moment negatief.

MA = 0, MB = 20, MC = 40, MD = 60 kN·m, ME = 20, MF = −20, MG = 0

Antwoord

Markering D: MD = 60 kN·m
11.Zwaartepunt en traagheidsmoment

Antwoord: ȳ = 58,44 mm

Samengestelde doorsneden: verdeel de doorsnede in rechthoeken. Het zwaartepunt is het oppervlaktegewogen gemiddelde ȳ = ΣAᵢyᵢ/ΣAᵢ. Het traagheidsmoment om de zwaartepuntsas telt voor elk deel de eigen bh³/12 en de Steinerterm A·d² op, waarbij d de afstand is van het zwaartepunt van het deel tot het totale zwaartepunt. De buigspanning is σ = M·y/I.

Verdeel in rechthoeken

Neem de bodem over de volle breedte en de twee benen daarboven (hoogte h − t), zodat niets dubbel geteld wordt.

basis: A1 = 280·10 = 2800 mm², y1 = 5 mm
twee benen: A2 = 2·10·180 = 3600 mm², y2 = 10 + 180/2 = 100 mm

Zwaartepunt

ȳ = (2800·5 + 3600·100)/6400 = 58,44 mm

Antwoord

ȳ = 58,44 mm
12.Zwaartepunt en traagheidsmoment

Antwoord: σboven = 53,64 MPa

Samengestelde doorsneden: verdeel de doorsnede in rechthoeken. Het zwaartepunt is het oppervlaktegewogen gemiddelde ȳ = ΣAᵢyᵢ/ΣAᵢ. Het traagheidsmoment om de zwaartepuntsas telt voor elk deel de eigen bh³/12 en de Steinerterm A·d² op, waarbij d de afstand is van het zwaartepunt van het deel tot het totale zwaartepunt. De buigspanning is σ = M·y/I.

Verdeel in twee rechthoeken

Meet elke y vanaf de onderrand.

flens: Af = 240·25 = 6000 mm², yf = 240 + 25/2 = 252,5 mm
lijf: Aw = 16·240 = 3840 mm², yw = 240/2 = 120 mm

Zwaartepunt

ȳ = (Afyf + Awyw)/(Af + Aw) = (6000·252,5 + 3840·120)/9840 = 200,8 mm

Stelling van Steiner

flens: 240·25³/12 + 6000·(252,5 − 200,8)² = 1,635 × 10⁷ mm⁴
lijf: 16·240³/12 + 3840·(120 − 200,8)² = 4,35 × 10⁷ mm⁴
Ix = 1,635 × 10⁷ + 4,35 × 10⁷ = 5,985 × 10⁷ mm⁴

Buigspanning

De bovenrand ligt h − ȳ van de as.

y = 265 − 200,8 = 64,21 mm
σ = M·y/I = 5 × 10⁷·64,21/5,985 × 10⁷ = 53,64 MPa

Antwoord

σboven = 53,64 MPa

ExamProblems · examproblems.com/courses/statics