Projektowanie maszyn: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 12 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Koła i przekładnie zębate

Zazębione koła
n1·N1 = n2·N2
Moment skręcający
T2 = T1·(N2/N1)·η
Moc
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Przekładnia wielostopniowa
przełożenie całkowite = iloczyn przełożeń poszczególnych stopni

Skręcanie wałów

Naprężenie styczne
τ = T·r/J
Wał pełny
J = πd⁴/32
Wał drążony
J = π(D⁴ − d⁴)/32
Kąt skręcenia
φ = TL/(GJ)
Moc
P = T·ω = 2πnT/60

Metoda

  1. Wyznacz biegunowy moment bezwładności: J = πd⁴/32 dla wału pełnego.
  2. Naprężenie styczne na powierzchni: τ = T·r/J, gdzie r to promień zewnętrzny.
  3. Kąt skręcenia: φ = TL/(GJ) w radianach.
  4. Jeśli podana jest moc, najpierw wyznacz moment z P = T·ω, ω = 2πn/60.

Koło Mohra i transformacja naprężeń

Środek
C = (σx + σy)/2
Promień
R = √(((σx − σy)/2)² + τxy²)
Naprężenia główne
σ1,2 = C ± R
Kierunek główny
tan 2θp = 2τxy/(σx − σy)
Płaszczyzna ukośna
σθ = C + (σx − σy)/2·cos 2θ + τxy·sin 2θ

Metoda

  1. Oblicz środek koła Mohra: C = (σx + σy)/2.
  2. Oblicz promień: R = √(((σx − σy)/2)² + τxy²).
  3. Naprężenia główne to C ± R, a największe naprężenie styczne w płaszczyźnie to R.
  4. Kąty na kole są dwa razy większe niż kąty na elemencie: tan 2θp = 2τxy/(σx − σy).

Naprężenie i odkształcenie osiowe

Naprężenie normalne
σ = F/A
Odkształcenie
ε = ΔL/L
Prawo Hooke’a
σ = E·ε
Wydłużenie
ΔL = FL/(EA)
Odkształcenie termiczne
εT = α·ΔT

Wyboczenie słupów

Siła krytyczna Eulera
Pcr = π²EI/(KL)²
Współczynnik długości wyboczeniowej
K = 1 przegub–przegub, 0,5 utwierdzenie–utwierdzenie, 0,7 utwierdzenie–przegub, 2 utwierdzenie–wolny koniec
Naprężenie krytyczne
σcr = Pcr/A
Smukłość
λ = KL/r, r = √(I/A)

Drgania mechaniczne

Częstotliwość drgań własnych
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Z ugięcia statycznego
ωn = √(g/δst)
Tłumienie krytyczne
cc = 2√(km) = 2mωn
Współczynnik tłumienia
ζ = c/cc
Częstotliwość drgań tłumionych
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logarytmiczny dekrement tłumienia
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Sprężyny połączone równolegle
k = k1 + k2
Sprężyny połączone szeregowo
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Zadania do ćwiczenia

1.Koła i przekładnie zębateŚredni
Nw​ = 45z = 1, 2900 rpm

Ślimak o liczbie zwojów 1 obraca się z prędkością 2900 rpm i napędza ślimacznicę o 45 zębach. Wyznacz prędkość obrotową nw ślimacznicy.

z = 1Nw = 45n = 2900 rpm
nw = rpm
2.Koła i przekładnie zębateTrudny
A = 18B = 50C = 15D = 80

Silnik o mocy 7,5 kW i prędkości 960 rpm napędza koło A (18 zębów), które współpracuje z kołem B (50 zębów). Koło C (15 zębów) na tym samym wale co B napędza koło D (80 zębów) na wale wyjściowym. Każda para kół ma sprawność 97 %. Wyznacz moment wyjściowy Tout.

P = 7,5 kWnin = 960 rpmA = 18B = 50C = 15D = 80ηmesh = 97%
Tout = N·m
3.Skręcanie wałówŚredni
T = 400 N·md = 40 mmL = 1,5 mφ = ?

Pełny wał (mosiądz) jest utwierdzony w ścianie i skręcany momentem T na swobodnym końcu. Wyznacz kąt skręcenia φ swobodnego końca w stopniach.

T = 400 N·md = 40 mmL = 1,5 mG = 39 GPa
φ = °
4.Skręcanie wałówTrudny
d = 30 mmTB​ = 250 N·mTC​ = 250 N·mABC1 m1 m

Pełny wał (mosiądz) o średnicy 30 mm jest utwierdzony w A. Moment skręcający 250 N·m działa w B, w odległości 1 m od A, a moment 250 N·m o tym samym kierunku działa na swobodnym końcu C, o 1 m dalej. Wyznacz maksymalne naprężenie styczne τmax w wale.

d = 30 mmTB = 250 N·mTC = 250 N·mAB = 1 mBC = 1 m
τmax = MPa
5.Koło Mohra i transformacja naprężeńŚredni
σx​ = 50σy​ = −50τxy​ = 50MPa

W punkcie σₓ = 50 MPa, σᵧ = −50 MPa i τₓᵧ = 50 MPa (rozciąganie dodatnie). Element obrócono o 35° przeciwnie do ruchu wskazówek zegara. Wyznacz naprężenie normalne σy′ na ściankach obróconego elementu prostopadłych do obróconej osi y′.

σx = 50 MPaσy = −50 MPaτxy = 50 MPaθ = 35°
σy′ = MPa
6.Koło Mohra i transformacja naprężeńTrudny
σx​ = 100σy​ = 100τxy​ = −20MPa

W pewnym punkcie obciążonej części występują σₓ = 100 MPa, σᵧ = 100 MPa i τₓᵧ = −20 MPa (rozciąganie dodatnie). Wyznacz naprężenie normalne σθ na płaszczyźnie, której normalna jest obrócona o 35° przeciwnie do ruchu wskazówek zegara względem osi x.

σx = 100 MPaσy = 100 MPaτxy = −20 MPaθ = 35°
σθ = MPa
7.Naprężenie i odkształcenie osioweŚredni
Ø 16 mmAluminium1 mP = 95 kN

Wyznacz wydłużenie δ pręta (aluminium) pod obciążeniem osiowym.

P = 95 kNd = 16 mmL = 1 mE = 70 GPa
δ = mm
8.Naprężenie i odkształcenie osioweTrudny
Ø 30 mmStal2 mØ 20 mmAluminium0,5 mP = 35 kN

Pręt schodkowy jest utwierdzony w ścianie i obciążony na swobodnym końcu. Wyznacz całkowite wydłużenie δ.

P = 35 kNodcinek 1: Ø30 mm, 2 m, stal (E = 200 GPa)odcinek 2: Ø20 mm, 0,5 m, aluminium (E = 70 GPa)
δ = mm
9.Wyboczenie słupówŚredni
PL = 5 m25 × 100 mmprzekrój poprzeczny

Słup o długości L z materiału (aluminium) jest przegubowo podparty na obu końcach. Korzystając ze wzoru Eulera, wyznacz jego siłę krytyczną Pcr.

L = 5 mE = 70 GPa (aluminium)b × h = 25 × 100 mm
Pcr = kN
10.Wyboczenie słupówTrudny
PL = 2,5 md = 30 mmprzekrój poprzeczny

Słup o długości L z materiału (aluminium) jest przegubowo podparty na obu końcach. Wyznacz jego smukłość i naprężenie krytyczne σcr ze wzoru Eulera.

L = 2,5 mE = 70 GPa (aluminium)d = 30 mm
σcr = MPa
11.Drgania mechaniczneŚredni
k = 12 kN/mζ = 0,3m = 20 kg

Masa 20 kg na sprężynie o sztywności 12 kN/m ma tłumik wiskotyczny dający współczynnik tłumienia 0,3. Wyznacz częstotliwość drgań swobodnych tłumionych fd w Hz.

m = 20 kgk = 12 kN/mζ = 0,3
fd = Hz
12.Drgania mechaniczneTrudny
k1​ = 80k2​ = 30k3​ = 10m = 50 kg

Masa 50 kg wisi na sprężynie k₃ = 10 kN/m. Górny koniec k₃ jest przymocowany do sztywnej belki, która wisi na dwóch sprężynach obok siebie, k₁ = 80 kN/m i k₂ = 30 kN/m; belka pozostaje pozioma. Pomiń tłumienie oraz masy sprężyn i belki. Wyznacz częstotliwość drgań własnych fn w kierunku pionowym w Hz.

m = 50 kgk1 = 80 kN/mk2 = 30 kN/mk3 = 10 kN/m
fn = Hz

3Roztwory

1.Koła i przekładnie zębate

Odpowiedź: nw = 64,44 rpm

Przekładnie zębate: zazębione koła mają tę samą prędkość na zębach, więc n₁·N₁ = n₂·N₂: koło o mniejszej liczbie zębów obraca się szybciej. Koła na jednym wale obracają się z tą samą prędkością obrotową. Moc jest przekazywana dalej (minus straty), więc moment obrotowy rośnie, gdy prędkość obrotowa maleje: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η, a P = T·ω, gdzie ω = 2π·n/60.

Prędkość ślimacznicy

nw = n·z/Nw = 2900·1/45 = 64,44 rpm

Odpowiedź

nw = 64,44 rpm
2.Koła i przekładnie zębate

Odpowiedź: Tout = 1040 N·m

Przekładnie zębate: zazębione koła mają tę samą prędkość na zębach, więc n₁·N₁ = n₂·N₂: koło o mniejszej liczbie zębów obraca się szybciej. Koła na jednym wale obracają się z tą samą prędkością obrotową. Moc jest przekazywana dalej (minus straty), więc moment obrotowy rośnie, gdy prędkość obrotowa maleje: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η, a P = T·ω, gdzie ω = 2π·n/60.

Prędkość obrotowa wyjściowa

nout = 960·(18/50)·(15/80) = 64,8 rpm
ωout = 2π·64,8/60 = 6,786 rad/s

Moc i moment wyjściowy

Pout = 7500·0,97² = 7057 W
Tout = Pout/ωout = 7057/6,786 = 1040 N·m

Odpowiedź

Tout = 1040 N·m
3.Skręcanie wałów

Odpowiedź: φ = 3,507 °

Skręcanie wałów okrągłych: naprężenie styczne rośnie liniowo od zera w środku do τmax = T·r/J na powierzchni, gdzie J = πd⁴/32 dla wału pełnego i J = π(do⁴ − di⁴)/32 dla drążonego. Kąt skręcenia to φ = TL/(GJ) w radianach. Moc i moment skręcający wiąże P = T·ω.

Biegunowy moment bezwładności

J = π·40⁴/32 = 251327 mm⁴

Kąt skręcenia

φ = TL/(GJ) = 400·1000·1500/(39000·251327) = 0,06121 rad
φ = 0,06121·180/π = 3,507°

Odpowiedź

φ = 3,507°
4.Skręcanie wałów

Odpowiedź: τmax = 94,31 MPa

Skręcanie wałów okrągłych: naprężenie styczne rośnie liniowo od zera w środku do τmax = T·r/J na powierzchni, gdzie J = πd⁴/32 dla wału pełnego i J = π(do⁴ − di⁴)/32 dla drążonego. Kąt skręcenia to φ = TL/(GJ) w radianach. Moc i moment skręcający wiąże P = T·ω.

Momenty wewnętrzne

Zwrot TC przyjęty jako dodatni.

TBC = TC = 250 N·m
TAB = TC + TB = 250 + 250 = 500 N·m

Maksymalne naprężenie styczne

Największe naprężenie ma odcinek z największym momentem wewnętrznym (ta sama średnica).

|T|max = 500 N·m
τmax = 16·500000/(π·30³) = 94,31 MPa

Odpowiedź

τmax = 94,31 MPa
5.Koło Mohra i transformacja naprężeń

Odpowiedź: σy′ = −64,09 MPa

Transformacja płaskiego stanu naprężenia: na płaszczyźnie obróconej o kąt θ: σ = (σₓ + σᵧ)/2 + (σₓ − σᵧ)/2·cos 2θ + τₓᵧ·sin 2θ. Koło Mohra pokazuje wszystkie płaszczyzny naraz: jego środek leży w C = (σₓ + σᵧ)/2, a promień wynosi R = √(((σₓ − σᵧ)/2)² + τₓᵧ²). Naprężenia główne to C ± R, a największe naprężenie styczne w płaszczyźnie to R.

Równanie transformacji dla ścianki y′

σy′ = 0 − 50·0,342 − 50·0,9397 = −64,09 MPa

Sprawdzenie

Suma naprężeń normalnych nie zmienia się przy obrocie.

σx′ = 64,09 MPa, σx′ + σy′ = 0 = σx + σy

Odpowiedź

σy′ = −64,09 MPa
6.Koło Mohra i transformacja naprężeń

Odpowiedź: σθ = 81,21 MPa

Transformacja płaskiego stanu naprężenia: na płaszczyźnie obróconej o kąt θ: σ = (σₓ + σᵧ)/2 + (σₓ − σᵧ)/2·cos 2θ + τₓᵧ·sin 2θ. Koło Mohra pokazuje wszystkie płaszczyzny naraz: jego środek leży w C = (σₓ + σᵧ)/2, a promień wynosi R = √(((σₓ − σᵧ)/2)² + τₓᵧ²). Naprężenia główne to C ± R, a największe naprężenie styczne w płaszczyźnie to R.

Równanie transformacji

σθ = 100 + 0·0,342 + −20·0,9397 = 81,21 MPa

Odpowiedź

σθ = 81,21 MPa
7.Naprężenie i odkształcenie osiowe

Odpowiedź: δ = 6,75 mm

Prawo Hooke’a: w zakresie sprężystym σ = E·ε. Łącząc to z σ = P/A i ε = δ/L, dostajemy δ = PL/(AE).

Naprężenie

A = π·16²/4 = 201,1 mm²
σ = P/A = 95·1000/201,1 = 472,5 MPa

Odkształcenie (prawo Hooke’a)

E for aluminium = 70 GPa = 70000 MPa.

ε = σ/E = 472,5/70000 = 0,00675 = 6750 µε

Wydłużenie

δ = ε·L = 0,00675·1000 mm = 6,75 mm

Odpowiedź

δ = 6,75 mm
8.Naprężenie i odkształcenie osiowe

Odpowiedź: δ = 1,291 mm

Pręty obciążone osiowo: każdy pryzmatyczny odcinek spełnia δ = PL/(AE). Dla odcinków połączonych szeregowo wydłużenia się sumują.

Ta sama siła w obu odcinkach

Swobodny koniec przenosi P, więc każdy przekrój pręta przenosi tę samą siłę osiową P. Zmieniają się tylko pola przekroju i materiały.

A1 = π·30²/4 = 706,9 mm², A2 = π·20²/4 = 314,2 mm²
σ1 = 49,51 MPa
σ2 = 111,4 MPa

Dodaj wydłużenia odcinków

δ1 = σ1L1/E1 = 49,51·2000/200000 = 0,4951 mm
δ2 = σ2L2/E2 = 111,4·500/70000 = 0,7958 mm
δ = δ1 + δ2 = 1,291 mm

Odpowiedź

δ = 1,291 mm
9.Wyboczenie słupów

Odpowiedź: Pcr = 3,598 kN

Wyboczenie Eulera: smukły słup traci stateczność przy Pcr = π²EI/(KL)², gdzie KL to długość wyboczeniowa: K = 1 dla przegub–przegub, 2 dla utwierdzenie–wolny koniec, 0,7 dla utwierdzenie–przegub i 0,5 dla utwierdzenie–utwierdzenie. Wybocza się względem osi o najmniejszym I. Wzór dotyczy słupów smukłych, których naprężenie krytyczne jest mniejsze od granicy plastyczności.

Najmniejszy moment bezwładności

Prostokąt wybocza się względem słabszej osi, z mniejszym wymiarem do sześcianu.

Imin = h·b³/12 = 100·25³/12 = 130208 mm⁴

Długość wyboczeniowa

KL = 1·5000 = 5000 mm

Siła krytyczna

Pcr = π²EI/(KL)² = π²·70000·130208/5000² = 3598 N = 3,598 kN

Odpowiedź

Pcr = 3,598 kN
10.Wyboczenie słupów

Odpowiedź: σcr = 6,218 MPa

Wyboczenie Eulera: smukły słup traci stateczność przy Pcr = π²EI/(KL)², gdzie KL to długość wyboczeniowa: K = 1 dla przegub–przegub, 2 dla utwierdzenie–wolny koniec, 0,7 dla utwierdzenie–przegub i 0,5 dla utwierdzenie–utwierdzenie. Wybocza się względem osi o najmniejszym I. Wzór dotyczy słupów smukłych, których naprężenie krytyczne jest mniejsze od granicy plastyczności.

Najmniejszy moment bezwładności

Przekrój kołowy ma to samo I względem każdej osi.

I = πd⁴/64 = π·30⁴/64 = 39761 mm⁴

Promień bezwładności i smukłość

A = 706,9 mm²
r = √(I/A) = √(39761/706,9) = 7,5 mm
KL = 1·2500 = 2500 mm
KL/r = 2500/7,5 = 333,3

Naprężenie krytyczne

σcr = π²E/(KL/r)² = π²·70000/333,3² = 6,218 MPa

Odpowiedź

σcr = 6,218 MPa
11.Drgania mechaniczne

Odpowiedź: fd = 3,719 Hz

Drgania swobodne układu masa–sprężyna: pulsacja drgań własnych nietłumionych to ωn = √(k/m) w rad/s, a fn = ωn/(2π) w Hz. Tłumik wiskotyczny c daje współczynnik tłumienia ζ = c/cc, przy tłumieniu krytycznym cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn. Układ z tłumieniem podkrytycznym (ζ < 1) drga z pulsacją ωd = ωn·√(1 − ζ²). Sztywności sprężyn połączonych równolegle się dodaje, k = k₁ + k₂; dla sprężyn szeregowych dodaje się odwrotności, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Częstotliwość drgań własnych nietłumionych

ωn = √(12000/20) = 24,49 rad/s
fn = 24,49/(2π) = 3,898 Hz

Częstotliwość drgań tłumionych

fd = fn·√(1 − ζ²) = 3,898·√(1 − 0,3²) = 3,719 Hz

Odpowiedź

fd = 3,719 Hz
12.Drgania mechaniczne

Odpowiedź: fn = 2,155 Hz

Drgania swobodne układu masa–sprężyna: pulsacja drgań własnych nietłumionych to ωn = √(k/m) w rad/s, a fn = ωn/(2π) w Hz. Tłumik wiskotyczny c daje współczynnik tłumienia ζ = c/cc, przy tłumieniu krytycznym cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn. Układ z tłumieniem podkrytycznym (ζ < 1) drga z pulsacją ωd = ωn·√(1 − ζ²). Sztywności sprężyn połączonych równolegle się dodaje, k = k₁ + k₂; dla sprężyn szeregowych dodaje się odwrotności, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Sztywność zastępcza

Tylko k1 i k2 są połączone równolegle. Ta para jest szeregowo z k3, więc połącz je przez odwrotności.

k12 = 80 + 30 = 110 kN/m
keq = 110·10/(110 + 10) = 9,167 kN/m

Częstotliwość drgań własnych

ωn = √(9167/50) = 13,54 rad/s
fn = 13,54/(2π) = 2,155 Hz

Odpowiedź

fn = 2,155 Hz

ExamProblems · examproblems.com/courses/machine-design