Przez cewkę płynie ustalony prąd 1 A. W t = 0 łącznik zamyka obwód przez R, a źródło zostaje odłączone, więc prąd cewki zanika przez R. Wyznacz prąd i w chwili t = 5 ms.
i(0) = 1 AR = 20 ΩL = 68 mHt = 5 ms
i = A
14.Stany nieustalone RC i RLTrudny
Tuż przed zamknięciem łącznika w t = 0 kondensator ma 4 V o zaznaczonej biegunowości. Po jakim czasie vC osiągnie 4,3 V? Wyznacz t.
Vs = 5 VR = 4,7 kΩC = 100 µFvC(0) = 4 V
t = ms
3Roztwory
1.Rezystory szeregowo i równolegle
Odpowiedź: IR1 = 0,64 A
Połączenia szeregowe i równoległe: szeregowo przez każdy rezystor płynie ten sam prąd i R = R₁ + R₂ + …. Równolegle każdy rezystor ma to samo napięcie i 1/R = 1/R₁ + 1/R₂ + …. Sieć drabinkową upraszcza się parami, aż zostanie jedna rezystancja zastępcza.
Łącz rezystory od najdalszego końca
Zacznij od końca najdalszego od źródła i idź w jego stronę. Rezystory z tym samym prądem są połączone szeregowo; rezystory między tymi samymi dwoma węzłami są połączone równolegle.
R3 + R4 = 3 + 8 = 11 Ω
R2 ∥ 11 = 5·11/(5+11) = 3,438 Ω
Req = R1 + 3,438 = 20 + 3,438 = 23,44 Ω
Prąd ze źródła
Źródło widzi tylko Req, więc prawo Ohma daje prąd, który dostarcza. Ten prąd płynie przez R₁.
IR1 = V1/Req = 15/23,44 = 0,64 A
Odpowiedź
IR1 = 0,64 A
2.Rezystory szeregowo i równolegle
Odpowiedź: IR1 = 0,6238 A
Połączenia szeregowe i równoległe: szeregowo przez każdy rezystor płynie ten sam prąd i R = R₁ + R₂ + …. Równolegle każdy rezystor ma to samo napięcie i 1/R = 1/R₁ + 1/R₂ + …. Sieć drabinkową upraszcza się parami, aż zostanie jedna rezystancja zastępcza.
Łącz rezystory od najdalszego końca
Zacznij od końca najdalszego od źródła i idź w jego stronę. Rezystory z tym samym prądem są połączone szeregowo; rezystory między tymi samymi dwoma węzłami są połączone równolegle.
R5 + R6 = 15 + 5 = 20 Ω
R4 ∥ 20 = 4,615 Ω
R3 + 4,615 = 8,615 Ω
R2 ∥ 8,615 = 5,015 Ω
Req = R1 + 5,015 = 3 + 5,015 = 8,015 Ω
Prąd ze źródła
Źródło widzi tylko Req, więc prawo Ohma daje prąd, który dostarcza. Ten prąd płynie przez R₁.
IR1 = V1/Req = 5/8,015 = 0,6238 A
Odpowiedź
IR1 = 0,6238 A
3.Metoda potencjałów węzłowych
Odpowiedź: VB = 15,26 V
Metoda potencjałów węzłowych: wybierz węzeł odniesienia, oznacz nieznane potencjały węzłów, zapisz prądowe prawo Kirchhoffa w każdym nieznanym węźle z prawa Ohma (I = ΔV/R) i rozwiąż równania.
Ustal węzły
Masa to dolny przewód. Znane potencjały węzłów wynikają bezpośrednio ze źródeł (V1 = 24 V). Niewiadome: VA, VB.
PPK w węźle A
Prądy wypływające z A przez rezystory są równe prądowi wpływającemu do A ze źródeł.
VA/R2 + (VA − V1)/R1 + (VA − VB)/R3 = 0
VA/5 + (VA − 24)/2 + (VA − VB)/20 = 0
0,75·VA − 0,05·VB = 12
PPK w węźle B
Prądy wypływające z B przez rezystory są równe prądowi wpływającemu do B ze źródeł.
VB/R4 + (VB − VA)/R3 = Is
VB/3 + (VB − VA)/20 = 5
−0,05·VA + 0,3833·VB = 5
Rozwiąż
Δ = (0,75)(0,3833) − (−0,05)(−0,05) = 0,285
VA = Δ1/Δ = 4,85/0,285 = 17,02 V
VB = Δ2/Δ = 4,35/0,285 = 15,26 V
Odpowiedź
VB = 15,26 V
4.Metoda potencjałów węzłowych
Odpowiedź: IR1 = 0,3662 A
Metoda potencjałów węzłowych: wybierz węzeł odniesienia, oznacz nieznane potencjały węzłów, zapisz prądowe prawo Kirchhoffa w każdym nieznanym węźle z prawa Ohma (I = ΔV/R) i rozwiąż równania.
Ustal węzły
Masa to dolny przewód. Znane potencjały węzłów wynikają bezpośrednio ze źródeł (V1 = 9 V, V2 = −10 V). Niewiadome: VA, VB.
PPK w węźle A
Prądy wypływające z A przez rezystory są równe prądowi wpływającemu do A ze źródeł.
VA/R3 + (VA − V1)/R1 + (VA − VB)/R2 = 0
VA/3 + (VA − 9)/20 + (VA − VB)/20 = 0
0,4333·VA − 0,05·VB = 0,45
PPK w węźle B
Prądy wypływające z B przez rezystory są równe prądowi wpływającemu do B ze źródeł.
VB/R5 + (VB − VA)/R2 + (VB − V2)/R4 = Is
VB/15 + (VB − VA)/20 + (VB − (−10))/8 = 2,5
−0,05·VA + 0,2417·VB = 1,25
Rozwiąż
Δ = (0,4333)(0,2417) − (−0,05)(−0,05) = 0,1022
VA = Δ1/Δ = 0,1713/0,1022 = 1,675 V
VB = Δ2/Δ = 0,5642/0,1022 = 5,519 V
Odpowiedź
IR1 = (V1 − VA)/R1 = (9 − 1,675)/20 = 0,3662 A
5.Metoda prądów oczkowych
Odpowiedź: I2 = −0,4762 A
Metoda prądów oczkowych: każdemu oknu obwodu płaskiego przypisz własny prąd oczkowy, zapisz napięciowe prawo Kirchhoffa dla każdego oczka (suma spadków = suma wzrostów) i rozwiąż. Prądy gałęzi to prąd oczkowy lub różnica dwóch prądów oczkowych we wspólnej gałęzi.
Przypisz prądy oczkowe
Narysuj w każdym oknie prąd zgodny z ruchem wskazówek zegara: I1, I2. Rezystor wspólny dla dwóch oczek przewodzi różnicę ich prądów.
NPK w oczku 1
Idąc zgodnie z ruchem wskazówek zegara, spadki napięć na rezystorach równają się wzrostom napięć źródeł (od − do + w kierunku obiegu).
R1·I1 + R3(I1 − I2) = V1
12·I1 + 3(I1 − I2) = 10
15·I1 − 3·I2 = 10
NPK w oczku 2
Idąc zgodnie z ruchem wskazówek zegara, spadki napięć na rezystorach równają się wzrostom napięć źródeł (od − do + w kierunku obiegu).
R2·I2 + R3(I2 − I1) = −V2
6·I2 + 3(I2 − I1) = (−6)
−3·I1 + 9·I2 = −6
Rozwiąż
Δ = (15)(9) − (−3)(−3) = 126
I1 = Δ1/Δ = 72/126 = 0,5714 A
I2 = Δ2/Δ = −60/126 = −0,4762 A
Odpowiedź
I2 = −0,4762 A
Ujemny prąd oczkowy płynie przeciwnie do ruchu wskazówek zegara.
6.Metoda prądów oczkowych
Odpowiedź: VR1 = 31,84 V
Metoda prądów oczkowych: każdemu oknu obwodu płaskiego przypisz własny prąd oczkowy, zapisz napięciowe prawo Kirchhoffa dla każdego oczka (suma spadków = suma wzrostów) i rozwiąż. Prądy gałęzi to prąd oczkowy lub różnica dwóch prądów oczkowych we wspólnej gałęzi.
Przypisz prądy oczkowe
Narysuj w każdym oknie prąd zgodny z ruchem wskazówek zegara: I1, I2, I3. Rezystor wspólny dla dwóch oczek przewodzi różnicę ich prądów.
NPK w oczku 1
Idąc zgodnie z ruchem wskazówek zegara, spadki napięć na rezystorach równają się wzrostom napięć źródeł (od − do + w kierunku obiegu).
R1·I1 + R4(I1 − I2) = V1
30·I1 + 4(I1 − I2) = 36
34·I1 − 4·I2 = 36
NPK w oczku 2
Idąc zgodnie z ruchem wskazówek zegara, spadki napięć na rezystorach równają się wzrostom napięć źródeł (od − do + w kierunku obiegu).
R2·I2 + R4(I2 − I1) + R5(I2 − I3) = 0
3·I2 + 4(I2 − I1) + 6(I2 − I3) = 0
−4·I1 + 13·I2 − 6·I3 = 0
NPK w oczku 3
Idąc zgodnie z ruchem wskazówek zegara, spadki napięć na rezystorach równają się wzrostom napięć źródeł (od − do + w kierunku obiegu).
R3·I3 + R5(I3 − I2) = −V2
12·I3 + 6(I3 − I2) = (−12)
−6·I2 + 18·I3 = −12
Rozwiąż
Δ = wyznacznik macierzy współczynników = 6444
I1 = Δ1/Δ = 6840/6444 = 1,061 A
I2 = Δ2/Δ = 144/6444 = 0,02235 A
I3 = Δ3/Δ = −4248/6444 = −0,6592 A
Odpowiedź
IR1 = I1 = 1,061 A
VR1 = IR1·R1 = 1,061·30 = 31,84 V
Ujemny prąd oczkowy płynie przeciwnie do ruchu wskazówek zegara.
7.Superpozycja
Odpowiedź: IR2 = −1,897 A
Superpozycja: w obwodzie liniowym każde napięcie i każdy prąd to suma odpowiedzi na każde niezależne źródło działające osobno. Aby wyłączyć źródło, zastąp idealne źródło napięcia zwarciem, a idealne źródło prądu rozwarciem. Rezystory zostają na miejscu.
Przypadek 1 · działa tylko V1
Iₛ staje się rozwarciem, więc R₃ i R₄ tworzą jedną gałąź szeregową od A do masy, równolegle z R₂.
R3+R4 = 12+15 = 27 Ω
R2 ∥ (R3+R4) = 6·27/(6+27) = 4,909 Ω
VA = 15·4,909/(3+4,909) = 9,31 V
VB = VA·R4/(R3+R4) = 9,31·15/27 = 5,172 V
IR2′ = (0 − VA)/R2 = (0 − 9,31)/6 = −1,552 A
Przypadek 2 · działa tylko Is
V₁ staje się zwarciem, więc R₁ jest równolegle z R₂. Iₛ rozdziela się w B między R₄ a drogę przez R₃.
R1 ∥ R2 = 3·6/(3+6) = 2 Ω
Req = R4 ∥ (R3+R1∥R2) = 15 ∥ 14 = 7,241 Ω
VB = Is·Req = 2·7,241 = 14,48 V
VA = VB·(R1∥R2)/(R3+R1∥R2) = 14,48·2/14 = 2,069 V
IR2″ = (0 − VA)/R2 = (0 − 2,069)/6 = −0,3448 A
Dodaj składowe
IR2 = IR2′ + IR2″
IR2 = (−1,552) + (−0,3448) = −1,897 A
Wynik ujemny oznacza, że w rzeczywistości prąd płynie przeciwnie do strzałki.
8.Superpozycja
Odpowiedź: IR3 = 1,096 A
Superpozycja: w obwodzie liniowym każde napięcie i każdy prąd to suma odpowiedzi na każde niezależne źródło działające osobno. Aby wyłączyć źródło, zastąp idealne źródło napięcia zwarciem, a idealne źródło prądu rozwarciem. Rezystory zostają na miejscu.
Przypadek 1 · działa tylko V1
V₂ staje się zwarciem, a Iₛ rozwarciem. Patrząc z A, R₃ jest równolegle z szeregową parą R₂+R₄.
R3 ∥ (R2+R4) = 6 ∥ 7 = 3,231 Ω
VA = 5·3,231/(4+3,231) = 2,234 V
VB = VA·R4/(R2+R4) = 2,234·3/7 = 0,9574 V
IR3′ = (VA − 0)/R3 = (2,234 − 0)/6 = 0,3723 A
Przypadek 2 · działa tylko Is
Oba źródła napięcia stają się zwarciami. Iₛ rozdziela się w B między R₄ (teraz do masy) a R₂ szeregowo z R₁ ∥ R₃.
R1 ∥ R3 = 2,4 Ω, więc lewa gałąź to R2+2,4 = 6,4 Ω
Req = R4 ∥ 6,4 = 2,043 Ω
VB = Is·Req = 4·2,043 = 8,17 V
VA = VB·2,4/6,4 = 3,064 V
IR3″ = (VA − 0)/R3 = (3,064 − 0)/6 = 0,5106 A
Przypadek 3 · działa tylko V2
V₁ staje się zwarciem, a Iₛ rozwarciem. R₁ ∥ R₃ wychodzi z A, szeregowo z R₂ z powrotem do B.
R1 ∥ R3 = 4·6/(4+6) = 2,4 Ω
VB = V2·(R2+R1∥R3)/(R4+R2+R1∥R3) = 5·6,4/9,4 = 3,404 V
VA = VB·(R1∥R3)/(R2+R1∥R3) = 3,404·2,4/6,4 = 1,277 V
IR3‴ = (VA − 0)/R3 = (1,277 − 0)/6 = 0,2128 A
Dodaj składowe
IR3 = IR3′ + IR3″ + IR3‴
IR3 = 0,3723 + 0,5106 + 0,2128 = 1,096 A
Wynik ujemny oznacza, że w rzeczywistości prąd płynie przeciwnie do strzałki.
9.Thévenin i Norton
Odpowiedź: IN = 0,3125 A
Twierdzenie Thévenina: każdy liniowy dwójnik zachowuje się jak jedno źródło napięcia Vth szeregowo z rezystancją Rth. Twierdzenie Nortona przedstawia ten sam układ jako źródło prądu IN = Vth/Rth równolegle z Rth.
Wyznacz Rth przy wyłączonych wszystkich źródłach
Zastąp źródła napięcia zwarciami, a źródła prądu rozwarciami, a potem spójrz na obwód od strony a–b.
R1 ∥ R2 = 8·5/(8+5) = 3,077 Ω
Rth = (R1 ∥ R2) + R3 = 3,077 + 8 = 11,08 Ω
Wyznacz Vth, napięcie stanu jałowego
Przy rozwartych a–b przez R₃ nie płynie prąd, więc nie ma na nim spadku i V_b = V_A. R₁ i R₂ tworzą dzielnik napięcia.
Vth = V1·R2/(R1+R2) = 9·5/(8+5) = 3,462 V
Układ zastępczy Nortona
Źródło Nortona to ten sam obwód widziany jako źródło prądu równolegle z R_th. Jego prąd to prąd zwarcia na a–b.
IN = Vth/Rth = 3,462/11,08 = 0,3125 A
10.Thévenin i Norton
Odpowiedź: Vth = 119,3 V
Twierdzenie Thévenina: każdy liniowy dwójnik zachowuje się jak jedno źródło napięcia Vth szeregowo z rezystancją Rth. Twierdzenie Nortona przedstawia ten sam układ jako źródło prądu IN = Vth/Rth równolegle z Rth.
Wyznacz Rth przy wyłączonych wszystkich źródłach
Zastąp źródła napięcia zwarciami, a źródła prądu rozwarciami, a potem spójrz na obwód od strony a–b.
R1 ∥ R2 = 10·5/(10+5) = 3,333 Ω
Rth = (R1 ∥ R2) + R3 = 3,333 + 25 = 28,33 Ω
Wyznacz Vth, napięcie stanu jałowego
Przy rozwartych a–b jedyną drogą dla Iₛ jest R₃ do węzła A. Wyznacz V_A z superpozycji V₁ i Iₛ, a potem dodaj spadek na R₃.
VA = V1·R2/(R1+R2) + Is·(R1∥R2) = 6 + 4·3,333 = 19,33 V
Vth = VB = VA + Is·R3 = 19,33 + 4·25 = 119,3 V
11.Układy ze wzmacniaczami operacyjnymi
Odpowiedź: Vout = −6 V
Zasady idealnego wzmacniacza operacyjnego: przy ujemnym sprzężeniu zwrotnym wzmacniacz ustawia wyjście tak, aby oba wejścia miały to samo napięcie (V₋ = V₊), a do żadnego wejścia nie płynie prąd. PPK na wejściu odwracającym z tymi dwoma faktami daje wyjście.
Wejście odwracające podąża za wejściem
V₋ = V₊ = −0,5 V
I = V₋/R1 = −0,5/2 = −0,25 mA
Napięcie wyjściowe
Prąd przez R₁ płynie też przez Rf.
Vout = V₋ + I·Rf = −0,5 + (−0,25)·22 = −6 V
Odpowiedź
Vout = −6 V
12.Układy ze wzmacniaczami operacyjnymi
Odpowiedź: Vout = −6,682 V
Zasady idealnego wzmacniacza operacyjnego: przy ujemnym sprzężeniu zwrotnym wzmacniacz ustawia wyjście tak, aby oba wejścia miały to samo napięcie (V₋ = V₊), a do żadnego wejścia nie płynie prąd. PPK na wejściu odwracającym z tymi dwoma faktami daje wyjście.
Napięcie na wejściu +
V₊ = V2·R4/(R3 + R4) = 1,5·1/(10 + 1) = 0,1364 V
Superpozycja obu wejść
Przy V₂ = 0 V₁ widzi wzmacniacz odwracający. Przy V₁ = 0 V₊ jest wzmacniane przez wzmocnienie nieodwracające 1 + R₂/R₁.
Stany nieustalone pierwszego rzędu: w obwodzie z jednym kondensatorem lub jedną cewką każde napięcie i każdy prąd zmienia się wykładniczo od wartości początkowej do końcowej: x(t) = x(∞) + [x(0) − x(∞)]·e−t/τ, gdzie τ = RC lub τ = L/R. Po około 5τ obwód jest w stanie ustalonym.
Stała czasowa
τ = L/R = 68 mH / 20 Ω = 3,4 ms
Zanik prądu
i(t) = 1·e−5/3,4 = 0,2298 A
Odpowiedź
i = 0,2298 A
14.Stany nieustalone RC i RL
Odpowiedź: t = 167,6 ms
Stany nieustalone pierwszego rzędu: w obwodzie z jednym kondensatorem lub jedną cewką każde napięcie i każdy prąd zmienia się wykładniczo od wartości początkowej do końcowej: x(t) = x(∞) + [x(0) − x(∞)]·e−t/τ, gdzie τ = RC lub τ = L/R. Po około 5τ obwód jest w stanie ustalonym.
Wartość początkowa, wartość końcowa, stała czasowa
Napięcie na kondensatorze nie może zmienić się skokowo, więc zaczyna od zgromadzonej wartości i dąży do napięcia źródła.