W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.
1Wzory i metody
Stechiometria
Mole
n = m/M
Stężenie
c = n/V
Stosunek molowy
użyj współczynników uzgodnionego równania
Substrat limitujący
ten, który wyczerpie się pierwszy
Wydajność procentowa
rzeczywista / teoretyczna × 100%
Metoda
Napisz i zbilansuj równanie reakcji.
Zamień podaną masę na mole: n = m/M.
Użyj współczynników jako stosunku molowego, aby wyznaczyć liczbę moli szukanej substancji.
Przelicz z powrotem na masę: m = n·M. Przy dwóch substratach najpierw wyznacz substrat limitujący.
Stężenie molowe i rozcieńczanie
Stężenie molowe
c = n/V (mol/L)
Mole
n = m/M
Rozcieńczanie
c1V1 = c2V2
Mieszanie
c = (c1V1 + c2V2)/(V1 + V2)
Metoda
Przelicz masę na mole: n = m/M.
Przelicz objętość na litry.
Stężenie molowe c = n/V w mol/L.
Przy rozcieńczaniu liczba moli się nie zmienia: c₁V₁ = c₂V₂.
Równanie stanu gazu doskonałego
Równanie stanu gazu doskonałego
pV = nRT
Stała gazowa
R = 8,314 J/(mol·K)
Prawo gazowe dla dwóch stanów
p1V1/T1 = p2V2/T2
Mole
n = m/M
Temperatura
T[K] = T[°C] + 273,15
Kalorymetria i entalpia
Ciepło
q = m·c·ΔT
Woda
c = 4,18 J/(g·°C)
Kalorymetr
ciepło oddane = ciepło pobrane
Entalpia reakcji
ΔH° = ΣΔH°f(products) − ΣΔH°f(reactants)
Równowaga chemiczna
Stała równowagi
Kc = [C]c[D]d/([A]a[B]b)
Tabela ICE
Początek, Zmiana (×współczynnik), Równowaga
Równanie kwadratowe
x = (−b + √(b² − 4ac))/(2a)
Metoda
Zapisz Kc jako produkty przez substraty, każdy podniesiony do potęgi równej jego współczynnikowi.
Ułóż tabelę ICE: stan początkowy (I), zmiana (C, w krokach x razy współczynniki), stan równowagi (E).
Podstaw wyrażenia równowagowe do Kc i rozwiąż względem x.
Sprawdź, czy x jest dość małe, aby zastosować przybliżenie; w przeciwnym razie rozwiąż równanie kwadratowe.
pH i bufory
pH
pH = −log[H⁺]
pOH
pOH = −log[OH⁻], pH + pOH = 14
Słaby kwas
[H⁺] ≈ √(Ka·c)
Bufor
pH = pKa + log([A⁻]/[HA])
Rozcieńczanie
c1V1 = c2V2
Metoda
Ustal, czy kwas lub zasada jest mocna (całkowicie zdysocjowana), czy słaba.
Mocny kwas: [H⁺] jest równe jego stężeniu. Mocna zasada: najpierw wyznacz [OH⁻].
Słaby kwas: rozwiąż Ka = x²/(c − x) względem x = [H⁺].
pH = −log[H⁺], a pH + pOH = 14 w 25 °C.
Kinetyka reakcji
Pierwszy rząd
ln(CA/CA0) = −kt
Okres półtrwania (pierwszy rząd)
t½ = ln 2/k
Drugi rząd
1/CA = 1/CA0 + kt
Arrhenius
k = A·e−Ea/(RT)
Dwie temperatury
ln(k2/k1) = (Ea/R)(1/T1 − 1/T2)
2Zadania do ćwiczenia
1.StechiometriaŚredni
12 g Fe2O3 i 8 g CO reagują zgodnie z Fe2O3 + 3CO → 2Fe + 3CO2. Jaka masa m Fe może powstać?
M(Fe2O3) = 159,69M(CO) = 28,01M(Fe) = 55,85 g/mol
m = g
2.StechiometriaTrudny
W reakcji 2Na + Cl2 → 2NaCl 16 g Na reaguje całkowicie (pozostałe substraty w nadmiarze) i otrzymuje się 31,72 g NaCl. Wyznacz wydajność procentową Y.
M(Na) = 22,99 g/molM(NaCl) = 58,44 g/molrzeczywista: 31,72 g
Y = %
3.Stężenie molowe i rozcieńczanieŚredni
Potrzebujesz 500 mL roztworu o stężeniu 0,3 mol/L, a masz roztwór wyjściowy o stężeniu 0,5 mol/L. Jakiej objętości V1 roztworu wyjściowego potrzebujesz?
c1 = 0,5 mol/Lc2 = 0,3 mol/LV2 = 500 mL
V1 = mL
4.Stężenie molowe i rozcieńczanieTrudny
50 mL roztworu o stężeniu 0,2 mol/L zmieszano z 200 mL roztworu tej samej substancji o stężeniu 0,1 mol/L. Wyznacz stężenie c mieszaniny (objętości są addytywne).
c1 = 0,2 mol/LV1 = 50 mLc2 = 0,1 mol/LV2 = 200 mL
c = mol/L
5.Równanie stanu gazu doskonałegoŚredni
Zbiornik o pojemności 20 L zawiera 430 g (Ar) w temperaturze 95 °C. Potraktuj go jak gaz doskonały i wyznacz ciśnienie P.
Metalowy klocek (aluminium) o masie 100 g (c = 0,897 J/(g·°C)) i temperaturze 170 °C wrzucono do 200 g wody (c = 4,18 J/(g·°C)) o temperaturze 25 °C w izolowanym naczyniu. Wyznacz temperaturę końcową Tf.
Do naczynia wprowadzono 0,4 mol/L H₂ i 0,4 mol/L I₂, które reagują: H₂ + I₂ ⇌ 2HI, przy Kc = 25. Wyznacz stężenie równowagowe [H2].
[H₂]₀ = [I₂]₀ = 0,4 mol/LKc = 25
[H2] = mol/L
10.Równowaga chemicznaTrudny
PCl₅ rozkłada się: PCl₅ ⇌ PCl₃ + Cl₂, przy Kc = 0,5 w temperaturze reakcji. Na początku w naczyniu jest tylko PCl₅ o stężeniu 0,25 mol/L. Wyznacz stężenie równowagowe [Cl2].
[PCl₅]₀ = 0,25 mol/LKc = 0,5
[Cl2] = mol/L
11.pH i buforyŚredni
Wyznacz pH pH roztworu o stężeniu 0,5 mol/L, którym jest kwas octowy (Ka = 1,8 × 10⁻⁵).
c = 0,5 mol/LKa = 1,8 × 10⁻⁵
pH =
12.pH i buforyTrudny
Bufor o objętości 1,00 L zawiera 0,3 mol, którym jest kwas podchlorawy, oraz 0,25 mol sprzężonej zasady (Ka = 3 × 10⁻⁸). Dodaje się 0,025 mol NaOH. Wyznacz nowe pH pH.
Reakcja drugiego rzędu (−rA = k·CA²) ma k = 0,8 L/(mol·min) i stężenie początkowe 2 mol/L. Wyznacz jej pierwszy okres półtrwania t½.
k = 0,8 L/(mol·min)CA0 = 2 mol/L
t½ = min
14.Kinetyka reakcjiTrudny
Reakcja ma energię aktywacji 55 kJ/mol. W 50 °C przebiega zbyt wolno. Do jakiej temperatury T2 (w °C) trzeba ją ogrzać, aby przebiegała 2 razy szybciej?
Stechiometria: uzgodnione równanie liczy cząstki, nie gramy. Zamień masę na mole wzorem n = m/M, użyj współczynników równania jako stosunku molowego, a potem wróć do masy: m = n·M. Przy dwóch substratach substrat limitujący to ten, który zużyje się pierwszy i ogranicza ilość produktu.
Mole każdego substratu
n(Fe2O3) = 12/159,69 = 0,07515 mol
n(CO) = 8/28,01 = 0,2856 mol
Substrat limitujący
0,07515/1 = 0,07515, 0,2856/3 = 0,0952 → Fe2O3
Masa produktu
n(Fe) = 0,07515·2 = 0,1503 mol
m = 0,1503·55,85 = 8,394 g
Odpowiedź
m = 8,394 g
2.Stechiometria
Odpowiedź: Y = 77,99 %
Stechiometria: uzgodnione równanie liczy cząstki, nie gramy. Zamień masę na mole wzorem n = m/M, użyj współczynników równania jako stosunku molowego, a potem wróć do masy: m = n·M. Przy dwóch substratach substrat limitujący to ten, który zużyje się pierwszy i ogranicza ilość produktu.
Wydajność teoretyczna
n(Na) = 16/22,99 = 0,696 mol
m = 0,696·2/2·58,44 = 40,67 g
Wydajność procentowa
Y = 31,72/40,67·100 = 77,99%
Odpowiedź
Y = 77,99%
3.Stężenie molowe i rozcieńczanie
Odpowiedź: V1 = 300 mL
Stężenie molowe: c = n/V w mol/L, gdzie n = m/M. Rozcieńczanie dodaje rozpuszczalnik, ale nie substancję rozpuszczoną, więc liczba moli się nie zmienia: c₁·V₁ = c₂·V₂. Po zmieszaniu dwóch roztworów tej samej substancji sumują się mole, a także objętości.
Objętość roztworu wyjściowego
V1 = c2·V2/c1 = 0,3·500/0,5 = 300 mL
Odpowiedź
V1 = 300 mL
4.Stężenie molowe i rozcieńczanie
Odpowiedź: c = 0,12 mol/L
Stężenie molowe: c = n/V w mol/L, gdzie n = m/M. Rozcieńczanie dodaje rozpuszczalnik, ale nie substancję rozpuszczoną, więc liczba moli się nie zmienia: c₁·V₁ = c₂·V₂. Po zmieszaniu dwóch roztworów tej samej substancji sumują się mole, a także objętości.
Całkowita liczba moli
n = 0,2·50 + 0,1·200 = 30 mmol
Stężenie mieszaniny
c = 30/250 = 0,12 mol/L
Odpowiedź
c = 0,12 mol/L
5.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: P = 1647 kPa
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = m/M = 430/39,95 = 10,76 mol
T = 95 + 273,15 = 368,1 K
Ciśnienie
P = nRT/V = 10,76·8,314·368,1/0,02 = 1647 kPa
Odpowiedź
P = 1647 kPa
6.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: ρ = 0,6106 kg/m³
Gęstość gazu doskonałego: ρ = PM/(RT).
Przekształć prawo gazowe
PV = (m/M)RT → ρ = m/V = PM/(RT)
T = 200 + 273,15 = 473,1 K
Gęstość
ρ = 600·4,003/(8,314·473,1) = 0,6106 kg/m³
Odpowiedź
ρ = 0,6106 kg/m³
7.Kalorymetria i entalpia
Odpowiedź: Tf = 39,05 °C
Ciepło i entalpia: ogrzanie substancji wymaga q = m·c·ΔT. W kalorymetrze ciepło oddane przez ciało gorące jest równe ciepłu pobranemu przez ciało zimne. Zmianę entalpii reakcji wyznacza się z entalpii tworzenia: ΔH° = ΣΔH°f(produkty) − ΣΔH°f(substraty), każdą pomnożoną przez jej współczynnik.
Bilans cieplny
100·0,897·(170 − Tf) = 200·4,18·(Tf − 25)
Wyznacz temperaturę końcową
Tf = (89,7·170 + 836·25)/(89,7 + 836) = 39,05 °C
Odpowiedź
Tf = 39,05 °C
8.Kalorymetria i entalpia
Odpowiedź: q = 2267 kJ
Ciepło i entalpia: ogrzanie substancji wymaga q = m·c·ΔT. W kalorymetrze ciepło oddane przez ciało gorące jest równe ciepłu pobranemu przez ciało zimne. Zmianę entalpii reakcji wyznacza się z entalpii tworzenia: ΔH° = ΣΔH°f(produkty) − ΣΔH°f(substraty), każdą pomnożoną przez jej współczynnik.
Równowaga chemiczna: dla aA + bB ⇌ cC + dD stała równowagi wynosi Kc = [C]c[D]d/([A]a[B]b), przy stężeniach w stanie równowagi. Tabela ICE (początek, zmiana, równowaga) wiąże ilości początkowe z ilościami w stanie równowagi przez jedną niewiadomą x, pomnożoną przez współczynniki.
Równowaga chemiczna: dla aA + bB ⇌ cC + dD stała równowagi wynosi Kc = [C]c[D]d/([A]a[B]b), przy stężeniach w stanie równowagi. Tabela ICE (początek, zmiana, równowaga) wiąże ilości początkowe z ilościami w stanie równowagi przez jedną niewiadomą x, pomnożoną przez współczynniki.
Wyrażenie na stałą równowagi
0,5 = x²/(0,25 − x) → x² + 0,5·x − 0,125 = 0
Rozwiąż równanie kwadratowe
x = (−0,5 + √(0,5² + 4·0,125))/2 = 0,183 mol/L
Stężenie równowagowe
[Cl₂] = x = 0,183 mol/L
Odpowiedź
[Cl2] = 0,183 mol/L
11.pH i bufory
Odpowiedź: pH = 2,524
pH: pH = −log₁₀[H₃O⁺] i pOH = −log₁₀[OH⁻], przy czym pH + pOH = 14 w 25 °C. Mocne kwasy i zasady dysocjują całkowicie. Słaby kwas tylko częściowo: Ka = x²/(c − x), gdzie x = [H₃O⁺]. Bufor ze słabego kwasu i sprzężonej z nim zasady spełnia równanie Hendersona–Hasselbalcha: pH = pKa + log([A⁻]/[HA]).
Równowaga
HA ⇌ H⁺ + A⁻: dysocjuje x mol/L kwasu.
Ka = x²/(0,5 − x) → x = 0,002991 mol/L
pH
pH = −log(0,002991) = 2,524
Odpowiedź
pH = 2,524
12.pH i bufory
Odpowiedź: pH = 7,523
pH: pH = −log₁₀[H₃O⁺] i pOH = −log₁₀[OH⁻], przy czym pH + pOH = 14 w 25 °C. Mocne kwasy i zasady dysocjują całkowicie. Słaby kwas tylko częściowo: Ka = x²/(c − x), gdzie x = [H₃O⁺]. Bufor ze słabego kwasu i sprzężonej z nim zasady spełnia równanie Hendersona–Hasselbalcha: pH = pKa + log([A⁻]/[HA]).
Zobojętnianie
n(HA) = 0,3 − 0,025 = 0,275 mol
n(A⁻) = 0,25 + 0,025 = 0,275 mol
Henderson–Hasselbalch
pH = 7,523 + log(0,275/0,275) = 7,523
Odpowiedź
pH = 7,523
13.Kinetyka reakcji
Odpowiedź: t½ = 0,625 min
Integrated rate laws: zero order: C = C₀ − kt (straight line, t½ = C₀/(2k)); first order: ln(C₀/C) = kt (t½ = ln 2/k); second order: 1/C − 1/C₀ = kt (t½ = 1/(kC₀)). Conversion X means C = C₀(1 − X).
Okres półtrwania dla drugiego rzędu
t½ = 1/(k·CA0) = 1/(0,8·2) = 0,625 min
Odpowiedź
t½ = 0,625 min
Każdy kolejny okres półtrwania jest dwa razy dłuższy, bo C₀ zmniejszyło się o połowę.
14.Kinetyka reakcji
Odpowiedź: T2 = 61,33 °C
Reaction rates: for a first-order reaction −dC/dt = kC, so C = C₀·e−kt and the half-life ln 2/k does not depend on concentration. For a second-order reaction 1/C = 1/C₀ + kt. The rate constant rises with temperature following Arrhenius: k = A·e−Ea/(RT).