Zdecyduj, która postać pasuje do działania: algebraiczna a + jb do dodawania i odejmowania, biegunowa r∠θ do mnożenia, dzielenia, potęg i pierwiastków.
Wymnażaj z j² = −1; dziel, mnożąc licznik i mianownik przez liczbę sprzężoną do mianownika.
Zamieniaj przez r = √(a² + b²) i θ ze szkicu punktu (sprawdź ćwiartkę), a z powrotem przez a = r cos θ, b = r sin θ.
Dla potęg użyj wzoru de Moivre’a, (r∠θ)ⁿ = rⁿ∠nθ; dla zⁿ = R∠φ wypisz wszystkie n pierwiastków R1/n∠((φ + 360°k)/n).
Równania różniczkowe
Wzrost/zanik wykładniczy
dy/dt = ky → y = y0ekt
Okres połowicznego rozpadu
k = ln 2 / t½
Prawo stygnięcia Newtona
T(t) = Ta + (T0 − Ta)e−kt
Czynnik całkujący
y′ + p(x)y = q(x): μ = e∫p dx, (μy)′ = μq
Zbiornik z mieszaniem
dm/dt = r·c − (r/V)·m
Macierze i wyznaczniki
wyznacznik 2×2
det = ad − bc
Macierz odwrotna 2×2
A⁻¹ = (1/det)·[d −b; −c a]
Produkt
(AB)ij = Σk AikBkj
Wartości własne
det(A − λI) = 0
Wzory Cramera
xi = det(Ai)/det(A)
Wektory: iloczyn skalarny i wektorowy
Długość
|a| = √(ax² + ay² + az²)
Wersor
û = a/|a|
Składowe z kąta
Fx = F·cos θ, Fy = F·sin θ
Iloczyn skalarny
a·b = axbx + ayby + azbz = |a||b|cos θ
Rzut skalarny a na b
a·b/|b|
Praca
W = F·d
Iloczyn wektorowy
a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx)
Pola
równoległobok |a × b|, trójkąt ½|a × b|
Moment względem O
MO = r × F, r = A − O
Objętość równoległościanu
V = |a·(b × c)|
Metoda
Zapisz każdy wektor w składowych; dla siły podanej przez wartość i kąt użyj F·cos θ i F·sin θ.
Do długości i kierunków użyj długości √(x² + y² + z²) i wersora a/|a|.
Iloczyn skalarny stosuj do kątów, rzutów, prostopadłości i pracy: a·b = |a||b|cos θ.
Iloczyn wektorowy stosuj do wektorów prostopadłych, pól i momentów: starannie zapisz trzy składowe, zachowując kolejność a × b.
Prawdopodobieństwo
Zdarzenie przeciwne
P(not A) = 1 − P(A)
Reguła dodawania
P(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B)
Zdarzenia niezależne
P(A ∩ B) = P(A)·P(B)
Prawdopodobieństwo warunkowe
P(A|B) = P(A ∩ B)/P(B)
Rozkład dwumianowy
P(X = k) = C(n,k)·pk(1 − p)n−k
Statystyka opisowa
Średnia
x̄ = Σx/n
Odchylenie standardowe z próby
s = √(Σ(x − x̄)²/(n − 1))
Mediana
środkowa wartość uporządkowanych danych
Wynik z
z = (x − μ)/σ
Rozkład normalny
68% w zakresie ±1σ, 95% w zakresie ±2σ
Rozkład normalny
Wynik z
z = (x − μ)/σ
Poniżej x
P(X < x) = Φ(z)
Powyżej x
P(X > x) = 1 − Φ(z)
Pomiędzy
Φ(z2) − Φ(z1)
Percentyl
x = μ + z·σ
Metoda
Zamień wartość na wynik standaryzowany: z = (x − μ)/σ.
Odczytaj Φ(z), pole na lewo od z.
Dla pola na prawo użyj 1 − Φ(z); dla przedziału odejmij dwa pola lewostronne.
Dla percentyla licz wstecz: wyznacz z dla pola, a potem x = μ + z·σ.
2Zadania do ćwiczenia
1.GraniceŚredni
Oblicz granicę L = limx→∞ (√(x2 − 5x) − x).
f(x) = √(x2 − 5x) − xx → ∞
L =
2.GraniceTrudny
Oblicz granicę L = limx→0 (1 − cos 3x)/(2x²), z x w radianach.
f(x) = (1 − cos 3x)/(2x²)x → 0
L =
3.PochodneŚredni
Dana jest funkcja f(x) = x2·ex. Wyznacz f′(1).
f(x) = x2·exx = 1
f′(1) =
4.PochodneTrudny
Dana jest funkcja f(x) = x3 − 3x2 − 9x + 4. Wyznacz współrzędną x x maksimum lokalnego.
f(x) = x3 − 3x2 − 9x + 4
x =
5.CałkiŚredni
Oblicz I = ∫28 2/x dx.
f(x) = 2/x[2, 8]
I =
6.CałkiTrudny
Wyznacz pole A obszaru ograniczonego przez y = x2 i y = 2x.
y = x2y = 2x
A =
7.Liczby zespoloneŚredni
Zapisz z = 10∠−20° w postaci algebraicznej a + jb i podaj część urojoną b.
r = 10θ = −20°
b =
8.Liczby zespoloneTrudny
Użyj wzoru de Moivre’a, aby znaleźć część rzeczywistą z⁷ dla z = 1 − j.
z = 1 − jn = 7
Re(z⁷) =
9.Równania różniczkoweŚredni
Rozwiąż y″ + 6y′ + 9y = 0 z y(0) = 2 i y′(0) = 0. Wyznacz y(0,5).
y″ + 6y′ + 9y = 0y(0) = 2y′(0) = 0
y(0.5) =
10.Równania różniczkoweTrudny
Układ spełnia równanie y″ + 4y′ + 20y = 20 dla t ≥ 0, startując ze spoczynku: y(0) = 0, y′(0) = 0. Wyznacz wartość szczytową ymax jego odpowiedzi skokowej.
y″ + 4y′ + 20y = 20y(0) = 0y′(0) = 0
ymax =
11.Macierze i wyznacznikiŚredni
Niech C = AB dla pokazanych macierzy. Wyznacz element c12 (wiersz 1, kolumna 2).
A = [−2 −6; 0 1]B = [0 2; −2 3]
c12 =
12.Macierze i wyznacznikiTrudny
Rozwiąż układ −6x − y = −7 i 3x + 5y = −12. Wyznacz x.
−6x − y = −73x + 5y = −12
x =
13.Wektory: iloczyn skalarny i wektorowyŚredni
Znajdź kąt θ między wektorami a = (0, −5, 4) i b = (−2, 4, −4), w stopniach.
a = (0, −5, 4)b = (−2, 4, −4)
θ = °
14.Wektory: iloczyn skalarny i wektorowyTrudny
Wersor n̂ jest prostopadły do wektorów a = (−2, 1, 1) i b = (2, 4, 1) i ma dodatnią składową z. Znajdź jego składową y, czyli n̂y.
a = (−2, 1, 1)b = (2, 4, 1)n̂z > 0
n̂y =
15.PrawdopodobieństwoŚredni
W worku jest 4 kul czerwonych i 7 niebieskich. Losujesz dwie kule bez zwracania pierwszej. Jakie jest prawdopodobieństwo P, że obie są czerwone?
4 / 7
P =
16.PrawdopodobieństwoTrudny
Gra kosztuje €2. Wygrywasz €8 z prawdopodobieństwem 0,3 i €20 z prawdopodobieństwem 0,02; w pozostałych przypadkach nic nie wygrywasz. Stawka nie jest zwracana. Wyznacz oczekiwany zysk netto E(G) na jedną grę.
stawka = €2€8: p = 0,3€20: p = 0,02
E(G) = €
17.Statystyka opisowaŚredni
Wyznacz odchylenie standardowe z próby s dla danych: 51, 42, 52, 36, 30, 43.
n = 6
s =
18.Statystyka opisowaTrudny
Wyniki egzaminu mają rozkład normalny ze średnią 70 i odchyleniem standardowym 20. Wyznacz wynik z z dla wyniku 90.
μ = 70σ = 20x = 90
z =
19.Rozkład normalnyŚredni
Rozkład wyników testu IQ jest normalny ze średnią 100 pkt i odchyleniem standardowym 15 pkt. Jaka część wartości leży między 100,75 a 103,75 pkt? Podaj P w postaci dziesiętnej.
μ = 100σ = 15x1 = 100,75x2 = 103,75
P =
20.Rozkład normalnyTrudny
Rozkład wyników egzaminu jest normalny ze średnią 65 pkt i odchyleniem standardowym 10 pkt. Przeciągnij wartość graniczną tak, aby zacieniowane górne 95% leżało na prawo od niej. Znajdź wartość graniczną x.
μ = 65 pktσ = 10 pkt95%
x = pkt
3Roztwory
1.Granice
Odpowiedź: L = −2,5
Granice: najpierw spróbuj bezpośredniego podstawienia. Jeśli daje 0/0, najpierw uprość: rozłóż na czynniki i skróć wspólny czynnik albo pomnóż przez sprzężenie. Przy x → ∞ podziel licznik i mianownik przez najwyższą potęgę x. Reguła de l'Hospitala: jeśli f/g daje 0/0 lub ∞/∞, to lim f/g = lim f′/g′, przy czym licznik i mianownik różniczkuje się osobno (nie regułą ilorazu).
Pomnóż przez sprzężenie
f(x) = −5x/(√(x2 − 5x) + x)
Podziel przez x
f(x) = −5/(√(1 + (−5)/x) + 1)
Niech x → ∞
L = −5/(1 + 1) = −2,5
Odpowiedź
L = −2,5
2.Granice
Odpowiedź: L = 2,25
Granice: najpierw spróbuj bezpośredniego podstawienia. Jeśli daje 0/0, najpierw uprość: rozłóż na czynniki i skróć wspólny czynnik albo pomnóż przez sprzężenie. Przy x → ∞ podziel licznik i mianownik przez najwyższą potęgę x. Reguła de l'Hospitala: jeśli f/g daje 0/0 lub ∞/∞, to lim f/g = lim f′/g′, przy czym licznik i mianownik różniczkuje się osobno (nie regułą ilorazu).
Pierwsze zastosowanie
3·sin 3x/(4x) → 0/0
Drugie zastosowanie
9·cos 3x/4
Podstaw x = 0
L = 9/4 = 2,25
Odpowiedź
L = 2,25
3.Pochodne
Odpowiedź: f′(1) = 8,155
Różniczkowanie: pochodna f′(x) to nachylenie wykresu w punkcie x. Reguła potęgowa: (xⁿ)′ = n·xⁿ⁻¹. Reguła iloczynu: (uv)′ = u′v + uv′. Reguła łańcuchowa: (f(g(x)))′ = f′(g(x))·g′(x). Gdzie f′(x) = 0, wykres ma poziomą styczną: maksimum, minimum albo punkt siodłowy.
Reguła iloczynu
f′(x) = u′v + uv′ = ex·(2x + 1·x2)
Podstaw
f′(1) = 2,718·(2 + 1) = 8,155
Odpowiedź
f′(1) = 8,155
4.Pochodne
Odpowiedź: x = −1
Różniczkowanie: pochodna f′(x) to nachylenie wykresu w punkcie x. Reguła potęgowa: (xⁿ)′ = n·xⁿ⁻¹. Reguła iloczynu: (uv)′ = u′v + uv′. Reguła łańcuchowa: (f(g(x)))′ = f′(g(x))·g′(x). Gdzie f′(x) = 0, wykres ma poziomą styczną: maksimum, minimum albo punkt siodłowy.
Pochodna
f′(x) = 3x2 − 6x − 9 = 3·(x2 − 2x − 3)
Rozwiąż f′(x) = 0
x = −1 lub x = 3
Które jest które
f″(x) = 6x − 6: ujemna w maksimum, dodatnia w minimum.
f″(−1) = −12, f″(3) = 12
x = −1
Odpowiedź
x = −1
5.Całki
Odpowiedź: I = 2,773
Całki oznaczone: ∫ₐᵇ f(x) dx to pole ze znakiem między wykresem a osią x od a do b. Znajdź funkcję pierwotną F (F′ = f) i oblicz F(b) − F(a). Reguła potęgowa: ∫xⁿ dx = xⁿ⁺¹/(n + 1). Pole między dwiema krzywymi to ∫(górna − dolna) dx.
Funkcja pierwotna
F(x) = 2·ln x
Podstaw granice
I = 2·(ln 8 − ln 2) = 2·ln 4 = 2,773
Odpowiedź
I = 2,773
6.Całki
Odpowiedź: A = 1,333
Całki oznaczone: ∫ₐᵇ f(x) dx to pole ze znakiem między wykresem a osią x od a do b. Znajdź funkcję pierwotną F (F′ = f) i oblicz F(b) − F(a). Reguła potęgowa: ∫xⁿ dx = xⁿ⁺¹/(n + 1). Pole między dwiema krzywymi to ∫(górna − dolna) dx.
Punkty przecięcia
x2 = 2x → x = 0, x = 2
Całkuj górną minus dolną
A = [x2 − 0,3333x3]02 = 1,333
Odpowiedź
A = 1,333
7.Liczby zespolone
Odpowiedź: b = −3,42
Postać biegunowa: z = r∠θ = r(cos θ + j sin θ) = r·ejθ, gdzie r = |z| i θ = arg z. Powrót do postaci algebraicznej: a = r cos θ, b = r sin θ. Argument wymaga ustalenia ćwiartki: θ = atan(b/a) tylko dla a > 0; dla a < 0 dodaj lub odejmij 180°. W postaci biegunowej mnożenie jest łatwe: pomnóż moduły i dodaj argumenty; przy dzieleniu podziel moduły i odejmij argumenty.
Składowe
a = 10·cos(−20°) = 9,397
b = 10·sin(−20°) = −3,42
Postać algebraiczna
z = 9,397 − j3,42
b = −3,42
Odpowiedź
b = −3,42
8.Liczby zespolone
Odpowiedź: Re(z⁷) = 8
Wzór de Moivre’a i pierwiastki: (r∠θ)ⁿ = rⁿ∠nθ. Równanie zⁿ = R∠φ ma dokładnie n pierwiastków, wszystkie o module R1/n, o argumentach (φ + 360°·k)/n dla k = 0, 1, …, n − 1: leżą równomiernie na okręgu, co 360°/n. Równanie kwadratowe z² + pz + q = 0 z p² < 4q ma pierwiastki zespolone z = −p/2 ± j√(q − p²/4); wielomian o współczynnikach rzeczywistych ma pierwiastki zespolone zawsze w parach sprzężonych a ± jb.
Postać biegunowa
z = 1 − j = √2∠−45°
Wzór de Moivre’a
z⁷ = (√2)⁷∠−315° = 11,31∠45°
Postać algebraiczna
z⁷ = 11,31·(cos 45° + j sin 45°) = 8 + j8
Re(z⁷) = 8
Odpowiedź
Re(z⁷) = 8
9.Równania różniczkowe
Odpowiedź: y(0.5) = 1,116
Liniowe równania drugiego rzędu: dla y″ + b·y′ + c·y = 0 spróbuj y = ert: otrzymasz równanie charakterystyczne r² + b·r + c = 0. Dwa różne pierwiastki rzeczywiste r₁ ≠ r₂ dają y = A·er₁t + B·er₂t (tłumienie nadkrytyczne); pierwiastek podwójny r daje y = (A + Bt)·ert (tłumienie krytyczne); pierwiastki zespolone −α ± jω dają y = e−αt(A cos ωt + B sin ωt) (tłumienie podkrytyczne, drgania). Wartości początkowe y(0) i y′(0) wyznaczają A i B. Zapisane jako y″ + 2ζωny′ + ωn²y = 0, ωn jest częstością drgań własnych, a ζ współczynnikiem tłumienia: dla ζ < 1 występują drgania. Przy stałym wymuszeniu y″ + by′ + cy = c·K rozwiązaniem jest wartość ustalona K plus odpowiedź swobodna.
Pierwiastek podwójny
(r + 3)² = 0 → r = −3
Stałe
A = y(0) = 2
y′(0) = B − 3A → B = 0 + 6 = 6
Oblicz
y(0,5) = (2 + 6·0,5)·e−1,5 = 1,116
Odpowiedź
y(0,5) = 1,116
10.Równania różniczkowe
Odpowiedź: ymax = 1,208
Liniowe równania drugiego rzędu: dla y″ + b·y′ + c·y = 0 spróbuj y = ert: otrzymasz równanie charakterystyczne r² + b·r + c = 0. Dwa różne pierwiastki rzeczywiste r₁ ≠ r₂ dają y = A·er₁t + B·er₂t (tłumienie nadkrytyczne); pierwiastek podwójny r daje y = (A + Bt)·ert (tłumienie krytyczne); pierwiastki zespolone −α ± jω dają y = e−αt(A cos ωt + B sin ωt) (tłumienie podkrytyczne, drgania). Wartości początkowe y(0) i y′(0) wyznaczają A i B. Zapisane jako y″ + 2ζωny′ + ωn²y = 0, ωn jest częstością drgań własnych, a ζ współczynnikiem tłumienia: dla ζ < 1 występują drgania. Przy stałym wymuszeniu y″ + by′ + cy = c·K rozwiązaniem jest wartość ustalona K plus odpowiedź swobodna.
Wartość ustalona i pierwiastki
yss = 1, r = −2 ± 4j
Stałe z wartości początkowych
y(0) = 1 + A = 0 → A = −1
y′(0) = −2A + 4B = 0 → B = −0,5
Szczyt
t = π/4 = 0,7854
ymax = 1·(1 + e−2·π/4) = 1,208
Odpowiedź
ymax = 1,208
11.Macierze i wyznaczniki
Odpowiedź: c12 = −22
Macierze: wyznacznik macierzy 2×2 to ad − bc. Dla 3×3 rozwiń względem wiersza: każdy element razy wyznacznik macierzy 2×2, która zostaje po skreśleniu jego wiersza i kolumny, ze znakami na przemian + − +. Wartości własne λ spełniają det(A − λI) = 0; dla 2×2 to λ² − (ślad)·λ + det = 0.
Wiersz razy kolumna
c12 = (−2)·2 + (−6)·3 = −22
Odpowiedź
c12 = −22
12.Macierze i wyznaczniki
Odpowiedź: x = 1,741
Macierze: wyznacznik macierzy 2×2 to ad − bc. Dla 3×3 rozwiń względem wiersza: każdy element razy wyznacznik macierzy 2×2, która zostaje po skreśleniu jego wiersza i kolumny, ze znakami na przemian + − +. Wartości własne λ spełniają det(A − λI) = 0; dla 2×2 to λ² − (ślad)·λ + det = 0.
Wyznacznik macierzy współczynników
det A = (−6)·5 − (−1)·3 = −27
Zastąp kolumnę x
det Aₓ = (−7)·5 − (−1)·(−12) = −47
x = −47/(−27) = 1,741
Odpowiedź
x = 1,741
y = −3,444
13.Wektory: iloczyn skalarny i wektorowy
Odpowiedź: θ = 159,6 °
Iloczyn skalarny:a·b = axbx + ayby + azbz = |a|·|b|·cos θ, jest skalarem. Pozwala wyznaczyć kąt między dwoma wektorami, cos θ = a·b/(|a|·|b|), i jest równy zero, gdy wektory są prostopadłe. Rzut skalarny a na b wynosi a·b/|b|, a stała siła F na przemieszczeniu d wykonuje pracę W = F·d.
Iloczyn skalarny
a·b = 0·(−2) + (−5)·4 + 4·(−4) = −36
Długości
|a| = √(0² + (−5)² + 4²) = 6,403
|b| = √((−2)² + 4² + (−4)²) = 6
Kąt
cos θ = −36/(6,403·6) = −0,937
θ = arccos(−0,937) = 159,6°
Odpowiedź
θ = 159,6°
14.Wektory: iloczyn skalarny i wektorowy
Odpowiedź: n̂y = −0,3578
Iloczyn wektorowy:a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx) jest prostopadły do obu wektorów, a |a × b| = |a|·|b|·sin θ to pole równoległoboku, który rozpinają (trójkąt ma połowę tego pola). Kolejność ma znaczenie: b × a = −(a × b). Moment siły F przyłożonej w punkcie A względem punktu O to MO = r × F, gdzie r = A − O.
Iloczyn wektorowy
(a × b)x = aybz − azby = 1·1 − 1·4 = −3
(a × b)y = azbx − axbz = 1·2 − (−2)·1 = 4
(a × b)z = axby − aybx = (−2)·4 − 1·2 = −10
Normalizacja
Składowa z wektora a × b jest ujemna, więc użyj −(a × b).
Prawdopodobieństwo: przy jednakowo prawdopodobnych wynikach P(A) = sprzyjające/wszystkie. Dla zdarzeń niezależnych mnożymy: P(A i B) = P(A)·P(B). Często pomaga zdarzenie przeciwne: P(co najmniej jedno) = 1 − P(żadne). Rozkład dwumianowy: w n niezależnych próbach z prawdopodobieństwem sukcesu p, P(X = k) = C(n, k)·pᵏ·(1 − p)ⁿ⁻ᵏ.
Pierwsze i drugie losowanie
P = 4/11 · 3/10 = 12/110 = 0,1091
Odpowiedź
P = 0,1091
16.Prawdopodobieństwo
Odpowiedź: E(G) = 0,8 €
Dyskretne zmienne losowe: rozkład prawdopodobieństwa wymienia każdą wartość x, jaką może przyjąć zmienna, wraz z jej prawdopodobieństwem p(x); prawdopodobieństwa mieszczą się między 0 a 1 i sumują się do 1. Wartość oczekiwana (średnia) to E(X) = Σx·p(x), średnia w długim okresie. Wariancja to Var(X) = Σ(x − μ)²·p(x) = E(X²) − μ², a odchylenie standardowe σ = √Var(X). Dla zmiany liniowej Y = aX + b: E(Y) = a·E(X) + b, Var(Y) = a²·Var(X) i σY = |a|·σX; dodanie stałej nie zmienia rozrzutu.
Wyniki netto
G: 6 (p = 0,3), 18 (p = 0,02), −2 (p = 0,68)
Wartość oczekiwana
E(G) = 6·0,3 + 18·0,02 − 2·0,68 = 0,8 €
Odpowiedź
E(G) = 0,8 €
Wartość dodatnia oznacza, że średnio wygrywasz pieniądze.
17.Statystyka opisowa
Odpowiedź: s = 8,501
Statystyka opisowa: średnia to suma podzielona przez n; mediana to środkowa wartość uporządkowanych danych (średnia dwóch środkowych, gdy n jest parzyste). Odchylenie standardowe z próby to s = √(Σ(x − x̄)²/(n − 1)). Wynik z = (x − μ)/σ mówi, o ile odchyleń standardowych wartość leży od średniej.
Statystyka opisowa: średnia to suma podzielona przez n; mediana to środkowa wartość uporządkowanych danych (średnia dwóch środkowych, gdy n jest parzyste). Odchylenie standardowe z próby to s = √(Σ(x − x̄)²/(n − 1)). Wynik z = (x − μ)/σ mówi, o ile odchyleń standardowych wartość leży od średniej.
Standaryzuj
z = (90 − 70)/20 = 1
Odpowiedź
z = 1
19.Rozkład normalny
Odpowiedź: P = 0,07877
Rozkład normalny: zamień wartość x na wynik z, z = (x − μ)/σ, który mówi, o ile odchyleń standardowych wartość leży od średniej. Tablica rozkładu normalnego (czyli Φ(z)) podaje pole na lewo od z, czyli P(X < x). Pole na prawo to 1 − Φ(z), a pole między dwiema wartościami to różnica ich dwóch pól.
Wyniki z
z₁ = (100,75 − 100)/15 = 0,05
z₂ = (103,75 − 100)/15 = 0,25
Pole pomiędzy
P = Φ(0,25) − Φ(0,05) = 0,5987 − 0,5199 = 0,07877
Odpowiedź
P = 0,07877
20.Rozkład normalny
Odpowiedź: x = 48,6 pkt
Od pola z powrotem do z: Φ(z) to pole na lewo od z. Dla pola lewego ogona A znajdź w tablicy z, dla którego Φ(z) = A. Pole prawego ogona A oznacza Φ(z) = 1 − A. Pole środkowe A między −z a z zostawia (1 − A)/2 w każdym ogonie, więc Φ(z) = (1 + A)/2. Dla wartości x użyj x = μ + zσ.