Odczytaj pH: poniżej 7,35 to kwasica, powyżej 7,45 zasadowica.
Znajdź wartość, która to tłumaczy: PaCO₂ zmieniające się odwrotnie do pH oznacza zaburzenie oddechowe, HCO₃⁻ zmieniające się zgodnie z pH – metaboliczne.
Spójrz na drugą wartość: prawidłowa oznacza brak wyrównania, nieprawidłowa w kierunku wyrównującym oznacza wyrównanie częściowe, a prawidłowe pH przy obu wartościach nieprawidłowych oznacza wyrównanie całkowite.
Przy kwasicy metabolicznej porównaj PaCO₂ ze wzorem Wintersa, 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2, i oblicz lukę anionową Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻).
Wysoką lukę anionową sprawdź wskaźnikiem delta, a przy niskiej albuminie – luką skorygowaną.
Farmakokinetyka kliniczna
Stała szybkości i okres półtrwania
k = ln 2/t½ = 0,693/t½
Rozpad pierwszego rzędu
C = C₀·e−kt = C₀·(1/2)t/t½
Dwa stężenia
k = ln(C₁/C₂)/Δt
Objętość i klirens
Vd = dose/C₀, CL = k·Vd
Dawka nasycająca
LD = Vd·C/(S·F)
Szybkość podtrzymująca
R = CL·Css/(S·F)
Średni stan stacjonarny
Css,avg = S·F·D/(CL·τ)
Stan ustalony
1 − (1/2)ⁿ po n okresach półtrwania; ≈ 97% po 5
Wlew
C = (R/CL)(1 − e−kt)
Odstęp i dawka na podstawie szczytu i wartości dolnej
τ = ln(Cpeak/Ctrough)/k, D = Vd·(Cpeak − Ctrough)
Cockcroft–Gault
CrCl = (140 − wiek) × kg/(72 × SCr mg/dL), × 0,85 u kobiet
Dla czynności nerek najpierw oszacuj CrCl według Cockcrofta–Gaulta, a następnie przeskaluj dawkę lub odstęp.
Sprawdź wynik: stężenia spadają o połowę co okres półtrwania, a stan stacjonarny wymaga około pięciu okresów półtrwania.
2Zadania do ćwiczenia
1.Wartości laboratoryjne i elektrolityŚredni
A patient with suspected pulmonary TB needs sputum samples for acid-fast bacilli. Which instruction is correct?
AGive several deep-cough samples, often first thing in the morning
BGive one sample after brushing with mouthwash so it is clean
CGive several samples of nasal mucus blown into a tissue
DGive one sample of saliva collected from the mouth at any time of day
2.Wartości laboratoryjne i elektrolityTrudny
A patient with a large, fast-growing lymphoma will start chemotherapy tomorrow. Which plan best prevents tumor lysis syndrome?
ANo special measures, because the risk starts only after a week
BCalcium supplements and a high-phosphate diet during treatment
CFluid restriction and a high-potassium diet before the treatment
DIV hydration, a uric acid-lowering drug and frequent electrolytes
3.Interpretacja gazometrii krwi tętniczejŚredni
Gazometria krwi tętniczej do ćwiczeń pokazuje pH 7,30, PaCO₂ 25 mmHg (3,3 kPa) oraz HCO₃⁻ 12 mmol/L. Zaburzeniem pierwotnym jest kwasica metaboliczna. W jakim stopniu jest wyrównane? Kliknij odpowiedź.
pH 7,30PaCO₂ 25 mmHg (3,3 kPa)HCO₃⁻ 12 mmol/L
1niewyrównane
2częściowo wyrównane
3całkowicie wyrównane
4.Interpretacja gazometrii krwi tętniczejTrudny
Gazometria do ćwiczeń pokazuje pH 7,32, PaCO₂ 36 mmHg (4,8 kPa) oraz HCO₃⁻ 18 mmol/L, przy Na⁺ 138 i Cl⁻ 92 mmol/L. Użyj luki anionowej i wskaźnika delta, aby kliknąć najlepszą interpretację.
Ćwiczenie (wymyślone wartości, nie stanowią wskazówek klinicznych). Po dawce dożylnej leku (gentamicin) stężenie wynosi 7 mg/L po 2 h i 1 mg/L po 12 h. Załóż eliminację pierwszego rzędu. Oblicz okres półtrwania t½.
C1 = 7 mg/L (2 h)C2 = 1 mg/L (12 h)
t½ = h
6.Farmakokinetyka klinicznaTrudny
Ćwiczenie (wymyślone wartości, nie stanowią wskazówek klinicznych). Pacjent o masie 61 kg ma stężenie (phenytoin) równe 4,5 mg/L; docelowe wynosi 15 mg/L. Lek jest podawany dożylnie jako phenytoin sodium (S = 0,92), a objętość dystrybucji wynosi 0,7 L/kg. Jaka dodatkowa dawka nasycająca LD podnosi stężenie do wartości docelowej?
61 kgVd = 0,7 L/kgC = 4,5 → 15 mg/LS = 0,92
LD = mg
7.Pielęgniarstwo kliniczneŚredni
What should the nurse regularly check for a patient with a syringe driver?
ANothing, once the syringe driver is running
BOnly that the battery is charged and the device is switched on
CThe infusion site, the rate and volume remaining, and the patient's symptoms
DOnly the patient's weight, measured once a week on the same scales
8.Pielęgniarstwo kliniczneTrudny
An acutely ill patient without COPD is on 15 L/min oxygen, and their SpO2 is now 100% and stable. What should be done?
AKeep the oxygen at 15 L/min for at least a week to be on the safe side
BIncrease the oxygen further to build up a reserve
CReduce the oxygen to keep the SpO2 within the prescribed target range
DStop the oxygen and the saturation monitoring because the patient is now well
3Roztwory
1.Wartości laboratoryjne i elektrolity
Odpowiedź: A · Give several deep-cough samples, often first thing in the morning
Dlaczego to jest odpowiedź
Usually a series of three sputum samples is collected, at least one in the early morning, when secretions have pooled overnight. The patient rinses with water (not mouthwash), takes deep breaths and coughs deeply to bring up sputum, not saliva. Airborne precautions are used.Sprawdzono w:Sputum Culture · MedlinePlus (NIH) (2024); Acid-Fast Bacillus (AFB) Tests · MedlinePlus (NIH) (2025)
Odpowiedź
A · Give several deep-cough samples, often first thing in the morning
2.Wartości laboratoryjne i elektrolity
Odpowiedź: D · IV hydration, a uric acid-lowering drug and frequent electrolytes
Dlaczego to jest odpowiedź
Prevention includes aggressive IV hydration, drugs such as allopurinol or rasburicase to lower uric acid, and frequent monitoring of potassium, phosphate, calcium, uric acid and creatinine. Tumor lysis usually begins within 1–3 days of starting treatment.Sprawdzono w:Uric Acid Test · MedlinePlus (NIH) (2026)
Odpowiedź
D · IV hydration, a uric acid-lowering drug and frequent electrolytes
3.Interpretacja gazometrii krwi tętniczej
Odpowiedź: częściowo wyrównane
Czytanie gazometrii (ROME): najpierw pH: poniżej 7,35 to kwasica krwi, powyżej 7,45 zasadowica krwi. Potem znajdź wartość, która to tłumaczy. PaCO₂ (norma 35–45 mmHg, 4,7–6,0 kPa) to część oddechowa i w zaburzeniu oddechowym zmienia się odwrotnie do pH; HCO₃⁻ (norma 22–26 mmol/L) to część metaboliczna i zmienia się w tym samym kierunku co pH (ROME: Respiratory Opposite, Metabolic Equal). Druga wartość pokazuje wyrównanie: prawidłowa oznacza brak wyrównania; nieprawidłowa w kierunku, który przywraca pH, gdy pH jest nadal nieprawidłowe, oznacza wyrównanie częściowe; prawidłowe pH przy obu wartościach nieprawidłowych oznacza wyrównanie całkowite. Zakresy różnią się nieco między laboratoriami; to wartości do ćwiczeń.
ROME, wartość po wartości
pH 7,30: kwasica krwi (poniżej 7,35)
PaCO₂ 25 mmHg: niski (35–45)
HCO₃⁻ 12 mmol/L: niski (22–26)
Wyrównanie
częściowo wyrównane
Odpowiedź
częściowo wyrównane
4.Interpretacja gazometrii krwi tętniczej
Odpowiedź: dodatkowa zasadowica metaboliczna
Oczekiwana kompensacja: w kwasicy metabolicznej wzór Wintera przewiduje PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg; zmierzona wartość powyżej tego zakresu wskazuje na dodatkową kwasicę oddechową, a poniżej na dodatkową zasadowicę oddechową. Luka anionowa AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), prawidłowo około 8–12 mmol/L, odróżnia kwasicę metaboliczną z podwyższoną luką od kwasicy z prawidłową luką; niskie stężenie albumin maskuje podwyższoną lukę (dodaj 2,5 na każdy g/dL, o który albuminy są poniżej 4,0). Współczynnik delta (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) w przedziale od około 0,8 do 2 odpowiada czystej kwasicy z podwyższoną luką (niektóre podręczniki przyjmują 1 zamiast 0,8), wartość niższa dodatkowej kwasicy z prawidłową luką, a wartość powyżej 2 dodatkowej zasadowicy metabolicznej.
Luka anionowa
AG = 138 − (92 + 18) = 28
Wskaźnik delta
(28 − 12)/(24 − 18) = 2,667
dodatkowa zasadowica metaboliczna
Odpowiedź
dodatkowa zasadowica metaboliczna
5.Farmakokinetyka kliniczna
Odpowiedź: t½ = 3,562 h
Klirens i objętość: w stanie stacjonarnym szybkość dawkowania równa się szybkości eliminacji, więc szybkość podtrzymująca = CL × Css. Dawka nasycająca to LD = Vd × C/(S × F), gdzie S to współczynnik soli (ułamek substancji czynnej w soli), a F to biodostępność (1 dla podania dożylnego). Z dwóch stężeń k = ln(C₁/C₂)/Δt; dla bolusa dożylnego Vd = dawka/C₀ i CL = k × Vd. Liczby służą wyłącznie do ćwiczeń; przy pacjencie zawsze postępuj zgodnie z lokalnymi procedurami i zlecaj podwójną kontrolę dawek wysokiego ryzyka.
Stała szybkości eliminacji
k = ln(7/1)/10 = 1,946/10 = 0,1946 h⁻¹
Okres połowicznego rozpadu
t½ = 0,693/0,1946 = 3,562 h
Odpowiedź
t½ = 3,562 h
6.Farmakokinetyka kliniczna
Odpowiedź: LD = 487,3 mg
Projektowanie schematu: przy szybkich dawkach dożylnych stężenie spada od szczytu do wartości dolnej w trakcie odstępu, więc τ = ln(Cpeak/Ctrough)/k, a dawka przywracająca szczyt to Vd × (Cpeak − Ctrough). Średnie stężenie w stanie stacjonarnym to Css,avg = S·F·dawka/(CL·τ). Wlew narasta jako C = (R/CL)(1 − e−kt). Dla leku wydalanego przez nerki dawkę skaluje się według klirensu kreatyniny. Liczby służą wyłącznie do ćwiczeń; przy pacjencie zawsze postępuj zgodnie z lokalnymi procedurami i zlecaj podwójną kontrolę dawek wysokiego ryzyka.
Objętość dystrybucji
Vd = 0,7·61 = 42,7 L
Potrzebny wzrost
15 − 4,5 = 10,5 mg/L
Dawka nasycająca
LD = 42,7·10,5/(0,92·1) = 487,3 mg
Odpowiedź
LD = 487,3 mg
W praktyce dawkę zaokrągla się do wygodnej ilości.
7.Pielęgniarstwo kliniczne
Odpowiedź: C · The infusion site, the rate and volume remaining, and the patient's symptoms
Dlaczego to jest odpowiedź
Nurses check that the infusion is running as planned, the site has no redness or swelling, and the symptoms are controlled. Problems are acted on quickly to avoid distress.
Odpowiedź
C · The infusion site, the rate and volume remaining, and the patient's symptoms
8.Pielęgniarstwo kliniczne
Odpowiedź: C · Reduce the oxygen to keep the SpO2 within the prescribed target range
Dlaczego to jest odpowiedź
Oxygen is prescribed to a target range, usually 94–98% for most patients. Once the patient is stable it should be weaned down, as unnecessary hyperoxia has no benefit and can be harmful.
Odpowiedź
C · Reduce the oxygen to keep the SpO2 within the prescribed target range