Odczytaj pH: poniżej 7,35 to kwasica, powyżej 7,45 zasadowica.
Znajdź wartość, która to tłumaczy: PaCO₂ zmieniające się odwrotnie do pH oznacza zaburzenie oddechowe, HCO₃⁻ zmieniające się zgodnie z pH – metaboliczne.
Spójrz na drugą wartość: prawidłowa oznacza brak wyrównania, nieprawidłowa w kierunku wyrównującym oznacza wyrównanie częściowe, a prawidłowe pH przy obu wartościach nieprawidłowych oznacza wyrównanie całkowite.
Przy kwasicy metabolicznej porównaj PaCO₂ ze wzorem Wintersa, 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2, i oblicz lukę anionową Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻).
Wysoką lukę anionową sprawdź wskaźnikiem delta, a przy niskiej albuminie – luką skorygowaną.
Farmakokinetyka kliniczna
Stała szybkości i okres półtrwania
k = ln 2/t½ = 0,693/t½
Rozpad pierwszego rzędu
C = C₀·e−kt = C₀·(1/2)t/t½
Dwa stężenia
k = ln(C₁/C₂)/Δt
Objętość i klirens
Vd = dose/C₀, CL = k·Vd
Dawka nasycająca
LD = Vd·C/(S·F)
Szybkość podtrzymująca
R = CL·Css/(S·F)
Średni stan stacjonarny
Css,avg = S·F·D/(CL·τ)
Stan ustalony
1 − (1/2)ⁿ po n okresach półtrwania; ≈ 97% po 5
Wlew
C = (R/CL)(1 − e−kt)
Odstęp i dawka na podstawie szczytu i wartości dolnej
τ = ln(Cpeak/Ctrough)/k, D = Vd·(Cpeak − Ctrough)
Cockcroft–Gault
CrCl = (140 − wiek) × kg/(72 × SCr mg/dL), × 0,85 u kobiet
Dla czynności nerek najpierw oszacuj CrCl według Cockcrofta–Gaulta, a następnie przeskaluj dawkę lub odstęp.
Sprawdź wynik: stężenia spadają o połowę co okres półtrwania, a stan stacjonarny wymaga około pięciu okresów półtrwania.
2Zadania do ćwiczenia
1.Wartości laboratoryjne i elektrolityŚredni
An older adult takes lisinopril and furosemide and recently started daily ibuprofen for knee pain. The creatinine has risen from 1,0 to 1,8 mg/dL (88 to 159 µmol/L). What is the most likely cause?
AMore activity has increased the patient's muscle mass quickly
BA laboratory error, since ibuprofen has no effect on the kidney
CNormal aging of the kidneys over a period of a few weeks
DThe NSAID reduces kidney blood flow on top of the other two drugs
2.Wartości laboratoryjne i elektrolityTrudny
A patient's AST is about twice the ALT, both moderately raised, and the GGT is high. Which cause is most likely?
AAlcohol-related liver disease
BAcute myocardial infarction
CAcute viral hepatitis A
DGallstone blocking the bile duct
3.Interpretacja gazometrii krwi tętniczejŚredni
Gazometria krwi tętniczej do ćwiczeń pokazuje pH 7,55, PaCO₂ 49 mmHg (6,5 kPa) oraz HCO₃⁻ 41 mmol/L. Zaburzeniem pierwotnym jest zasadowica metaboliczna. W jakim stopniu jest wyrównane? Kliknij odpowiedź.
pH 7,55PaCO₂ 49 mmHg (6,5 kPa)HCO₃⁻ 41 mmol/L
1niewyrównane
2częściowo wyrównane
3całkowicie wyrównane
4.Interpretacja gazometrii krwi tętniczejTrudny
Wartości do ćwiczeń: Na⁺ 146, Cl⁻ 108 oraz HCO₃⁻ 16 mmol/L. Oblicz wskaźnik delta (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻), używając AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻). Podaj dwa miejsca po przecinku.
Na⁺ 146 mmol/LCl⁻ 108 mmol/LHCO₃⁻ 16 mmol/L
wskaźnik delta =
5.Farmakokinetyka klinicznaŚredni
Ćwiczenie (wymyślone wartości, nie stanowią wskazówek klinicznych). Pacjent o masie 89 kg ma otrzymać dożylną dawkę nasycającą leku (phenytoin sodium), aby osiągnąć stężenie substancji czynnej (phenytoin) 15 mg/L. Objętość dystrybucji wynosi 0,7 L/kg, a współczynnik soli S = 0,92. Oblicz dawkę nasycającą LD leku (phenytoin sodium) w mg.
89 kgVd = 0,7 L/kgC = 15 mg/LS = 0,92
LD = mg
6.Farmakokinetyka klinicznaTrudny
Ćwiczenie (wymyślone wartości, nie stanowią wskazówek klinicznych). Okres półtrwania leku (gentamicin) u pacjenta wynosi 4 h. Cel to szczyt 10 mg/L i wartość dolna 1 mg/L. Zakładając szybkie dawki dożylne i eliminację pierwszego rzędu, jaki odstęp między dawkami τ pozwala, aby stężenie spadło od szczytu do wartości dolnej? Zaokrąglij do jednego miejsca po przecinku.
t½ = 4 hCpeak = 10 mg/LCtrough = 1 mg/L
τ = h
7.Pielęgniarstwo kliniczneŚredni
U pacjenta, który zaczął przyjmować inhibitor ACE, pojawia się uporczywy suchy kaszel. Jaka jest prawdopodobna przyczyna?
AZnane działanie niepożądane inhibitora ACE
BReakcja alergiczna na niedawno podaną penicylinę
CZatorowość płucna
DAstma wywołana beta-blokerem
8.Pielęgniarstwo kliniczneTrudny
Pacjent z pompą PCA z opioidem ma częstość oddechów 7/min i trudno go dobudzić. Co należy zrobić najpierw?
AZachęcić pacjenta do częstszego naciskania przycisku PCA dla komfortu
BZapisać pomiary i skontrolować je przy następnym pomiarze co cztery godziny
CZatrzymać PCA, dobudzić pacjenta, podać tlen i doprowadzić do podania naloksonu
DZwiększyć dawkę bolusa PCA, bo pacjenta może boleć
3Roztwory
1.Wartości laboratoryjne i elektrolity
Odpowiedź: D · The NSAID reduces kidney blood flow on top of the other two drugs
Dlaczego to jest odpowiedź
NSAIDs reduce prostaglandin-driven blood flow to the kidney. Combined with an ACE inhibitor and a diuretic, this can cause acute kidney injury, especially in older adults. The nurse reports the result and the NSAID is usually stopped.Sprawdzono w:Creatinine blood test · MedlinePlus (NIH) (2025)
Odpowiedź
D · The NSAID reduces kidney blood flow on top of the other two drugs
2.Wartości laboratoryjne i elektrolity
Odpowiedź: A · Alcohol-related liver disease
Dlaczego to jest odpowiedź
An AST:ALT ratio of about 2:1 or more with a high GGT is typical of alcohol-related liver disease. In acute viral hepatitis ALT is usually higher than AST and often very high; bile-duct obstruction mainly raises ALP.
Odpowiedź
A · Alcohol-related liver disease
3.Interpretacja gazometrii krwi tętniczej
Odpowiedź: częściowo wyrównane
Czytanie gazometrii (ROME): najpierw pH: poniżej 7,35 to kwasica krwi, powyżej 7,45 zasadowica krwi. Potem znajdź wartość, która to tłumaczy. PaCO₂ (norma 35–45 mmHg, 4,7–6,0 kPa) to część oddechowa i w zaburzeniu oddechowym zmienia się odwrotnie do pH; HCO₃⁻ (norma 22–26 mmol/L) to część metaboliczna i zmienia się w tym samym kierunku co pH (ROME: Respiratory Opposite, Metabolic Equal). Druga wartość pokazuje wyrównanie: prawidłowa oznacza brak wyrównania; nieprawidłowa w kierunku, który przywraca pH, gdy pH jest nadal nieprawidłowe, oznacza wyrównanie częściowe; prawidłowe pH przy obu wartościach nieprawidłowych oznacza wyrównanie całkowite. Zakresy różnią się nieco między laboratoriami; to wartości do ćwiczeń.
ROME, wartość po wartości
pH 7,55: zasadowica krwi (powyżej 7,45)
PaCO₂ 49 mmHg: wysoki (35–45)
HCO₃⁻ 41 mmol/L: wysoki (22–26)
Wyrównanie
częściowo wyrównane
Odpowiedź
częściowo wyrównane
4.Interpretacja gazometrii krwi tętniczej
Odpowiedź: wskaźnik delta = 1,25
Oczekiwana kompensacja: w kwasicy metabolicznej wzór Wintera przewiduje PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg; zmierzona wartość powyżej tego zakresu wskazuje na dodatkową kwasicę oddechową, a poniżej na dodatkową zasadowicę oddechową. Luka anionowa AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), prawidłowo około 8–12 mmol/L, odróżnia kwasicę metaboliczną z podwyższoną luką od kwasicy z prawidłową luką; niskie stężenie albumin maskuje podwyższoną lukę (dodaj 2,5 na każdy g/dL, o który albuminy są poniżej 4,0). Współczynnik delta (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) w przedziale od około 0,8 do 2 odpowiada czystej kwasicy z podwyższoną luką (niektóre podręczniki przyjmują 1 zamiast 0,8), wartość niższa dodatkowej kwasicy z prawidłową luką, a wartość powyżej 2 dodatkowej zasadowicy metabolicznej.
Luka anionowa
AG = 146 − (108 + 16) = 22
Wskaźnik delta
(22 − 12)/(24 − 16) = 10/8 = 1,25
Odpowiedź
wskaźnik delta = 1,25
Między 1 a 2: czysta kwasica z dużą luką anionową.
5.Farmakokinetyka kliniczna
Odpowiedź: LD = 1016 mg
Klirens i objętość: w stanie stacjonarnym szybkość dawkowania równa się szybkości eliminacji, więc szybkość podtrzymująca = CL × Css. Dawka nasycająca to LD = Vd × C/(S × F), gdzie S to współczynnik soli (ułamek substancji czynnej w soli), a F to biodostępność (1 dla podania dożylnego). Z dwóch stężeń k = ln(C₁/C₂)/Δt; dla bolusa dożylnego Vd = dawka/C₀ i CL = k × Vd. Liczby służą wyłącznie do ćwiczeń; przy pacjencie zawsze postępuj zgodnie z lokalnymi procedurami i zlecaj podwójną kontrolę dawek wysokiego ryzyka.
Objętość dystrybucji
Vd = 0,7·89 = 62,3 L
Potrzebna ilość substancji czynnej
Vd·C = 62,3·15 = 934,5 mg
Dawka nasycająca
LD = 934,5/(0,92·1) = 1016 mg
Odpowiedź
LD = 1016 mg
W praktyce dawkę zaokrągla się do wygodnej ilości.
6.Farmakokinetyka kliniczna
Odpowiedź: τ = 13,3 h
Projektowanie schematu: przy szybkich dawkach dożylnych stężenie spada od szczytu do wartości dolnej w trakcie odstępu, więc τ = ln(Cpeak/Ctrough)/k, a dawka przywracająca szczyt to Vd × (Cpeak − Ctrough). Średnie stężenie w stanie stacjonarnym to Css,avg = S·F·dawka/(CL·τ). Wlew narasta jako C = (R/CL)(1 − e−kt). Dla leku wydalanego przez nerki dawkę skaluje się według klirensu kreatyniny. Liczby służą wyłącznie do ćwiczeń; przy pacjencie zawsze postępuj zgodnie z lokalnymi procedurami i zlecaj podwójną kontrolę dawek wysokiego ryzyka.
Stała szybkości
k = 0,693/4 = 0,1733 h⁻¹
Odstęp między dawkami
τ = ln(10/1)/0,1733 = 2,303/0,1733 = 13,29 ≈ 13,3 h
Odpowiedź
τ = 13,3 h
W praktyce odstęp zaokrągla się do wygodnej wartości, takiej jak 8, 12, 24 lub 36 h, i ponownie sprawdza stężenia.
7.Pielęgniarstwo kliniczne
Odpowiedź: A · Znane działanie niepożądane inhibitora ACE
Dlaczego to jest odpowiedź
Suchy kaszel to częste działanie niepożądane inhibitorów ACE, takich jak ramipryl. Często zastępuje się je antagonistą receptora angiotensyny II (sartanem).
Odpowiedź
A · Znane działanie niepożądane inhibitora ACE
8.Pielęgniarstwo kliniczne
Odpowiedź: C · Zatrzymać PCA, dobudzić pacjenta, podać tlen i doprowadzić do podania naloksonu
Dlaczego to jest odpowiedź
Nadmierna sedacja i wolny oddech wskazują na toksyczne działanie opioidu. Odstaw opioid, zabezpiecz drogi oddechowe i oddychanie, podaj tlen i nalokson zgodnie ze zleceniem oraz ściśle monitoruj pacjenta.
Odpowiedź
C · Zatrzymać PCA, dobudzić pacjenta, podać tlen i doprowadzić do podania naloksonu