Zdecyduj, która postać pasuje do działania: algebraiczna a + jb do dodawania i odejmowania, biegunowa r∠θ do mnożenia, dzielenia, potęg i pierwiastków.
Wymnażaj z j² = −1; dziel, mnożąc licznik i mianownik przez liczbę sprzężoną do mianownika.
Zamieniaj przez r = √(a² + b²) i θ ze szkicu punktu (sprawdź ćwiartkę), a z powrotem przez a = r cos θ, b = r sin θ.
Dla potęg użyj wzoru de Moivre’a, (r∠θ)ⁿ = rⁿ∠nθ; dla zⁿ = R∠φ wypisz wszystkie n pierwiastków R1/n∠((φ + 360°k)/n).
Równania różniczkowe
Wzrost/zanik wykładniczy
dy/dt = ky → y = y0ekt
Okres połowicznego rozpadu
k = ln 2 / t½
Prawo stygnięcia Newtona
T(t) = Ta + (T0 − Ta)e−kt
Czynnik całkujący
y′ + p(x)y = q(x): μ = e∫p dx, (μy)′ = μq
Zbiornik z mieszaniem
dm/dt = r·c − (r/V)·m
Macierze i wyznaczniki
wyznacznik 2×2
det = ad − bc
Macierz odwrotna 2×2
A⁻¹ = (1/det)·[d −b; −c a]
Produkt
(AB)ij = Σk AikBkj
Wartości własne
det(A − λI) = 0
Wzory Cramera
xi = det(Ai)/det(A)
Wektory: iloczyn skalarny i wektorowy
Długość
|a| = √(ax² + ay² + az²)
Wersor
û = a/|a|
Składowe z kąta
Fx = F·cos θ, Fy = F·sin θ
Iloczyn skalarny
a·b = axbx + ayby + azbz = |a||b|cos θ
Rzut skalarny a na b
a·b/|b|
Praca
W = F·d
Iloczyn wektorowy
a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx)
Pola
równoległobok |a × b|, trójkąt ½|a × b|
Moment względem O
MO = r × F, r = A − O
Objętość równoległościanu
V = |a·(b × c)|
Metoda
Zapisz każdy wektor w składowych; dla siły podanej przez wartość i kąt użyj F·cos θ i F·sin θ.
Do długości i kierunków użyj długości √(x² + y² + z²) i wersora a/|a|.
Iloczyn skalarny stosuj do kątów, rzutów, prostopadłości i pracy: a·b = |a||b|cos θ.
Iloczyn wektorowy stosuj do wektorów prostopadłych, pól i momentów: starannie zapisz trzy składowe, zachowując kolejność a × b.
Prawdopodobieństwo
Zdarzenie przeciwne
P(not A) = 1 − P(A)
Reguła dodawania
P(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B)
Zdarzenia niezależne
P(A ∩ B) = P(A)·P(B)
Prawdopodobieństwo warunkowe
P(A|B) = P(A ∩ B)/P(B)
Rozkład dwumianowy
P(X = k) = C(n,k)·pk(1 − p)n−k
Statystyka opisowa
Średnia
x̄ = Σx/n
Odchylenie standardowe z próby
s = √(Σ(x − x̄)²/(n − 1))
Mediana
środkowa wartość uporządkowanych danych
Wynik z
z = (x − μ)/σ
Rozkład normalny
68% w zakresie ±1σ, 95% w zakresie ±2σ
Rozkład normalny
Wynik z
z = (x − μ)/σ
Poniżej x
P(X < x) = Φ(z)
Powyżej x
P(X > x) = 1 − Φ(z)
Pomiędzy
Φ(z2) − Φ(z1)
Percentyl
x = μ + z·σ
Metoda
Zamień wartość na wynik standaryzowany: z = (x − μ)/σ.
Odczytaj Φ(z), pole na lewo od z.
Dla pola na prawo użyj 1 − Φ(z); dla przedziału odejmij dwa pola lewostronne.
Dla percentyla licz wstecz: wyznacz z dla pola, a potem x = μ + z·σ.
2Zadania do ćwiczenia
1.GraniceŚredni
Oblicz granicę L = limx→∞ (√(x2 + 3x) − x).
f(x) = √(x2 + 3x) − xx → ∞
L =
2.GraniceTrudny
Oblicz granicę L = limx→0 ln(1 + 2x)/sin(5x), z x w radianach.
f(x) = ln(1 + 2x)/sin(5x)x → 0
L =
3.PochodneŚredni
Dana jest funkcja f(x) = x3·e−0,5x. Wyznacz f′(1).
f(x) = x3·e−0,5xx = 1
f′(1) =
4.PochodneTrudny
Dana jest funkcja f(x) = x3 − 1,5x2 − 2. Wyznacz współrzędną x x minimum lokalnego.
f(x) = x3 − 1,5x2 − 2
x =
5.CałkiŚredni
Oblicz I = ∫02 e2x dx.
f(x) = e2x[0, 2]
I =
6.CałkiTrudny
Wyznacz pole A obszaru między parabolą y = 1 − x² a osią x.
y = 1 − x²
A =
7.Liczby zespoloneŚredni
Zapisz z = 3∠35° w postaci algebraicznej a + jb i podaj część rzeczywistą a.
r = 3θ = 35°
a =
8.Liczby zespoloneTrudny
Pierwiastki zⁿ = w z n = 3 i w = 27∠180° to zk = R1/n∠((φ + 360°·k)/n), k = 0, 1, 2. Znajdź argument z₂ w stopniach, między −180° a 180°.
w = 27∠180°n = 3k = 2
θ₂ = °
9.Równania różniczkoweŚredni
Filiżankę kawy o temperaturze 93 °C zostawiono w pokoju o temperaturze 22 °C. Podlega ona prawu stygnięcia Newtona, dT/dt = −k·(T − Tₐ). Przy k = 0,04 min⁻¹ wyznacz jej temperaturę T po 18 min.
T0 = 93 °CTa = 22 °Ck = 0,04 min⁻¹t = 18 min
T = °C
10.Równania różniczkoweTrudny
Układ spełnia równanie y″ + 4y′ + 29y = 145 dla t ≥ 0, startując ze spoczynku: y(0) = 0, y′(0) = 0. Wyznacz wartość szczytową ymax jego odpowiedzi skokowej.
y″ + 4y′ + 29y = 145y(0) = 0y′(0) = 0
ymax =
11.Macierze i wyznacznikiŚredni
Niech C = AB dla pokazanych macierzy. Wyznacz element c12 (wiersz 1, kolumna 2).
A = [5 −5; −4 −2]B = [−4 2; 1 −5]
c12 =
12.Macierze i wyznacznikiTrudny
Rozwiąż układ −6x + 2y = −4 i 5x + 2y = −1. Wyznacz x.
−6x + 2y = −45x + 2y = −1
x =
13.Wektory: iloczyn skalarny i wektorowyŚredni
Znajdź rzut skalarny compb a wektora a = (6, −1, 6) na b = (−6, 6, −6), czyli składową a w kierunku b.
a = (6, −1, 6)b = (−6, 6, −6)
compb a =
14.Wektory: iloczyn skalarny i wektorowyTrudny
Wersor n̂ jest prostopadły do wektorów a = (4, 5, 5) i b = (4, 1, 4) i ma dodatnią składową z. Znajdź jego składową y, czyli n̂y.
a = (4, 5, 5)b = (4, 1, 4)n̂z > 0
n̂y =
15.PrawdopodobieństwoŚredni
Na ile sposobów N można wybrać komisję 2 osób z grupy 8 osób? Kolejność nie ma znaczenia.
n = 8k = 2
N =
16.PrawdopodobieństwoTrudny
X ma pokazany rozkład, a Y = 2X + 20. Wyznacz odchylenie standardowe σY zmiennej Y.
Wyznacz odchylenie standardowe z próby s dla danych: 46, 30, 39, 44, 19, 31.
n = 6
s =
18.Statystyka opisowaTrudny
Wielkość ma rozkład normalny ze średnią 50 i odchyleniem standardowym 12. Jaka część P wartości leży powyżej 62?
μ = 50σ = 12x = 62
P =
19.Rozkład normalnyŚredni
Przeciągnij z tak, aby zacieniowane pole pod standardową krzywą normalną, na prawo od z, wynosiło 0,7995. Znajdź z z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku.
A = 0,7995
z =
20.Rozkład normalnyTrudny
Rozkład wyników testu IQ jest normalny ze średnią 100 pkt i odchyleniem standardowym 15 pkt. Przeciągnij wartość graniczną tak, aby zacieniowane dolne 75% leżało na lewo od niej. Znajdź wartość graniczną x.
μ = 100 pktσ = 15 pkt75%
x = pkt
3Roztwory
1.Granice
Odpowiedź: L = 1,5
Granice: najpierw spróbuj bezpośredniego podstawienia. Jeśli daje 0/0, najpierw uprość: rozłóż na czynniki i skróć wspólny czynnik albo pomnóż przez sprzężenie. Przy x → ∞ podziel licznik i mianownik przez najwyższą potęgę x. Reguła de l'Hospitala: jeśli f/g daje 0/0 lub ∞/∞, to lim f/g = lim f′/g′, przy czym licznik i mianownik różniczkuje się osobno (nie regułą ilorazu).
Pomnóż przez sprzężenie
f(x) = 3x/(√(x2 + 3x) + x)
Podziel przez x
f(x) = 3/(√(1 + 3/x) + 1)
Niech x → ∞
L = 3/(1 + 1) = 1,5
Odpowiedź
L = 1,5
2.Granice
Odpowiedź: L = 0,4
Granice: najpierw spróbuj bezpośredniego podstawienia. Jeśli daje 0/0, najpierw uprość: rozłóż na czynniki i skróć wspólny czynnik albo pomnóż przez sprzężenie. Przy x → ∞ podziel licznik i mianownik przez najwyższą potęgę x. Reguła de l'Hospitala: jeśli f/g daje 0/0 lub ∞/∞, to lim f/g = lim f′/g′, przy czym licznik i mianownik różniczkuje się osobno (nie regułą ilorazu).
Reguła de l'Hospitala
L = limx→0 [2/(1 + 2x)]/[5·cos 5x]
Podstaw x = 0
L = 2/5 = 0,4
Odpowiedź
L = 0,4
3.Pochodne
Odpowiedź: f′(1) = 1,516
Różniczkowanie: pochodna f′(x) to nachylenie wykresu w punkcie x. Reguła potęgowa: (xⁿ)′ = n·xⁿ⁻¹. Reguła iloczynu: (uv)′ = u′v + uv′. Reguła łańcuchowa: (f(g(x)))′ = f′(g(x))·g′(x). Gdzie f′(x) = 0, wykres ma poziomą styczną: maksimum, minimum albo punkt siodłowy.
Reguła iloczynu
f′(x) = u′v + uv′ = e−0,5x·(3x2 + (−0,5)·x3)
Podstaw
f′(1) = 0,6065·(3 + (−0,5)) = 1,516
Odpowiedź
f′(1) = 1,516
4.Pochodne
Odpowiedź: x = 1
Różniczkowanie: pochodna f′(x) to nachylenie wykresu w punkcie x. Reguła potęgowa: (xⁿ)′ = n·xⁿ⁻¹. Reguła iloczynu: (uv)′ = u′v + uv′. Reguła łańcuchowa: (f(g(x)))′ = f′(g(x))·g′(x). Gdzie f′(x) = 0, wykres ma poziomą styczną: maksimum, minimum albo punkt siodłowy.
Pochodna
f′(x) = 3x2 − 3x = 3·(x2 − x)
Rozwiąż f′(x) = 0
x = 0 lub x = 1
Które jest które
f″(x) = 6x − 3: ujemna w maksimum, dodatnia w minimum.
f″(0) = −3, f″(1) = 3
x = 1
Odpowiedź
x = 1
5.Całki
Odpowiedź: I = 26,8
Całki oznaczone: ∫ₐᵇ f(x) dx to pole ze znakiem między wykresem a osią x od a do b. Znajdź funkcję pierwotną F (F′ = f) i oblicz F(b) − F(a). Reguła potęgowa: ∫xⁿ dx = xⁿ⁺¹/(n + 1). Pole między dwiema krzywymi to ∫(górna − dolna) dx.
Funkcja pierwotna
F(x) = e2x/2
Podstaw granice
I = (e4 − 1)/2 = (54,6 − 1)/2 = 26,8
Odpowiedź
I = 26,8
6.Całki
Odpowiedź: A = 1,333
Całki oznaczone: ∫ₐᵇ f(x) dx to pole ze znakiem między wykresem a osią x od a do b. Znajdź funkcję pierwotną F (F′ = f) i oblicz F(b) − F(a). Reguła potęgowa: ∫xⁿ dx = xⁿ⁺¹/(n + 1). Pole między dwiema krzywymi to ∫(górna − dolna) dx.
Miejsca zerowe
1 − x² = 0 → x = ±1
Całkuj
A = [1x − x³/3]−11 = 0,6667 − (−0,6667) = 1,333
Odpowiedź
A = 1,333
7.Liczby zespolone
Odpowiedź: a = 2,457
Postać biegunowa: z = r∠θ = r(cos θ + j sin θ) = r·ejθ, gdzie r = |z| i θ = arg z. Powrót do postaci algebraicznej: a = r cos θ, b = r sin θ. Argument wymaga ustalenia ćwiartki: θ = atan(b/a) tylko dla a > 0; dla a < 0 dodaj lub odejmij 180°. W postaci biegunowej mnożenie jest łatwe: pomnóż moduły i dodaj argumenty; przy dzieleniu podziel moduły i odejmij argumenty.
Składowe
a = 3·cos(35°) = 2,457
b = 3·sin(35°) = 1,721
Postać algebraiczna
z = 2,457 + j1,721
a = 2,457
Odpowiedź
a = 2,457
8.Liczby zespolone
Odpowiedź: θ₂ = −60 °
Wzór de Moivre’a i pierwiastki: (r∠θ)ⁿ = rⁿ∠nθ. Równanie zⁿ = R∠φ ma dokładnie n pierwiastków, wszystkie o module R1/n, o argumentach (φ + 360°·k)/n dla k = 0, 1, …, n − 1: leżą równomiernie na okręgu, co 360°/n. Równanie kwadratowe z² + pz + q = 0 z p² < 4q ma pierwiastki zespolone z = −p/2 ± j√(q − p²/4); wielomian o współczynnikach rzeczywistych ma pierwiastki zespolone zawsze w parach sprzężonych a ± jb.
Moduł pierwiastków
271/3 = 3
Argument pierwiastka
θ₂ = (180° + 360°·2)/3 = 300° → −60°
Argument
θ₂ = −60°
Odpowiedź
θ₂ = −60°
Pierwiastki (3) leżą na okręgu o promieniu 3, w odstępach 120°.
9.Równania różniczkowe
Odpowiedź: T = 56,56 °C
Równania różniczkowe pierwszego rzędu: dy/dt = k·y ma rozwiązanie y = y₀·ekt (wzrost dla k > 0, zanik dla k < 0); okres połowicznego rozpadu T daje k = ln 2/T. Prawo stygnięcia Newtona, dT/dt = −k·(T − Tₐ), daje T(t) = Tₐ + (T₀ − Tₐ)·e−kt. Równanie liniowe y′ + p(x)·y = q(x) rozwiązuje się czynnikiem całkującym μ = e∫p dx: (μy)′ = μq, więc μy = ∫μq dx + C.
Rozwiązanie prawa stygnięcia
T(t) = 22 + 71·e−0,04t
Podstaw t
T(18) = 22 + 71·0,4868 = 56,56 °C
Odpowiedź
T = 56,56 °C
10.Równania różniczkowe
Odpowiedź: ymax = 6,423
Liniowe równania drugiego rzędu: dla y″ + b·y′ + c·y = 0 spróbuj y = ert: otrzymasz równanie charakterystyczne r² + b·r + c = 0. Dwa różne pierwiastki rzeczywiste r₁ ≠ r₂ dają y = A·er₁t + B·er₂t (tłumienie nadkrytyczne); pierwiastek podwójny r daje y = (A + Bt)·ert (tłumienie krytyczne); pierwiastki zespolone −α ± jω dają y = e−αt(A cos ωt + B sin ωt) (tłumienie podkrytyczne, drgania). Wartości początkowe y(0) i y′(0) wyznaczają A i B. Zapisane jako y″ + 2ζωny′ + ωn²y = 0, ωn jest częstością drgań własnych, a ζ współczynnikiem tłumienia: dla ζ < 1 występują drgania. Przy stałym wymuszeniu y″ + by′ + cy = c·K rozwiązaniem jest wartość ustalona K plus odpowiedź swobodna.
Wartość ustalona i pierwiastki
yss = 5, r = −2 ± 5j
Stałe z wartości początkowych
y(0) = 5 + A = 0 → A = −5
y′(0) = −2A + 5B = 0 → B = −2
Szczyt
t = π/5 = 0,6283
ymax = 5·(1 + e−2·π/5) = 6,423
Odpowiedź
ymax = 6,423
11.Macierze i wyznaczniki
Odpowiedź: c12 = 35
Macierze: wyznacznik macierzy 2×2 to ad − bc. Dla 3×3 rozwiń względem wiersza: każdy element razy wyznacznik macierzy 2×2, która zostaje po skreśleniu jego wiersza i kolumny, ze znakami na przemian + − +. Wartości własne λ spełniają det(A − λI) = 0; dla 2×2 to λ² − (ślad)·λ + det = 0.
Wiersz razy kolumna
c12 = 5·2 + (−5)·(−5) = 35
Odpowiedź
c12 = 35
12.Macierze i wyznaczniki
Odpowiedź: x = 0,2727
Macierze: wyznacznik macierzy 2×2 to ad − bc. Dla 3×3 rozwiń względem wiersza: każdy element razy wyznacznik macierzy 2×2, która zostaje po skreśleniu jego wiersza i kolumny, ze znakami na przemian + − +. Wartości własne λ spełniają det(A − λI) = 0; dla 2×2 to λ² − (ślad)·λ + det = 0.
Wyznacznik macierzy współczynników
det A = (−6)·2 − 2·5 = −22
Zastąp kolumnę x
det Aₓ = (−4)·2 − 2·(−1) = −6
x = −6/(−22) = 0,2727
Odpowiedź
x = 0,2727
y = −1,182
13.Wektory: iloczyn skalarny i wektorowy
Odpowiedź: compb a = −7,506
Iloczyn skalarny:a·b = axbx + ayby + azbz = |a|·|b|·cos θ, jest skalarem. Pozwala wyznaczyć kąt między dwoma wektorami, cos θ = a·b/(|a|·|b|), i jest równy zero, gdy wektory są prostopadłe. Rzut skalarny a na b wynosi a·b/|b|, a stała siła F na przemieszczeniu d wykonuje pracę W = F·d.
Iloczyn skalarny
a·b = 6·(−6) + (−1)·6 + 6·(−6) = −78
Długość b
|b| = √((−6)² + 6² + (−6)²) = 10,39
Rzut skalarny
compb a = a·b/|b| = −78/10,39 = −7,506
Odpowiedź
compb a = −7,506
Ujemny: a ma składową skierowaną przeciwnie do b.
14.Wektory: iloczyn skalarny i wektorowy
Odpowiedź: n̂y = −0,1794
Iloczyn wektorowy:a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx) jest prostopadły do obu wektorów, a |a × b| = |a|·|b|·sin θ to pole równoległoboku, który rozpinają (trójkąt ma połowę tego pola). Kolejność ma znaczenie: b × a = −(a × b). Moment siły F przyłożonej w punkcie A względem punktu O to MO = r × F, gdzie r = A − O.
Iloczyn wektorowy
(a × b)x = aybz − azby = 5·4 − 5·1 = 15
(a × b)y = azbx − axbz = 5·4 − 4·4 = 4
(a × b)z = axby − aybx = 4·1 − 5·4 = −16
Normalizacja
Składowa z wektora a × b jest ujemna, więc użyj −(a × b).
Prawdopodobieństwo: przy jednakowo prawdopodobnych wynikach P(A) = sprzyjające/wszystkie. Dla zdarzeń niezależnych mnożymy: P(A i B) = P(A)·P(B). Często pomaga zdarzenie przeciwne: P(co najmniej jedno) = 1 − P(żadne). Rozkład dwumianowy: w n niezależnych próbach z prawdopodobieństwem sukcesu p, P(X = k) = C(n, k)·pᵏ·(1 − p)ⁿ⁻ᵏ.
Kombinacje
C(8, 2) = (8·7)/(2·1) = 28
Odpowiedź
N = 28
16.Prawdopodobieństwo
Odpowiedź: σY = 21,42
Dyskretne zmienne losowe: rozkład prawdopodobieństwa wymienia każdą wartość x, jaką może przyjąć zmienna, wraz z jej prawdopodobieństwem p(x); prawdopodobieństwa mieszczą się między 0 a 1 i sumują się do 1. Wartość oczekiwana (średnia) to E(X) = Σx·p(x), średnia w długim okresie. Wariancja to Var(X) = Σ(x − μ)²·p(x) = E(X²) − μ², a odchylenie standardowe σ = √Var(X). Dla zmiany liniowej Y = aX + b: E(Y) = a·E(X) + b, Var(Y) = a²·Var(X) i σY = |a|·σX; dodanie stałej nie zmienia rozrzutu.
Rozrzut X
μ = 25,5, Var(X) = 114,8, σX = 10,71
Zmiana liniowa
σY = |2|·10,71 = 21,42
Odpowiedź
σY = 21,42
Średnia się przesuwa: E(Y) = 2·25,5 + 20 = 71.
17.Statystyka opisowa
Odpowiedź: s = 10,15
Statystyka opisowa: średnia to suma podzielona przez n; mediana to środkowa wartość uporządkowanych danych (średnia dwóch środkowych, gdy n jest parzyste). Odchylenie standardowe z próby to s = √(Σ(x − x̄)²/(n − 1)). Wynik z = (x − μ)/σ mówi, o ile odchyleń standardowych wartość leży od średniej.
Statystyka opisowa: średnia to suma podzielona przez n; mediana to środkowa wartość uporządkowanych danych (średnia dwóch środkowych, gdy n jest parzyste). Odchylenie standardowe z próby to s = √(Σ(x − x̄)²/(n − 1)). Wynik z = (x − μ)/σ mówi, o ile odchyleń standardowych wartość leży od średniej.
Standaryzuj
z = 1
Tablica rozkładu normalnego
Φ(1) = 0,8413
P = 1 − 0,8413 = 0,1587
Odpowiedź
P = 0,1587
19.Rozkład normalny
Odpowiedź: z = −0,84
Od pola z powrotem do z: Φ(z) to pole na lewo od z. Dla pola lewego ogona A znajdź w tablicy z, dla którego Φ(z) = A. Pole prawego ogona A oznacza Φ(z) = 1 − A. Pole środkowe A między −z a z zostawia (1 − A)/2 w każdym ogonie, więc Φ(z) = (1 + A)/2. Dla wartości x użyj x = μ + zσ.
Pole na lewo od z
Φ(z) = 1 − 0,7995 = 0,2005
Czytaj tablicę z wstecz
Znajdź 0,2005 wewnątrz tablicy i odczytaj z.
z = −0,84
Odpowiedź
z = −0,84
20.Rozkład normalny
Odpowiedź: x = 110,1 pkt
Od pola z powrotem do z: Φ(z) to pole na lewo od z. Dla pola lewego ogona A znajdź w tablicy z, dla którego Φ(z) = A. Pole prawego ogona A oznacza Φ(z) = 1 − A. Pole środkowe A między −z a z zostawia (1 − A)/2 w każdym ogonie, więc Φ(z) = (1 + A)/2. Dla wartości x użyj x = μ + zσ.