Odczytaj pH: poniżej 7,35 to kwasica, powyżej 7,45 zasadowica.
Znajdź wartość, która to tłumaczy: PaCO₂ zmieniające się odwrotnie do pH oznacza zaburzenie oddechowe, HCO₃⁻ zmieniające się zgodnie z pH – metaboliczne.
Spójrz na drugą wartość: prawidłowa oznacza brak wyrównania, nieprawidłowa w kierunku wyrównującym oznacza wyrównanie częściowe, a prawidłowe pH przy obu wartościach nieprawidłowych oznacza wyrównanie całkowite.
Przy kwasicy metabolicznej porównaj PaCO₂ ze wzorem Wintersa, 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2, i oblicz lukę anionową Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻).
Wysoką lukę anionową sprawdź wskaźnikiem delta, a przy niskiej albuminie – luką skorygowaną.
Farmakokinetyka kliniczna
Stała szybkości i okres półtrwania
k = ln 2/t½ = 0,693/t½
Rozpad pierwszego rzędu
C = C₀·e−kt = C₀·(1/2)t/t½
Dwa stężenia
k = ln(C₁/C₂)/Δt
Objętość i klirens
Vd = dose/C₀, CL = k·Vd
Dawka nasycająca
LD = Vd·C/(S·F)
Szybkość podtrzymująca
R = CL·Css/(S·F)
Średni stan stacjonarny
Css,avg = S·F·D/(CL·τ)
Stan ustalony
1 − (1/2)ⁿ po n okresach półtrwania; ≈ 97% po 5
Wlew
C = (R/CL)(1 − e−kt)
Odstęp i dawka na podstawie szczytu i wartości dolnej
τ = ln(Cpeak/Ctrough)/k, D = Vd·(Cpeak − Ctrough)
Cockcroft–Gault
CrCl = (140 − wiek) × kg/(72 × SCr mg/dL), × 0,85 u kobiet
Dla czynności nerek najpierw oszacuj CrCl według Cockcrofta–Gaulta, a następnie przeskaluj dawkę lub odstęp.
Sprawdź wynik: stężenia spadają o połowę co okres półtrwania, a stan stacjonarny wymaga około pięciu okresów półtrwania.
2Zadania do ćwiczenia
1.Wartości laboratoryjne i elektrolityŚredni
A healthy patient's result is slightly outside the laboratory reference range, and all other results are normal. Which statement best explains why this can happen?
AReference ranges include every healthy person without exception
BReference ranges are the same in every laboratory worldwide
CRanges cover about 95% of healthy people, so some fall outside
DAny result outside the range always means disease is present
2.Wartości laboratoryjne i elektrolityTrudny
Stężenie litu 1,0 mEq/L oznaczono 2 godziny po porannej dawce pacjenta, a lekarz planuje zwiększyć dawkę. Na co powinna zwrócić uwagę pielęgniarka?
AStężenie jest za niskie, więc duże zwiększenie dawki jest ewidentnie bezpieczne
BStężenie litu można oznaczać o dowolnej porze dnia bez wpływu na wynik
CStężenie jest toksyczne, więc lit należy odstawić na stałe
DPróbkę pobrano zbyt wcześnie po dawce, więc nie jest to wiarygodne stężenie
3.Interpretacja gazometrii krwi tętniczejŚredni
Gazometria krwi tętniczej do ćwiczeń pokazuje pH 7,48, PaCO₂ 21 mmHg (2,8 kPa) oraz HCO₃⁻ 15 mmol/L. Zaburzeniem pierwotnym jest zasadowica oddechowa. W jakim stopniu jest wyrównane? Kliknij odpowiedź.
pH 7,48PaCO₂ 21 mmHg (2,8 kPa)HCO₃⁻ 15 mmol/L
1niewyrównane
2częściowo wyrównane
3całkowicie wyrównane
4.Interpretacja gazometrii krwi tętniczejTrudny
Na poziomie morza gazometria do ćwiczeń pobrana przy 40% tlenu pokazuje PaO₂ 61 mmHg (8,1 kPa) oraz PaCO₂ 41 mmHg (5,5 kPa). Użyj PAO₂ = FiO₂·(760 − 47) − PaCO₂/0,8, aby znaleźć Gradient A–a.
Ćwiczenie (wymyślone wartości, nie stanowią wskazówek klinicznych). Po dawce dożylnej leku (gentamicin) stężenie wynosi 9 mg/L po 1 h i 4,5 mg/L po 3 h. Załóż eliminację pierwszego rzędu. Oblicz stałą szybkości eliminacji k.
C1 = 9 mg/L (1 h)C2 = 4,5 mg/L (3 h)
k = h⁻¹
6.Farmakokinetyka klinicznaTrudny
Ćwiczenie (wymyślone wartości, nie stanowią wskazówek klinicznych). Pacjent o masie 80 kg przyjmujący regularne dawki leku (gentamicin) jest w stanie stacjonarnym. Cel to szczyt 6 mg/L i wartość dolna 0,5 mg/L, a objętość dystrybucji wynosi 0,25 L/kg. Zakładając szybkie dawki dożylne, jaka dawka D podnosi stężenie od wartości dolnej do szczytu?
Which of these is a non-drug measure that can help relieve pain?
AKeeping the patient awake all night
BRestricting visitors completely
CRepositioning and distraction
DTelling the patient that the pain is not real
8.Pielęgniarstwo kliniczneTrudny
Which feature best distinguishes delirium from dementia?
ADelirium is permanent, while dementia is reversible
BDementia always causes visual hallucinations
CDelirium only affects people under 50, while dementia affects older people
DDelirium starts suddenly and fluctuates, while dementia develops gradually
3Roztwory
1.Wartości laboratoryjne i elektrolity
Odpowiedź: C · Ranges cover about 95% of healthy people, so some fall outside
Dlaczego to jest odpowiedź
A reference range is usually the central 95% of results from a healthy population, so about 1 in 20 healthy people will have a value just outside it. The result is interpreted with the clinical picture and previous values, and repeated if needed.Sprawdzono w:How to Understand Your Lab Results · MedlinePlus (NIH) (2025)
Odpowiedź
C · Ranges cover about 95% of healthy people, so some fall outside
2.Wartości laboratoryjne i elektrolity
Odpowiedź: D · Próbkę pobrano zbyt wcześnie po dawce, więc nie jest to wiarygodne stężenie
Dlaczego to jest odpowiedź
Stężenie litu standaryzuje się na około 12 godzin po ostatniej dawce, zwykle tuż przed poranną dawką. Próbka 2 godziny po dawce wychwytuje szczyt wchłaniania i nie jest porównywalna z zakresem docelowym, więc nie należy na jej podstawie zmieniać dawki.
Odpowiedź
D · Próbkę pobrano zbyt wcześnie po dawce, więc nie jest to wiarygodne stężenie
3.Interpretacja gazometrii krwi tętniczej
Odpowiedź: częściowo wyrównane
Czytanie gazometrii (ROME): najpierw pH: poniżej 7,35 to kwasica krwi, powyżej 7,45 zasadowica krwi. Potem znajdź wartość, która to tłumaczy. PaCO₂ (norma 35–45 mmHg, 4,7–6,0 kPa) to część oddechowa i w zaburzeniu oddechowym zmienia się odwrotnie do pH; HCO₃⁻ (norma 22–26 mmol/L) to część metaboliczna i zmienia się w tym samym kierunku co pH (ROME: Respiratory Opposite, Metabolic Equal). Druga wartość pokazuje wyrównanie: prawidłowa oznacza brak wyrównania; nieprawidłowa w kierunku, który przywraca pH, gdy pH jest nadal nieprawidłowe, oznacza wyrównanie częściowe; prawidłowe pH przy obu wartościach nieprawidłowych oznacza wyrównanie całkowite. Zakresy różnią się nieco między laboratoriami; to wartości do ćwiczeń.
ROME, wartość po wartości
pH 7,48: zasadowica krwi (powyżej 7,45)
PaCO₂ 21 mmHg: niski (35–45)
HCO₃⁻ 15 mmol/L: niski (22–26)
Wyrównanie
częściowo wyrównane
Odpowiedź
częściowo wyrównane
4.Interpretacja gazometrii krwi tętniczej
Odpowiedź: Gradient A–a = 172,9 mmHg
Wartości pochodne: obliczona osmolalność surowicy to 2·Na⁺ + glukoza + mocznik, gdy wszystkie wartości są w mmol/L (2·Na⁺ + glukoza/18 + BUN/2,8, gdy glukoza i BUN są w mg/dL); norma wynosi około 275–295 mOsm/kg. Wskaźnik P/F to PaO₂ podzielone przez FiO₂ jako ułamek. Ciśnienie tlenu pęcherzykowego na poziomie morza to PAO₂ = FiO₂·(760 − 47) − PaCO₂/0,8 mmHg, a gradient A–a to PAO₂ − PaO₂.
Klirens i objętość: w stanie stacjonarnym szybkość dawkowania równa się szybkości eliminacji, więc szybkość podtrzymująca = CL × Css. Dawka nasycająca to LD = Vd × C/(S × F), gdzie S to współczynnik soli (ułamek substancji czynnej w soli), a F to biodostępność (1 dla podania dożylnego). Z dwóch stężeń k = ln(C₁/C₂)/Δt; dla bolusa dożylnego Vd = dawka/C₀ i CL = k × Vd. Liczby służą wyłącznie do ćwiczeń; przy pacjencie zawsze postępuj zgodnie z lokalnymi procedurami i zlecaj podwójną kontrolę dawek wysokiego ryzyka.
Stała szybkości eliminacji
k = ln(9/4,5)/2 = 0,6931/2 = 0,3466 h⁻¹
Odpowiedź
k = 0,3466 h⁻¹
6.Farmakokinetyka kliniczna
Odpowiedź: D = 110 mg
Projektowanie schematu: przy szybkich dawkach dożylnych stężenie spada od szczytu do wartości dolnej w trakcie odstępu, więc τ = ln(Cpeak/Ctrough)/k, a dawka przywracająca szczyt to Vd × (Cpeak − Ctrough). Średnie stężenie w stanie stacjonarnym to Css,avg = S·F·dawka/(CL·τ). Wlew narasta jako C = (R/CL)(1 − e−kt). Dla leku wydalanego przez nerki dawkę skaluje się według klirensu kreatyniny. Liczby służą wyłącznie do ćwiczeń; przy pacjencie zawsze postępuj zgodnie z lokalnymi procedurami i zlecaj podwójną kontrolę dawek wysokiego ryzyka.
Objętość dystrybucji
Vd = 0,25·80 = 20 L
Dawka
D = 20·(6 − 0,5) = 110 mg
Odpowiedź
D = 110 mg
W praktyce dawkę zaokrągla się do wygodnej ilości.
7.Pielęgniarstwo kliniczne
Odpowiedź: C · Repositioning and distraction
Dlaczego to jest odpowiedź
Positioning, heat or cold where safe, relaxation, distraction and explanation can all reduce pain alongside analgesics.
Odpowiedź
C · Repositioning and distraction
8.Pielęgniarstwo kliniczne
Odpowiedź: D · Delirium starts suddenly and fluctuates, while dementia develops gradually
Dlaczego to jest odpowiedź
Delirium develops over hours to days, with fluctuating attention and consciousness, and is often reversible when the cause is treated. Dementia is a gradual, progressive decline. Patients with dementia are at higher risk of delirium.
Odpowiedź
D · Delirium starts suddenly and fluctuates, while dementia develops gradually