Zdecyduj, która postać pasuje do działania: algebraiczna a + jb do dodawania i odejmowania, biegunowa r∠θ do mnożenia, dzielenia, potęg i pierwiastków.
Wymnażaj z j² = −1; dziel, mnożąc licznik i mianownik przez liczbę sprzężoną do mianownika.
Zamieniaj przez r = √(a² + b²) i θ ze szkicu punktu (sprawdź ćwiartkę), a z powrotem przez a = r cos θ, b = r sin θ.
Dla potęg użyj wzoru de Moivre’a, (r∠θ)ⁿ = rⁿ∠nθ; dla zⁿ = R∠φ wypisz wszystkie n pierwiastków R1/n∠((φ + 360°k)/n).
Równania różniczkowe
Wzrost/zanik wykładniczy
dy/dt = ky → y = y0ekt
Okres połowicznego rozpadu
k = ln 2 / t½
Prawo stygnięcia Newtona
T(t) = Ta + (T0 − Ta)e−kt
Czynnik całkujący
y′ + p(x)y = q(x): μ = e∫p dx, (μy)′ = μq
Zbiornik z mieszaniem
dm/dt = r·c − (r/V)·m
Macierze i wyznaczniki
wyznacznik 2×2
det = ad − bc
Macierz odwrotna 2×2
A⁻¹ = (1/det)·[d −b; −c a]
Produkt
(AB)ij = Σk AikBkj
Wartości własne
det(A − λI) = 0
Wzory Cramera
xi = det(Ai)/det(A)
Wektory: iloczyn skalarny i wektorowy
Długość
|a| = √(ax² + ay² + az²)
Wersor
û = a/|a|
Składowe z kąta
Fx = F·cos θ, Fy = F·sin θ
Iloczyn skalarny
a·b = axbx + ayby + azbz = |a||b|cos θ
Rzut skalarny a na b
a·b/|b|
Praca
W = F·d
Iloczyn wektorowy
a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx)
Pola
równoległobok |a × b|, trójkąt ½|a × b|
Moment względem O
MO = r × F, r = A − O
Objętość równoległościanu
V = |a·(b × c)|
Metoda
Zapisz każdy wektor w składowych; dla siły podanej przez wartość i kąt użyj F·cos θ i F·sin θ.
Do długości i kierunków użyj długości √(x² + y² + z²) i wersora a/|a|.
Iloczyn skalarny stosuj do kątów, rzutów, prostopadłości i pracy: a·b = |a||b|cos θ.
Iloczyn wektorowy stosuj do wektorów prostopadłych, pól i momentów: starannie zapisz trzy składowe, zachowując kolejność a × b.
Prawdopodobieństwo
Zdarzenie przeciwne
P(not A) = 1 − P(A)
Reguła dodawania
P(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B)
Zdarzenia niezależne
P(A ∩ B) = P(A)·P(B)
Prawdopodobieństwo warunkowe
P(A|B) = P(A ∩ B)/P(B)
Rozkład dwumianowy
P(X = k) = C(n,k)·pk(1 − p)n−k
Statystyka opisowa
Średnia
x̄ = Σx/n
Odchylenie standardowe z próby
s = √(Σ(x − x̄)²/(n − 1))
Mediana
środkowa wartość uporządkowanych danych
Wynik z
z = (x − μ)/σ
Rozkład normalny
68% w zakresie ±1σ, 95% w zakresie ±2σ
Rozkład normalny
Wynik z
z = (x − μ)/σ
Poniżej x
P(X < x) = Φ(z)
Powyżej x
P(X > x) = 1 − Φ(z)
Pomiędzy
Φ(z2) − Φ(z1)
Percentyl
x = μ + z·σ
Metoda
Zamień wartość na wynik standaryzowany: z = (x − μ)/σ.
Odczytaj Φ(z), pole na lewo od z.
Dla pola na prawo użyj 1 − Φ(z); dla przedziału odejmij dwa pola lewostronne.
Dla percentyla licz wstecz: wyznacz z dla pola, a potem x = μ + z·σ.
2Zadania do ćwiczenia
1.GraniceŚredni
Oblicz granicę L = limx→∞ (√(x2 + 10x) − x).
f(x) = √(x2 + 10x) − xx → ∞
L =
2.GraniceTrudny
Oblicz granicę L = limx→0 (e−x − 1 + x)/x².
f(x) = (e−x − 1 + x)/x²x → 0
L =
3.PochodneŚredni
Dana jest funkcja f(x) = (2x − 3)3. Wyznacz f′(1).
f(x) = (2x − 3)3x = 1
f′(1) =
4.PochodneTrudny
Dana jest funkcja f(x) = x3 − 7,5x2 + 12x − 1. Wyznacz współrzędną x x minimum lokalnego.
f(x) = x3 − 7,5x2 + 12x − 1
x =
5.CałkiŚredni
Oblicz I = ∫01 ex dx.
f(x) = ex[0, 1]
I =
6.CałkiTrudny
Wyznacz pole A obszaru ograniczonego przez y = 2x2 i y = x.
y = 2x2y = x
A =
7.Liczby zespoloneŚredni
Zapisz z = 2∠50° w postaci algebraicznej a + jb i podaj część urojoną b.
r = 2θ = 50°
b =
8.Liczby zespoloneTrudny
Rozwiąż z² − 8z + 17 = 0. Pierwiastki to a ± jb; znajdź część rzeczywistą a.
p = −8q = 17
a =
9.Równania różniczkoweŚredni
Filiżankę kawy o temperaturze 95 °C zostawiono w pokoju o temperaturze 20 °C. Po 10 min jej temperatura wynosi 65 °C. Podlega ona prawu stygnięcia Newtona, dT/dt = −k·(T − Tₐ). Po jakim czasie od początku, t, osiągnie 77 °C?
T0 = 95 °CTa = 20 °CT(10) = 65 °CT = 77 °C
t = min
10.Równania różniczkoweTrudny
Zbiornik zawiera 100 L wody, w której rozpuszczono 20 kg soli. Solanka zawierająca 0,05 kg soli na litr wpływa z natężeniem 4 L/min, a dobrze wymieszany roztwór wypływa z tym samym natężeniem. Po ilu minutach t zbiornik będzie zawierał 10 kg soli?
V = 100 Lm0 = 20 kgc = 0,05 kg/Lr = 4 L/min
t = min
11.Macierze i wyznacznikiŚredni
Wyznacz wyznacznik det A pokazanej macierzy 3×3 A.
A = [0 1 4; 3 −5 −1; 0 0 −1]
det A =
12.Macierze i wyznacznikiTrudny
Rozwiąż układ 3x + 2y = −10 i 4x + 2y = 4. Wyznacz x.
3x + 2y = −104x + 2y = 4
x =
13.Wektory: iloczyn skalarny i wektorowyŚredni
Stała siła F = (−5, −10, −15) N działa na ciało, które porusza się po linii prostej od punktu A(5, 0, 3) do punktu B(2, 5, −2). Współrzędne podano w metrach. Znajdź pracę W wykonaną przez siłę.
F = (−5, −10, −15) NA(5, 0, 3) mB(2, 5, −2) m
W = J
14.Wektory: iloczyn skalarny i wektorowyTrudny
Znajdź objętość V równoległościanu, którego krawędzie wychodzące z jednego wierzchołka to a = (5, 3, 1), b = (3, 1, −3) i c = (2, 0, −1).
a = (5, 3, 1)b = (3, 1, −3)c = (2, 0, −1)
V =
15.PrawdopodobieństwoŚredni
Uczciwą kostką rzucamy 6 razy. Jakie jest prawdopodobieństwo P wyrzucenia co najmniej jednej szóstki?
n = 6
P =
16.PrawdopodobieństwoTrudny
X ma pokazany rozkład, a Y = 10X − 3. Wyznacz odchylenie standardowe σY zmiennej Y.
Wyznacz odchylenie standardowe z próby s dla danych: 29, 33, 32, 57, 40.
n = 5
s =
18.Statystyka opisowaTrudny
Wielkość ma rozkład normalny ze średnią 170 i odchyleniem standardowym 10. Jaka część P wartości leży poniżej 155?
μ = 170σ = 10x = 155
P =
19.Rozkład normalnyŚredni
X ma rozkład normalny ze średnią 250 g i odchyleniem standardowym 4 g; zmienna Y jest niezależna i ma rozkład normalny ze średnią 500 g i odchyleniem standardowym 9 g. Wyznacz prawdopodobieństwo P, że X + Y jest większe niż 757,9 g. Zaokrąglij z do dwóch miejsc po przecinku.
μX = 250, σX = 4μY = 500, σY = 9X + Y > 757,9 g
P =
20.Rozkład normalnyTrudny
Rozkład wyników testu IQ jest normalny ze średnią 100 pkt i odchyleniem standardowym 15 pkt. Wyznacz wartość x, poniżej której leży 75% wszystkich wartości (75. percentyl).
μ = 100σ = 15P = 75%
x = pkt
3Roztwory
1.Granice
Odpowiedź: L = 5
Granice: najpierw spróbuj bezpośredniego podstawienia. Jeśli daje 0/0, najpierw uprość: rozłóż na czynniki i skróć wspólny czynnik albo pomnóż przez sprzężenie. Przy x → ∞ podziel licznik i mianownik przez najwyższą potęgę x. Reguła de l'Hospitala: jeśli f/g daje 0/0 lub ∞/∞, to lim f/g = lim f′/g′, przy czym licznik i mianownik różniczkuje się osobno (nie regułą ilorazu).
Pomnóż przez sprzężenie
f(x) = 10x/(√(x2 + 10x) + x)
Podziel przez x
f(x) = 10/(√(1 + 10/x) + 1)
Niech x → ∞
L = 10/(1 + 1) = 5
Odpowiedź
L = 5
2.Granice
Odpowiedź: L = 0,5
Granice: najpierw spróbuj bezpośredniego podstawienia. Jeśli daje 0/0, najpierw uprość: rozłóż na czynniki i skróć wspólny czynnik albo pomnóż przez sprzężenie. Przy x → ∞ podziel licznik i mianownik przez najwyższą potęgę x. Reguła de l'Hospitala: jeśli f/g daje 0/0 lub ∞/∞, to lim f/g = lim f′/g′, przy czym licznik i mianownik różniczkuje się osobno (nie regułą ilorazu).
Pierwsze zastosowanie
(−1·e−x + 1)/(2x) → 0/0
Drugie zastosowanie
1·e−x/2
Podstaw x = 0
L = 1·1/2 = 0,5
Odpowiedź
L = 0,5
3.Pochodne
Odpowiedź: f′(1) = 6
Różniczkowanie: pochodna f′(x) to nachylenie wykresu w punkcie x. Reguła potęgowa: (xⁿ)′ = n·xⁿ⁻¹. Reguła iloczynu: (uv)′ = u′v + uv′. Reguła łańcuchowa: (f(g(x)))′ = f′(g(x))·g′(x). Gdzie f′(x) = 0, wykres ma poziomą styczną: maksimum, minimum albo punkt siodłowy.
Reguła łańcuchowa
f′(x) = 3·(2x − 3)2·2
Podstaw
f′(1) = 3·(−1)2·2 = 6
Odpowiedź
f′(1) = 6
4.Pochodne
Odpowiedź: x = 4
Różniczkowanie: pochodna f′(x) to nachylenie wykresu w punkcie x. Reguła potęgowa: (xⁿ)′ = n·xⁿ⁻¹. Reguła iloczynu: (uv)′ = u′v + uv′. Reguła łańcuchowa: (f(g(x)))′ = f′(g(x))·g′(x). Gdzie f′(x) = 0, wykres ma poziomą styczną: maksimum, minimum albo punkt siodłowy.
Pochodna
f′(x) = 3x2 − 15x + 12 = 3·(x2 − 5x + 4)
Rozwiąż f′(x) = 0
x = 1 lub x = 4
Które jest które
f″(x) = 6x − 15: ujemna w maksimum, dodatnia w minimum.
f″(1) = −9, f″(4) = 9
x = 4
Odpowiedź
x = 4
5.Całki
Odpowiedź: I = 1,718
Całki oznaczone: ∫ₐᵇ f(x) dx to pole ze znakiem między wykresem a osią x od a do b. Znajdź funkcję pierwotną F (F′ = f) i oblicz F(b) − F(a). Reguła potęgowa: ∫xⁿ dx = xⁿ⁺¹/(n + 1). Pole między dwiema krzywymi to ∫(górna − dolna) dx.
Funkcja pierwotna
F(x) = ex/1
Podstaw granice
I = (e1 − 1)/1 = (2,718 − 1)/1 = 1,718
Odpowiedź
I = 1,718
6.Całki
Odpowiedź: A = 0,04167
Całki oznaczone: ∫ₐᵇ f(x) dx to pole ze znakiem między wykresem a osią x od a do b. Znajdź funkcję pierwotną F (F′ = f) i oblicz F(b) − F(a). Reguła potęgowa: ∫xⁿ dx = xⁿ⁺¹/(n + 1). Pole między dwiema krzywymi to ∫(górna − dolna) dx.
Punkty przecięcia
2x2 = x → x = 0, x = 0,5
Całkuj górną minus dolną
A = [0,5x2 − 0,6667x3]00,5 = 0,04167
Odpowiedź
A = 0,04167
7.Liczby zespolone
Odpowiedź: b = 1,532
Postać biegunowa: z = r∠θ = r(cos θ + j sin θ) = r·ejθ, gdzie r = |z| i θ = arg z. Powrót do postaci algebraicznej: a = r cos θ, b = r sin θ. Argument wymaga ustalenia ćwiartki: θ = atan(b/a) tylko dla a > 0; dla a < 0 dodaj lub odejmij 180°. W postaci biegunowej mnożenie jest łatwe: pomnóż moduły i dodaj argumenty; przy dzieleniu podziel moduły i odejmij argumenty.
Składowe
a = 2·cos(50°) = 1,286
b = 2·sin(50°) = 1,532
Postać algebraiczna
z = 1,286 + j1,532
b = 1,532
Odpowiedź
b = 1,532
8.Liczby zespolone
Odpowiedź: a = 4
Wzór de Moivre’a i pierwiastki: (r∠θ)ⁿ = rⁿ∠nθ. Równanie zⁿ = R∠φ ma dokładnie n pierwiastków, wszystkie o module R1/n, o argumentach (φ + 360°·k)/n dla k = 0, 1, …, n − 1: leżą równomiernie na okręgu, co 360°/n. Równanie kwadratowe z² + pz + q = 0 z p² < 4q ma pierwiastki zespolone z = −p/2 ± j√(q − p²/4); wielomian o współczynnikach rzeczywistych ma pierwiastki zespolone zawsze w parach sprzężonych a ± jb.
Wyróżnik
p² − 4q = 64 − 68 = −4 < 0
Wzór na pierwiastki równania kwadratowego
z = (8 ± j√4)/2 = 4 + j, 4 − j
Odpowiedź
a = 4
Odpowiedź
a = 4
9.Równania różniczkowe
Odpowiedź: t = 5,372 min
Równania różniczkowe pierwszego rzędu: dy/dt = k·y ma rozwiązanie y = y₀·ekt (wzrost dla k > 0, zanik dla k < 0); okres połowicznego rozpadu T daje k = ln 2/T. Prawo stygnięcia Newtona, dT/dt = −k·(T − Tₐ), daje T(t) = Tₐ + (T₀ − Tₐ)·e−kt. Równanie liniowe y′ + p(x)·y = q(x) rozwiązuje się czynnikiem całkującym μ = e∫p dx: (μy)′ = μq, więc μy = ∫μq dx + C.
Stała stygnięcia
k = ln(75/45)/10 = 0,05108 min⁻¹
Czas do osiągnięcia celu
t = ln(75/57)/0,05108 = 5,372 min
Odpowiedź
t = 5,372 min
10.Równania różniczkowe
Odpowiedź: t = 27,47 min
Równania różniczkowe pierwszego rzędu: dy/dt = k·y ma rozwiązanie y = y₀·ekt (wzrost dla k > 0, zanik dla k < 0); okres połowicznego rozpadu T daje k = ln 2/T. Prawo stygnięcia Newtona, dT/dt = −k·(T − Tₐ), daje T(t) = Tₐ + (T₀ − Tₐ)·e−kt. Równanie liniowe y′ + p(x)·y = q(x) rozwiązuje się czynnikiem całkującym μ = e∫p dx: (μy)′ = μq, więc μy = ∫μq dx + C.
Wynik
m(t) = 5 + 15·e−t/25
Wyznacz t
e−t/25 = (5 − 10)/(5 − 20) = 0,3333
t = 25·ln(3) = 27,47 min
Odpowiedź
t = 27,47 min
11.Macierze i wyznaczniki
Odpowiedź: det A = 3
Macierze: wyznacznik macierzy 2×2 to ad − bc. Dla 3×3 rozwiń względem wiersza: każdy element razy wyznacznik macierzy 2×2, która zostaje po skreśleniu jego wiersza i kolumny, ze znakami na przemian + − +. Wartości własne λ spełniają det(A − λI) = 0; dla 2×2 to λ² − (ślad)·λ + det = 0.
Minory 2×2 pierwszego wiersza
M₁₁ = 5, M₁₂ = −3, M₁₃ = 0
Rozwinięcie Laplace'a
det A = 0·5 − 1·(−3) + 4·0 = 3
Odpowiedź
det A = 3
12.Macierze i wyznaczniki
Odpowiedź: x = 14
Macierze: wyznacznik macierzy 2×2 to ad − bc. Dla 3×3 rozwiń względem wiersza: każdy element razy wyznacznik macierzy 2×2, która zostaje po skreśleniu jego wiersza i kolumny, ze znakami na przemian + − +. Wartości własne λ spełniają det(A − λI) = 0; dla 2×2 to λ² − (ślad)·λ + det = 0.
Wyznacznik macierzy współczynników
det A = 3·2 − 2·4 = −2
Zastąp kolumnę x
det Aₓ = (−10)·2 − 2·4 = −28
x = −28/(−2) = 14
Odpowiedź
x = 14
y = −26
13.Wektory: iloczyn skalarny i wektorowy
Odpowiedź: W = 40 J
Iloczyn skalarny:a·b = axbx + ayby + azbz = |a|·|b|·cos θ, jest skalarem. Pozwala wyznaczyć kąt między dwoma wektorami, cos θ = a·b/(|a|·|b|), i jest równy zero, gdy wektory są prostopadłe. Rzut skalarny a na b wynosi a·b/|b|, a stała siła F na przemieszczeniu d wykonuje pracę W = F·d.
Przemieszczenie
d = B − A = (2, 5, −2) − (5, 0, 3) = (−3, 5, −5) m
Praca
W = F·d = (−5)·(−3) + (−10)·5 + (−15)·(−5) = 40 J
Odpowiedź
W = 40 J
14.Wektory: iloczyn skalarny i wektorowy
Odpowiedź: V = 16
Iloczyn wektorowy:a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx) jest prostopadły do obu wektorów, a |a × b| = |a|·|b|·sin θ to pole równoległoboku, który rozpinają (trójkąt ma połowę tego pola). Kolejność ma znaczenie: b × a = −(a × b). Moment siły F przyłożonej w punkcie A względem punktu O to MO = r × F, gdzie r = A − O.
Iloczyn wektorowy b × c
(b × c)x = bycz − bzcy = 1·(−1) − (−3)·0 = −1
(b × c)y = bzcx − bxcz = (−3)·2 − 3·(−1) = −3
(b × c)z = bxcy − bycx = 3·0 − 1·2 = −2
Iloczyn skalarny z a
a·(b × c) = 5·(−1) + 3·(−3) + 1·(−2) = −16
V = |−16| = 16
Odpowiedź
V = 16
15.Prawdopodobieństwo
Odpowiedź: P = 0,6651
Prawdopodobieństwo: przy jednakowo prawdopodobnych wynikach P(A) = sprzyjające/wszystkie. Dla zdarzeń niezależnych mnożymy: P(A i B) = P(A)·P(B). Często pomaga zdarzenie przeciwne: P(co najmniej jedno) = 1 − P(żadne). Rozkład dwumianowy: w n niezależnych próbach z prawdopodobieństwem sukcesu p, P(X = k) = C(n, k)·pᵏ·(1 − p)ⁿ⁻ᵏ.
Zdarzenie przeciwne
P(brak szóstki) = (5/6)6 = 0,3349
P = 1 − 0,3349 = 0,6651
Odpowiedź
P = 0,6651
16.Prawdopodobieństwo
Odpowiedź: σY = 13,6
Dyskretne zmienne losowe: rozkład prawdopodobieństwa wymienia każdą wartość x, jaką może przyjąć zmienna, wraz z jej prawdopodobieństwem p(x); prawdopodobieństwa mieszczą się między 0 a 1 i sumują się do 1. Wartość oczekiwana (średnia) to E(X) = Σx·p(x), średnia w długim okresie. Wariancja to Var(X) = Σ(x − μ)²·p(x) = E(X²) − μ², a odchylenie standardowe σ = √Var(X). Dla zmiany liniowej Y = aX + b: E(Y) = a·E(X) + b, Var(Y) = a²·Var(X) i σY = |a|·σX; dodanie stałej nie zmienia rozrzutu.
Rozrzut X
μ = 2,5, Var(X) = 1,85, σX = 1,36
Zmiana liniowa
σY = |10|·1,36 = 13,6
Odpowiedź
σY = 13,6
Średnia się przesuwa: E(Y) = 10·2,5 − 3 = 22.
17.Statystyka opisowa
Odpowiedź: s = 11,26
Statystyka opisowa: średnia to suma podzielona przez n; mediana to środkowa wartość uporządkowanych danych (średnia dwóch środkowych, gdy n jest parzyste). Odchylenie standardowe z próby to s = √(Σ(x − x̄)²/(n − 1)). Wynik z = (x − μ)/σ mówi, o ile odchyleń standardowych wartość leży od średniej.
Statystyka opisowa: średnia to suma podzielona przez n; mediana to środkowa wartość uporządkowanych danych (średnia dwóch środkowych, gdy n jest parzyste). Odchylenie standardowe z próby to s = √(Σ(x − x̄)²/(n − 1)). Wynik z = (x − μ)/σ mówi, o ile odchyleń standardowych wartość leży od średniej.
Standaryzuj
z = −1,5
Tablica rozkładu normalnego
Φ(−1,5) = 0,06681
P = 0,06681
Odpowiedź
P = 0,06681
19.Rozkład normalny
Odpowiedź: P = 0,2119
Sumy i różnice zmiennych normalnych: jeśli X i Y są niezależne i mają rozkład normalny, to X + Y i X − Y również mają rozkład normalny. Średnie dodają się lub odejmują: E(X ± Y) = μX ± μY. Wariancje zawsze się dodają, także dla różnicy: Var(X ± Y) = σX² + σY², więc σ = √(σX² + σY²). Odchylenia standardowe nigdy nie dodają się bezpośrednio. Suma n niezależnych elementów o tym samym rozkładzie ma średnią n·μ i odchylenie standardowe σ·√n. Potem standaryzuj jak zwykle: z = (x − średnia)/σ i odczytaj Φ(z).
Rozkład sumy
μ = 750 g, σ = √(4² + 9²) = 9,849 g
Standaryzuj
z = (757,9 − 750)/9,849 = 0,8
Górny ogon
P = 1 − Φ(0,8) = 1 − 0,7881 = 0,2119
Odpowiedź
P = 0,2119
20.Rozkład normalny
Odpowiedź: x = 110,1 pkt
Rozkład normalny: zamień wartość x na wynik z, z = (x − μ)/σ, który mówi, o ile odchyleń standardowych wartość leży od średniej. Tablica rozkładu normalnego (czyli Φ(z)) podaje pole na lewo od z, czyli P(X < x). Pole na prawo to 1 − Φ(z), a pole między dwiema wartościami to różnica ich dwóch pól.