Odczytaj pH: poniżej 7,35 to kwasica, powyżej 7,45 zasadowica.
Znajdź wartość, która to tłumaczy: PaCO₂ zmieniające się odwrotnie do pH oznacza zaburzenie oddechowe, HCO₃⁻ zmieniające się zgodnie z pH – metaboliczne.
Spójrz na drugą wartość: prawidłowa oznacza brak wyrównania, nieprawidłowa w kierunku wyrównującym oznacza wyrównanie częściowe, a prawidłowe pH przy obu wartościach nieprawidłowych oznacza wyrównanie całkowite.
Przy kwasicy metabolicznej porównaj PaCO₂ ze wzorem Wintersa, 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2, i oblicz lukę anionową Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻).
Wysoką lukę anionową sprawdź wskaźnikiem delta, a przy niskiej albuminie – luką skorygowaną.
Farmakokinetyka kliniczna
Stała szybkości i okres półtrwania
k = ln 2/t½ = 0,693/t½
Rozpad pierwszego rzędu
C = C₀·e−kt = C₀·(1/2)t/t½
Dwa stężenia
k = ln(C₁/C₂)/Δt
Objętość i klirens
Vd = dose/C₀, CL = k·Vd
Dawka nasycająca
LD = Vd·C/(S·F)
Szybkość podtrzymująca
R = CL·Css/(S·F)
Średni stan stacjonarny
Css,avg = S·F·D/(CL·τ)
Stan ustalony
1 − (1/2)ⁿ po n okresach półtrwania; ≈ 97% po 5
Wlew
C = (R/CL)(1 − e−kt)
Odstęp i dawka na podstawie szczytu i wartości dolnej
τ = ln(Cpeak/Ctrough)/k, D = Vd·(Cpeak − Ctrough)
Cockcroft–Gault
CrCl = (140 − wiek) × kg/(72 × SCr mg/dL), × 0,85 u kobiet
Dla czynności nerek najpierw oszacuj CrCl według Cockcrofta–Gaulta, a następnie przeskaluj dawkę lub odstęp.
Sprawdź wynik: stężenia spadają o połowę co okres półtrwania, a stan stacjonarny wymaga około pięciu okresów półtrwania.
2Zadania do ćwiczenia
1.Wartości laboratoryjne i elektrolityŚredni
A patient is starting dabigatran, a direct oral anticoagulant. Which laboratory test is most important to review before the first dose?
ALipase, to rule out an inflamed pancreas first
BINR, to set the dose of the anticoagulant
CKidney function (creatinine clearance)
DTSH, to rule out an overactive thyroid gland
2.Wartości laboratoryjne i elektrolityTrudny
A patient on warfarin with an INR of 3,6 fell and hit their head an hour ago. They now report a worsening headache and drowsiness. What is the priority?
AReport urgently for imaging and possible reversal
BGive acetaminophen (paracetamol) and recheck the INR tomorrow
CHold warfarin for one dose and observe at home
DEncourage rest in a dark room to settle the pain
3.Interpretacja gazometrii krwi tętniczejŚredni
Gazometria krwi tętniczej do ćwiczeń pokazuje pH 7,43, PaCO₂ 54 mmHg (7,2 kPa) oraz HCO₃⁻ 35 mmol/L. Zaburzeniem pierwotnym jest zasadowica metaboliczna. W jakim stopniu jest wyrównane? Kliknij odpowiedź.
pH 7,43PaCO₂ 54 mmHg (7,2 kPa)HCO₃⁻ 35 mmol/L
1niewyrównane
2częściowo wyrównane
3całkowicie wyrównane
4.Interpretacja gazometrii krwi tętniczejTrudny
Na poziomie morza gazometria do ćwiczeń pobrana przy 50% tlenu pokazuje PaO₂ 76 mmHg (10,1 kPa) oraz PaCO₂ 45 mmHg (6,0 kPa). Użyj PAO₂ = FiO₂·(760 − 47) − PaCO₂/0,8, aby znaleźć Gradient A–a.
Ćwiczenie (wymyślone wartości, nie stanowią wskazówek klinicznych). Pacjent o masie 68 kg otrzymuje wlew teofiliny. Klirens wynosi 0,045 L/kg/h. Jaka szybkość wlewu R w mg/h daje stężenie w stanie stacjonarnym 10 mg/L?
68 kgCL = 0,045 L/kg/hCss = 10 mg/L
R = mg/h
6.Farmakokinetyka klinicznaTrudny
Ćwiczenie (wymyślone wartości, nie stanowią wskazówek klinicznych). Wlew leku (theophylline) biegnie z prędkością 30 mg/h bez dawki nasycającej. Klirens pacjenta wynosi 3 L/h, a okres półtrwania 6 h. Jakie jest stężenie C po 7 h?
R = 30 mg/hCL = 3 L/ht½ = 6 ht = 7 h
C = mg/L
7.Pielęgniarstwo kliniczneŚredni
Drabina analgetyczna WHO zaleca:
ARozpoczynanie u wszystkich pacjentów od silnych opioidów
BPodawanie leków przeciwbólowych dopiero, gdy ból staje się silny
CPrzechodzenie od leków nieopioidowych do słabych, a potem silnych opioidów w miarę nasilania się bólu
DStosowanie w bólu nowotworowym wyłącznie metod niefarmakologicznych
8.Pielęgniarstwo kliniczneTrudny
Pacjent od trzech dni ma nudności i wymioty oraz przyjmuje furosemid. Które zaburzenie elektrolitowe jest najbardziej prawdopodobne?
AHiperkalcemia
BHiperkaliemia
CTylko hipernatremia
DHipokaliemia
3Roztwory
1.Wartości laboratoryjne i elektrolity
Odpowiedź: C · Kidney function (creatinine clearance)
Dlaczego to jest odpowiedź
Dabigatran is excreted mainly by the kidneys, so poor kidney function raises the drug level and bleeding risk. Kidney function is checked before starting and regularly afterwards. Routine INR monitoring is not used for direct oral anticoagulants.Sprawdzono w:Dabigatran · MedlinePlus (NIH) (2025)
Odpowiedź
C · Kidney function (creatinine clearance)
2.Wartości laboratoryjne i elektrolity
Odpowiedź: A · Report urgently for imaging and possible reversal
Dlaczego to jest odpowiedź
A head injury in an anticoagulated patient, with worsening headache and drowsiness, suggests intracranial bleeding. The provider is told at once, neurological checks are done often, urgent imaging is arranged, and warfarin reversal (vitamin K and a prothrombin complex concentrate) may be prescribed.Sprawdzono w:Taking warfarin (Coumadin, Jantoven) - what to ask your doctor · MedlinePlus (NIH) (2025); Prothrombin Time Test and INR (PT/INR) · MedlinePlus (NIH) (2024)
Odpowiedź
A · Report urgently for imaging and possible reversal
3.Interpretacja gazometrii krwi tętniczej
Odpowiedź: całkowicie wyrównane
Czytanie gazometrii (ROME): najpierw pH: poniżej 7,35 to kwasica krwi, powyżej 7,45 zasadowica krwi. Potem znajdź wartość, która to tłumaczy. PaCO₂ (norma 35–45 mmHg, 4,7–6,0 kPa) to część oddechowa i w zaburzeniu oddechowym zmienia się odwrotnie do pH; HCO₃⁻ (norma 22–26 mmol/L) to część metaboliczna i zmienia się w tym samym kierunku co pH (ROME: Respiratory Opposite, Metabolic Equal). Druga wartość pokazuje wyrównanie: prawidłowa oznacza brak wyrównania; nieprawidłowa w kierunku, który przywraca pH, gdy pH jest nadal nieprawidłowe, oznacza wyrównanie częściowe; prawidłowe pH przy obu wartościach nieprawidłowych oznacza wyrównanie całkowite. Zakresy różnią się nieco między laboratoriami; to wartości do ćwiczeń.
ROME, wartość po wartości
pH 7,43: w zakresie 7,35–7,45
PaCO₂ 54 mmHg: wysoki (35–45)
HCO₃⁻ 35 mmol/L: wysoki (22–26)
Wyrównanie
Klinicznie sprawdź też oczekiwaną kompensację: w zasadowicy metabolicznej PaCO₂ ≈ 0,7·HCO₃⁻ + 21 = 43,5–47,5 mmHg, więc zmierzone 54 mmHg wskazuje na dodatkowa kwasica oddechowa (zaburzenie mieszane). Powyższa odpowiedź to klasyfikacja egzaminacyjna metodą ROME.
całkowicie wyrównane
Odpowiedź
całkowicie wyrównane
4.Interpretacja gazometrii krwi tętniczej
Odpowiedź: Gradient A–a = 224,3 mmHg
Wartości pochodne: obliczona osmolalność surowicy to 2·Na⁺ + glukoza + mocznik, gdy wszystkie wartości są w mmol/L (2·Na⁺ + glukoza/18 + BUN/2,8, gdy glukoza i BUN są w mg/dL); norma wynosi około 275–295 mOsm/kg. Wskaźnik P/F to PaO₂ podzielone przez FiO₂ jako ułamek. Ciśnienie tlenu pęcherzykowego na poziomie morza to PAO₂ = FiO₂·(760 − 47) − PaCO₂/0,8 mmHg, a gradient A–a to PAO₂ − PaO₂.
Klirens i objętość: w stanie stacjonarnym szybkość dawkowania równa się szybkości eliminacji, więc szybkość podtrzymująca = CL × Css. Dawka nasycająca to LD = Vd × C/(S × F), gdzie S to współczynnik soli (ułamek substancji czynnej w soli), a F to biodostępność (1 dla podania dożylnego). Z dwóch stężeń k = ln(C₁/C₂)/Δt; dla bolusa dożylnego Vd = dawka/C₀ i CL = k × Vd. Liczby służą wyłącznie do ćwiczeń; przy pacjencie zawsze postępuj zgodnie z lokalnymi procedurami i zlecaj podwójną kontrolę dawek wysokiego ryzyka.
Klirens
CL = 0,045·68 = 3,06 L/h
Szybkość wlewu
R = 3,06·10 = 30,6 mg/h
Odpowiedź
R = 30,6 mg/h
6.Farmakokinetyka kliniczna
Odpowiedź: C = 5,546 mg/L
Projektowanie schematu: przy szybkich dawkach dożylnych stężenie spada od szczytu do wartości dolnej w trakcie odstępu, więc τ = ln(Cpeak/Ctrough)/k, a dawka przywracająca szczyt to Vd × (Cpeak − Ctrough). Średnie stężenie w stanie stacjonarnym to Css,avg = S·F·dawka/(CL·τ). Wlew narasta jako C = (R/CL)(1 − e−kt). Dla leku wydalanego przez nerki dawkę skaluje się według klirensu kreatyniny. Liczby służą wyłącznie do ćwiczeń; przy pacjencie zawsze postępuj zgodnie z lokalnymi procedurami i zlecaj podwójną kontrolę dawek wysokiego ryzyka.
Stężenie w stanie stacjonarnym
Css = 30/3 = 10 mg/L
Stała szybkości
k = 0,693/6 = 0,1155 h⁻¹
Stężenie po podanym czasie
C = 10·(1 − e−0,1155·7) = 5,546 mg/L
Odpowiedź
C = 5,546 mg/L
7.Pielęgniarstwo kliniczne
Odpowiedź: C · Przechodzenie od leków nieopioidowych do słabych, a potem silnych opioidów w miarę nasilania się bólu
Dlaczego to jest odpowiedź
Drabina prowadzi od leków nieopioidowych (takich jak paracetamol) do słabych, a następnie silnych opioidów, z lekami wspomagającymi na każdym stopniu. W bólu przewlekłym preferuje się regularne dawkowanie.
Odpowiedź
C · Przechodzenie od leków nieopioidowych do słabych, a potem silnych opioidów w miarę nasilania się bólu
8.Pielęgniarstwo kliniczne
Odpowiedź: D · Hipokaliemia
Dlaczego to jest odpowiedź
Wymioty i diuretyki pętlowe prowadzą do utraty potasu. Hipokaliemia powoduje osłabienie, kurcze i zaburzenia rytmu, wymaga monitorowania i uzupełniania.