Odczytaj pH: poniżej 7,35 to kwasica, powyżej 7,45 zasadowica.
Znajdź wartość, która to tłumaczy: PaCO₂ zmieniające się odwrotnie do pH oznacza zaburzenie oddechowe, HCO₃⁻ zmieniające się zgodnie z pH – metaboliczne.
Spójrz na drugą wartość: prawidłowa oznacza brak wyrównania, nieprawidłowa w kierunku wyrównującym oznacza wyrównanie częściowe, a prawidłowe pH przy obu wartościach nieprawidłowych oznacza wyrównanie całkowite.
Przy kwasicy metabolicznej porównaj PaCO₂ ze wzorem Wintersa, 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2, i oblicz lukę anionową Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻).
Wysoką lukę anionową sprawdź wskaźnikiem delta, a przy niskiej albuminie – luką skorygowaną.
Farmakokinetyka kliniczna
Stała szybkości i okres półtrwania
k = ln 2/t½ = 0,693/t½
Rozpad pierwszego rzędu
C = C₀·e−kt = C₀·(1/2)t/t½
Dwa stężenia
k = ln(C₁/C₂)/Δt
Objętość i klirens
Vd = dose/C₀, CL = k·Vd
Dawka nasycająca
LD = Vd·C/(S·F)
Szybkość podtrzymująca
R = CL·Css/(S·F)
Średni stan stacjonarny
Css,avg = S·F·D/(CL·τ)
Stan ustalony
1 − (1/2)ⁿ po n okresach półtrwania; ≈ 97% po 5
Wlew
C = (R/CL)(1 − e−kt)
Odstęp i dawka na podstawie szczytu i wartości dolnej
τ = ln(Cpeak/Ctrough)/k, D = Vd·(Cpeak − Ctrough)
Cockcroft–Gault
CrCl = (140 − wiek) × kg/(72 × SCr mg/dL), × 0,85 u kobiet
Dla czynności nerek najpierw oszacuj CrCl według Cockcrofta–Gaulta, a następnie przeskaluj dawkę lub odstęp.
Sprawdź wynik: stężenia spadają o połowę co okres półtrwania, a stan stacjonarny wymaga około pięciu okresów półtrwania.
2Zadania do ćwiczenia
1.Wartości laboratoryjne i elektrolityŚredni
A breathless patient in the emergency department has a BNP below 100 pg/mL. What does this suggest?
AThe patient has had a myocardial infarction in the past day
BThe kidneys are failing and the patient needs dialysis
CHeart failure is an unlikely cause of the breathlessness
DSevere heart failure is certainly the cause of the problem
2.Wartości laboratoryjne i elektrolityTrudny
A patient has fever, confusion, a platelet count of 15 × 10³/µL, anemia with fragmented red cells (schistocytes) and a raised creatinine. Clotting times are normal. Which condition should be suspected?
ADisseminated intravascular coagulation
BVitamin K deficiency with bleeding
CImmune thrombocytopenia (ITP)
DThrombotic thrombocytopenic purpura (TTP)
3.Interpretacja gazometrii krwi tętniczejŚredni
Gazometria krwi tętniczej do ćwiczeń pokazuje pH 7,13, PaCO₂ 40 mmHg (5,3 kPa) oraz HCO₃⁻ 13 mmol/L. Zaburzeniem pierwotnym jest kwasica metaboliczna. W jakim stopniu jest wyrównane? Kliknij odpowiedź.
pH 7,13PaCO₂ 40 mmHg (5,3 kPa)HCO₃⁻ 13 mmol/L
1niewyrównane
2częściowo wyrównane
3całkowicie wyrównane
4.Interpretacja gazometrii krwi tętniczejTrudny
Gazometria do ćwiczeń pokazuje kwasicę oddechową: pH 7,32, PaCO₂ 69 mmHg (9,2 kPa), HCO₃⁻ 34 mmol/L. Użyj reguł „HCO₃⁻ rośnie o 1 mmol/L na 10 mmHg (ostra) lub o 3,5 mmol/L na 10 mmHg (przewlekła)”, aby ją sklasyfikować. Kliknij swoją odpowiedź.
pH 7,32PaCO₂ 69 mmHg (9,2 kPa)HCO₃⁻ 34 mmol/L
1ostry
2przewlekły
3ostra na tle przewlekłej
5.Farmakokinetyka klinicznaŚredni
Ćwiczenie (wymyślone wartości, nie stanowią wskazówek klinicznych). Po dawce dożylnej leku (vancomycin) stężenie wynosi 30 mg/L po 1 h i 11,9 mg/L po 13 h. Załóż eliminację pierwszego rzędu. Oblicz okres półtrwania t½.
C1 = 30 mg/L (1 h)C2 = 11,9 mg/L (13 h)
t½ = h
6.Farmakokinetyka klinicznaTrudny
Ćwiczenie (wymyślone wartości, nie stanowią wskazówek klinicznych). Pacjent o masie 92 kg ma stężenie (theophylline) równe 5 mg/L; docelowe wynosi 10 mg/L. Lek jest podawany dożylnie jako aminophylline (S = 0,8), a objętość dystrybucji wynosi 0,5 L/kg. Jaka dodatkowa dawka nasycająca LD podnosi stężenie do wartości docelowej?
92 kgVd = 0,5 L/kgC = 5 → 10 mg/LS = 0,8
LD = mg
7.Pielęgniarstwo kliniczneŚredni
What should a patient be told before using sublingual glyceryl trinitrate (GTN, nitroglycerin) spray for angina?
ASwallow the spray rather than leaving it under the tongue
BSit down before using it, as it can cause dizziness and low blood pressure
CUse it only after the pain has lasted over an hour, with the patient lying flat
DTake it with a large glass of milk to protect the stomach lining
8.Pielęgniarstwo kliniczneTrudny
Why are liquid medicines for nasogastric tubes drawn up in dedicated enteral (oral) syringes rather than IV syringes?
ATo prevent accidental intravenous administration
BIV syringes cannot hold liquid medicines
CEnteral syringes measure doses less accurately
DEnteral syringes keep the medicine sterile
3Roztwory
1.Wartości laboratoryjne i elektrolity
Odpowiedź: C · Heart failure is an unlikely cause of the breathlessness
Dlaczego to jest odpowiedź
BNP is released from stretched ventricles, so a low value makes heart failure an unlikely cause of acute breathlessness. A high value supports heart failure, but BNP also rises with age, kidney disease and pulmonary embolism.Sprawdzono w:Natriuretic Peptide Tests (BNP, NT-proBNP) · MedlinePlus (NIH) (2023)
Odpowiedź
C · Heart failure is an unlikely cause of the breathlessness
2.Wartości laboratoryjne i elektrolity
Odpowiedź: D · Thrombotic thrombocytopenic purpura (TTP)
Dlaczego to jest odpowiedź
TTP causes small clots that consume platelets, break red cells (microangiopathic hemolysis) and damage the brain and kidneys, while clotting times usually stay normal. It is an emergency treated with plasma exchange; platelet transfusion is generally avoided.Sprawdzono w:Thrombotic thrombocytopenic purpura · MedlinePlus (NIH) (2025)
Odpowiedź
D · Thrombotic thrombocytopenic purpura (TTP)
3.Interpretacja gazometrii krwi tętniczej
Odpowiedź: niewyrównane
Czytanie gazometrii (ROME): najpierw pH: poniżej 7,35 to kwasica krwi, powyżej 7,45 zasadowica krwi. Potem znajdź wartość, która to tłumaczy. PaCO₂ (norma 35–45 mmHg, 4,7–6,0 kPa) to część oddechowa i w zaburzeniu oddechowym zmienia się odwrotnie do pH; HCO₃⁻ (norma 22–26 mmol/L) to część metaboliczna i zmienia się w tym samym kierunku co pH (ROME: Respiratory Opposite, Metabolic Equal). Druga wartość pokazuje wyrównanie: prawidłowa oznacza brak wyrównania; nieprawidłowa w kierunku, który przywraca pH, gdy pH jest nadal nieprawidłowe, oznacza wyrównanie częściowe; prawidłowe pH przy obu wartościach nieprawidłowych oznacza wyrównanie całkowite. Zakresy różnią się nieco między laboratoriami; to wartości do ćwiczeń.
ROME, wartość po wartości
pH 7,13: kwasica krwi (poniżej 7,35)
PaCO₂ 40 mmHg: wartości normalne (35–45)
HCO₃⁻ 13 mmol/L: niski (22–26)
Wyrównanie
Klinicznie sprawdź też oczekiwaną kompensację: wzór Wintersa przewiduje PaCO₂ 25,5–29,5 mmHg, więc zmierzone 40 mmHg wskazuje na dodatkowa kwasica oddechowa (zaburzenie mieszane). Powyższa odpowiedź to klasyfikacja egzaminacyjna metodą ROME.
niewyrównane
Odpowiedź
niewyrównane
4.Interpretacja gazometrii krwi tętniczej
Odpowiedź: przewlekły
Oczekiwana kompensacja: w kwasicy metabolicznej wzór Wintera przewiduje PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg; zmierzona wartość powyżej tego zakresu wskazuje na dodatkową kwasicę oddechową, a poniżej na dodatkową zasadowicę oddechową. Luka anionowa AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), prawidłowo około 8–12 mmol/L, odróżnia kwasicę metaboliczną z podwyższoną luką od kwasicy z prawidłową luką; niskie stężenie albumin maskuje podwyższoną lukę (dodaj 2,5 na każdy g/dL, o który albuminy są poniżej 4,0). Współczynnik delta (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) w przedziale od około 0,8 do 2 odpowiada czystej kwasicy z podwyższoną luką (niektóre podręczniki przyjmują 1 zamiast 0,8), wartość niższa dodatkowej kwasicy z prawidłową luką, a wartość powyżej 2 dodatkowej zasadowicy metabolicznej.
Oczekiwane HCO₃⁻
ostry: 24 + 1·2,9 = 26,9 mmol/L
przewlekły: 24 + 3,5·2,9 = 34,15 mmol/L
Porównaj
zmierzone: 34 mmol/L → przewlekły
Odpowiedź
przewlekły
5.Farmakokinetyka kliniczna
Odpowiedź: t½ = 8,995 h
Klirens i objętość: w stanie stacjonarnym szybkość dawkowania równa się szybkości eliminacji, więc szybkość podtrzymująca = CL × Css. Dawka nasycająca to LD = Vd × C/(S × F), gdzie S to współczynnik soli (ułamek substancji czynnej w soli), a F to biodostępność (1 dla podania dożylnego). Z dwóch stężeń k = ln(C₁/C₂)/Δt; dla bolusa dożylnego Vd = dawka/C₀ i CL = k × Vd. Liczby służą wyłącznie do ćwiczeń; przy pacjencie zawsze postępuj zgodnie z lokalnymi procedurami i zlecaj podwójną kontrolę dawek wysokiego ryzyka.
Stała szybkości eliminacji
k = ln(30/11,9)/12 = 0,9247/12 = 0,07705 h⁻¹
Okres połowicznego rozpadu
t½ = 0,693/0,07705 = 8,995 h
Odpowiedź
t½ = 8,995 h
6.Farmakokinetyka kliniczna
Odpowiedź: LD = 287,5 mg
Projektowanie schematu: przy szybkich dawkach dożylnych stężenie spada od szczytu do wartości dolnej w trakcie odstępu, więc τ = ln(Cpeak/Ctrough)/k, a dawka przywracająca szczyt to Vd × (Cpeak − Ctrough). Średnie stężenie w stanie stacjonarnym to Css,avg = S·F·dawka/(CL·τ). Wlew narasta jako C = (R/CL)(1 − e−kt). Dla leku wydalanego przez nerki dawkę skaluje się według klirensu kreatyniny. Liczby służą wyłącznie do ćwiczeń; przy pacjencie zawsze postępuj zgodnie z lokalnymi procedurami i zlecaj podwójną kontrolę dawek wysokiego ryzyka.
Objętość dystrybucji
Vd = 0,5·92 = 46 L
Potrzebny wzrost
10 − 5 = 5 mg/L
Dawka nasycająca
LD = 46·5/(0,8·1) = 287,5 mg
Odpowiedź
LD = 287,5 mg
W praktyce dawkę zaokrągla się do wygodnej ilości.
7.Pielęgniarstwo kliniczne
Odpowiedź: B · Sit down before using it, as it can cause dizziness and low blood pressure
Dlaczego to jest odpowiedź
GTN causes vasodilation, which can lead to headache, flushing, dizziness and hypotension. Patients should sit, and seek emergency help if the pain does not settle after the advised doses.
Odpowiedź
B · Sit down before using it, as it can cause dizziness and low blood pressure
8.Pielęgniarstwo kliniczne
Odpowiedź: A · To prevent accidental intravenous administration
Dlaczego to jest odpowiedź
Giving an oral or enteral medicine intravenously can be fatal. Enteral syringes with non-IV connectors, such as ENFit, make this wrong-route error much less likely.
Odpowiedź
A · To prevent accidental intravenous administration