Wytrzymałość materiałów: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 14 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Naprężenie i odkształcenie osiowe

Naprężenie normalne
σ = F/A
Odkształcenie
ε = ΔL/L
Prawo Hooke’a
σ = E·ε
Wydłużenie
ΔL = FL/(EA)
Odkształcenie termiczne
εT = α·ΔT

Skręcanie wałów

Naprężenie styczne
τ = T·r/J
Wał pełny
J = πd⁴/32
Wał drążony
J = π(D⁴ − d⁴)/32
Kąt skręcenia
φ = TL/(GJ)
Moc
P = T·ω = 2πnT/60

Metoda

  1. Wyznacz biegunowy moment bezwładności: J = πd⁴/32 dla wału pełnego.
  2. Naprężenie styczne na powierzchni: τ = T·r/J, gdzie r to promień zewnętrzny.
  3. Kąt skręcenia: φ = TL/(GJ) w radianach.
  4. Jeśli podana jest moc, najpierw wyznacz moment z P = T·ω, ω = 2πn/60.

Siła tnąca i moment zginający

Siła tnąca i moment
V = ΣF po jednej stronie, M = ΣF·d po jednej stronie
Naprężenie od zginania
σ = M·y/I
Prostokąt
I = bh³/12
Wskaźnik wytrzymałości przekroju
W = I/ymax
Swobodnie podparta, obciążenie równomierne
Mmax = wL²/8

Metoda

  1. Wyznacz reakcje podpór z równowagi całej belki.
  2. Przetnij belkę w potrzebnym przekroju i zostaw jedną stronę.
  3. Siła tnąca: suma sił pionowych po tej stronie. Moment zginający: suma ich momentów względem przekroju.
  4. Aby znaleźć moment maksymalny, wyznacz miejsce, w którym siła tnąca jest równa zeru.

Środek ciężkości i moment bezwładności

Środek ciężkości
ȳ = ΣAiyi/ΣAi
Prostokąt
I = bh³/12
Twierdzenie Steinera
I = Ic + A·d²
Przekrój złożony
I = Σ(Ic,i + Aidi²)

Koło Mohra i transformacja naprężeń

Środek
C = (σx + σy)/2
Promień
R = √(((σx − σy)/2)² + τxy²)
Naprężenia główne
σ1,2 = C ± R
Kierunek główny
tan 2θp = 2τxy/(σx − σy)
Płaszczyzna ukośna
σθ = C + (σx − σy)/2·cos 2θ + τxy·sin 2θ

Metoda

  1. Oblicz środek koła Mohra: C = (σx + σy)/2.
  2. Oblicz promień: R = √(((σx − σy)/2)² + τxy²).
  3. Naprężenia główne to C ± R, a największe naprężenie styczne w płaszczyźnie to R.
  4. Kąty na kole są dwa razy większe niż kąty na elemencie: tan 2θp = 2τxy/(σx − σy).

Ugięcie belki

Siła skupiona w środku rozpiętości
δ = PL³/(48EI)
Obciążenie równomierne, belka swobodnie podparta
δ = 5wL⁴/(384EI)
Wspornik, siła na końcu
δ = PL³/(3EI)
Wspornik, obciążenie równomierne
δ = wL⁴/(8EI)
Superpozycja
δ = δ1 + δ2

Wyboczenie słupów

Siła krytyczna Eulera
Pcr = π²EI/(KL)²
Współczynnik długości wyboczeniowej
K = 1 przegub–przegub, 0,5 utwierdzenie–utwierdzenie, 0,7 utwierdzenie–przegub, 2 utwierdzenie–wolny koniec
Naprężenie krytyczne
σcr = Pcr/A
Smukłość
λ = KL/r, r = √(I/A)

2Zadania do ćwiczenia

1.Naprężenie i odkształcenie osioweŚredni
Ø 30 mmStal2,5 mP = 120 kN

Wyznacz odkształcenie osiowe ε w pręcie (stal), w mikroodkształceniach (µε = 10⁻⁶).

P = 120 kNd = 30 mmL = 2,5 mE = 200 GPa
ε = µε
2.Naprężenie i odkształcenie osioweTrudny
50 kN12600 mm200 mmØ30Ø60σ2​ = ?

Odcinek (materiał: stal, średnica 30 mm, długość 600 mm, E = 200 GPa) i odcinek (materiał: brąz, średnica 60 mm, długość 200 mm, E = 110 GPa) są połączone końcami i zamocowane między dwiema sztywnymi ścianami. W miejscu połączenia działa obciążenie osiowe 50 kN skierowane ku odcinkowi 2. Wyznacz wartość naprężenia σ2 w odcinku 2.

odcinek 1: stal, Ø30 mm, 600 mm, E = 200 GPaodcinek 2: brąz, Ø60 mm, 200 mm, E = 110 GPaP = 50 kN
σ2 = MPa
3.Skręcanie wałówŚredni
T = 400 N·md = 30 mmL = 2 mφ = ?

Pełny wał (stal) jest utwierdzony w ścianie i skręcany momentem T na swobodnym końcu. Wyznacz kąt skręcenia φ swobodnego końca w stopniach.

T = 400 N·md = 30 mmL = 2 mG = 80 GPa
φ = °
4.Skręcanie wałówTrudny
d = 30 mmT0​ = 250 N·mACBa = 3 mb = 0,5 m

Pełny wał (aluminium) o średnicy 30 mm jest utwierdzony w sztywnych ścianach na obu końcach A i B. W C, w odległości 3 m od A i 0,5 m od B, przyłożono moment skręcający 250 N·m. Wyznacz maksymalne naprężenie styczne τmax w wale.

d = 30 mmT0 = 250 N·ma = 3 mb = 0,5 m
τmax = MPa
5.Siła tnąca i moment zginającyŚredni
25 kN35 kNABCDEFG1 m1 m1 m1 m1 m1 m

Punkty od A do G dzielą belkę na sześć równych części. W którym punkcie moment zginający ma największą wartość bezwzględną, dodatni lub ujemny? Kliknij go na rysunku.

25 kN @ 3 m35 kN @ 5 m
  1. 1A (x = 0 m)
  2. 2B (x = 1 m)
  3. 3C (x = 2 m)
  4. 4D (x = 3 m)
  5. 5E (x = 4 m)
  6. 6F (x = 5 m)
  7. 7G (x = 6 m)
6.Siła tnąca i moment zginającyTrudny
w = 12 kN/mAB2 m2 m

Belka swobodnie podparta przenosi obciążenie równomiernie rozłożone na części rozpiętości. Wyznacz maksymalny moment zginający Mmax w belce.

L = 4 mw = 12 kN/m od 0 do 2 m
Mmax = kN·m
7.Środek ciężkości i moment bezwładnościŚredni
150 mm300 mm105 mmØ40xIx​ = ?

Płyta 150 mm × 300 mm ma okrągły otwór o średnicy 40 mm na pionowej osi symetrii, ze środkiem 105 mm nad dolną krawędzią. Wyznacz moment bezwładności przekroju Ix względem osi poziomej przechodzącej przez środek ciężkości.

b = 150 mmh = 300 mmd = 40 mmśrodek otworu: y = 105 mm
Ix = × 10⁶ mm⁴
8.Środek ciężkości i moment bezwładnościTrudny
140260162102410xwymiary w mm

Spawany dwuteownik ma półkę górną 140 × 16 mm, środnik o wysokości 210 mm i grubości 10 mm oraz półkę dolną 260 × 24 mm (szerokość × grubość). Wyznacz jego moment bezwładności Ix względem poziomej osi x przechodzącej przez środek ciężkości.

półka górna: 140 × 16 mmśrodnik: 10 × 210 mmpółka dolna: 260 × 24 mm
Ix = × 10⁶ mm⁴
9.Koło Mohra i transformacja naprężeńŚredni
σx​ = 80σy​ = 40τxy​ = −40MPa

W pewnym punkcie obciążonej części występują σₓ = 80 MPa, σᵧ = 40 MPa i τₓᵧ = −40 MPa (rozciąganie dodatnie). Wyznacz maksymalne naprężenie styczne w płaszczyźnie τmax.

σx = 80 MPaσy = 40 MPaτxy = −40 MPa
τmax = MPa
10.Koło Mohra i transformacja naprężeńTrudny
σx​ = −50σy​ = −40τxy​ = 50MPa

W pewnym punkcie obciążonej części występują σₓ = −50 MPa, σᵧ = −40 MPa i τₓᵧ = 50 MPa (rozciąganie dodatnie). Wyznacz naprężenie normalne σθ na płaszczyźnie, której normalna jest obrócona o 30° zgodnie z ruchem wskazówek zegara względem osi x.

σx = −50 MPaσy = −40 MPaτxy = 50 MPaθ = -30°
σθ = MPa
11.Ugięcie belkiŚredni
w = 4 kN/mδL = 2,5 m

Wspornik przenosi obciążenie równomiernie rozłożone w na całej długości. Wyznacz ugięcie δ swobodnego końca.

w = 4 kN/mL = 2,5 mE = 11 GPa (drewno konstrukcyjne)I = 57 × 10⁶ mm⁴
δ = mm
12.Ugięcie belkiTrudny
w = 10 kN/mP = 10 kNδL = 5 m

Belka swobodnie podparta przenosi obciążenie równomiernie rozłożone w i siłę skupioną P w środku rozpiętości. Korzystając z superpozycji, wyznacz ugięcie w środku δmax.

P = 10 kNw = 10 kN/mL = 5 mE = 200 GPa (stal)I = 12 × 10⁶ mm⁴
δmax = mm
13.Wyboczenie słupówŚredni
PL = 2,5 md = 30 mmprzekrój poprzeczny

Słup o długości L z materiału (stal) jest przegubowo podparty na obu końcach. Korzystając ze wzoru Eulera, wyznacz jego siłę krytyczną Pcr.

L = 2,5 mE = 200 GPa (stal)d = 30 mm
Pcr = kN
14.Wyboczenie słupówTrudny
P = 55 kNL = 2 md = ?przekrój poprzeczny

Pełny słup okrągły o długości L z materiału (aluminium) jest przegubowo podparty na obu końcach. Ma przenieść 55 kN przy współczynniku bezpieczeństwa 3 względem wyboczenia. Wyznacz najmniejszą średnicę d.

P = 55 kNn = 3L = 2 mE = 70 GPa (aluminium)
d = mm

3Roztwory

1.Naprężenie i odkształcenie osiowe

Odpowiedź: ε = 848,8 µε

Prawo Hooke’a: w zakresie sprężystym σ = E·ε. Łącząc to z σ = P/A i ε = δ/L, dostajemy δ = PL/(AE).

Naprężenie

A = π·30²/4 = 706,9 mm²
σ = P/A = 120·1000/706,9 = 169,8 MPa

Odkształcenie (prawo Hooke’a)

E for stal = 200 GPa = 200000 MPa.

ε = σ/E = 169,8/200000 = 0,0008488 = 848,8 µε

Odpowiedź

ε = 848,8 µε
2.Naprężenie i odkształcenie osiowe

Odpowiedź: σ2 = 15,36 MPa

Dwa materiały: przy połączeniu szeregowym (jeden za drugim) każdy odcinek przenosi tę samą siłę, a wydłużenia się dodają: δ = P·Σ L/(E·A). Przy połączeniu równoległym (obok siebie między sztywnymi płytami) obie części skracają się o tyle samo, więc ich odkształcenia są równe: sztywniejsza część przejmuje większy udział, Pi = P·EiAi/ΣEA, a σi = Ei·ε. Pręt zamocowany między dwiema sztywnymi ścianami z obciążeniem w miejscu połączenia jest statycznie niewyznaczalny: dwa odcinki dzielą obciążenie proporcjonalnie do sztywności k = EA/L.

Sztywności

k₁ = 200000·706,9/600 = 235619 N/mm
k₂ = 110000·2827/200 = 1,555 × 10⁶ N/mm

Udział odcinka 2

F2 = 50000·1,555 × 10⁶/1,791 × 10⁶ = 43421 N

Naprężenie

σ2 = 43421/2827 = 15,36 MPa (ściskanie)

Odpowiedź

σ2 = 15,36 MPa
3.Skręcanie wałów

Odpowiedź: φ = 7,205 °

Skręcanie wałów okrągłych: naprężenie styczne rośnie liniowo od zera w środku do τmax = T·r/J na powierzchni, gdzie J = πd⁴/32 dla wału pełnego i J = π(do⁴ − di⁴)/32 dla drążonego. Kąt skręcenia to φ = TL/(GJ) w radianach. Moc i moment skręcający wiąże P = T·ω.

Biegunowy moment bezwładności

J = π·30⁴/32 = 79522 mm⁴

Kąt skręcenia

φ = TL/(GJ) = 400·1000·2000/(80000·79522) = 0,1258 rad
φ = 0,1258·180/π = 7,205°

Odpowiedź

φ = 7,205°
4.Skręcanie wałów

Odpowiedź: τmax = 40,42 MPa

Skręcanie wałów okrągłych: naprężenie styczne rośnie liniowo od zera w środku do τmax = T·r/J na powierzchni, gdzie J = πd⁴/32 dla wału pełnego i J = π(do⁴ − di⁴)/32 dla drążonego. Kąt skręcenia to φ = TL/(GJ) w radianach. Moc i moment skręcający wiąże P = T·ω. Gdy oba końce są utwierdzone, sama statyka daje tylko TA + TB = T₀; drugim równaniem jest warunek zgodności (równy kąt skręcenia obu części w obciążonym przekroju).

Równowaga i zgodność

TA + TB = 250
TA·a = TB·b
TA = 250·0,5/3,5 = 35,71 N·m
TB = 250·3/3,5 = 214,3 N·m

Maksymalne naprężenie styczne

Decyduje większy z dwóch momentów (ta sama średnica).

τmax = 16·214286/(π·30³) = 40,42 MPa

Odpowiedź

τmax = 40,42 MPa
5.Siła tnąca i moment zginający

Odpowiedź: D (x = 3 m)

Największy moment zginający: nachylenie wykresu M zmienia się tam, gdzie zmienia się siła tnąca, więc jego maksima leżą tam, gdzie siła tnąca przechodzi przez zero: pod siłą skupioną, wewnątrz obciążenia ciągłego albo nad podporą przy wsporniku. W utwierdzeniu belki wspornikowej moment jest największy przy ścianie. Porównaj wartości M w tych miejscach, zarówno dodatnie (zginanie „w dół”), jak i ujemne.

Reakcje podpór

Zapisz momenty względem jednej podpory, a potem użyj bilansu sił pionowych.

R1 = 18,33 kN, R2 = 41,67 kN

Moment zginający w każdym punkcie

Zsumuj momenty wszystkich sił po jednej stronie przekroju. Zginanie „w dół” jest dodatnie, „w górę” ujemne.

MA = 0, MB = 18,33, MC = 36,67, MD = 55 kN·m, ME = 48,33, MF = 41,67, MG = 0

Odpowiedź

Punkt D: MD = 55 kN·m
6.Siła tnąca i moment zginający

Odpowiedź: Mmax = 13,5 kN·m

Metoda przekrojów: przetnij belkę tam, gdzie chcesz znać siły wewnętrzne, i zostaw jedną stronę. Siła tnąca V równoważy siły pionowe po tej stronie, a moment zginający M ich momenty względem przekroju. Moment maksymalny: ponieważ dM/dx = V, moment zginający osiąga ekstremum tam, gdzie siła tnąca przechodzi przez zero, albo w miejscu siły skupionej, albo wewnątrz obciążenia ciągłego.

Reakcje podpór

Równowaga całej belki.

Wypadkowa obciążenia ciągłego: W = w·ℓ = 12·2 = 24 kN, przyłożona w x̄ = 1 m
ΣMA = 0: RB·4 = 12·2·1
RB = 24/4 = 6 kN
ΣFy = 0: RA = 24 − 6 = 18 kN

Zerowa siła tnąca

Siła tnąca zaczyna od RA, jest stała na każdym nieobciążonym odcinku i maleje z nachyleniem w wewnątrz obciążenia.

RA − w·(x0 − 0) = 0
x0 = 0 + 18/12 = 1,5 m

Moment maksymalny

Mmax = RA·x0 − w·(x0 − 0)²/2 = 18·1,5 − 12·1,5²/2 = 13,5 kN·m

Odpowiedź

Mmax = 13,5 kN·m
7.Środek ciężkości i moment bezwładności

Odpowiedź: Ix = 334,8 × 10⁶ mm⁴

Przekroje z otworami: traktuj otwór jako ujemne pole. Środek ciężkości to ȳ = (A₁y₁ − A₂y₂)/(A₁ − A₂), gdzie A₁, y₁ dotyczą pełnej płyty, a A₂, y₂ otworu. Dla momentu bezwładności przekroju względem osi środkowej użyj twierdzenia Steinera dla każdej części i odejmij otwór: I = (Ic1 + A₁d₁²) − (Ic2 + A₂d₂²), gdzie d to odległość środka ciężkości każdej części od osi przechodzącej przez ȳ. Prostokąt ma Ic = bh³/12, a koło Ic = πd⁴/64.

Środek ciężkości

ȳ = (45000·150 − 1257·105)/(45000 − 1257) = 151,3 mm

Pełna płyta względem ȳ

150·300³/12 + 45000·−1,293² = 337,6 × 10⁶ mm⁴

Otwór względem ȳ

π·40⁴/64 + 1257·−46,29² = 2,819 × 10⁶ mm⁴

Odejmij

Ix = 334,8 × 10⁶ mm⁴

Odpowiedź

Ix = 334,8 × 10⁶ mm⁴
8.Środek ciężkości i moment bezwładności

Odpowiedź: Ix = 100,6 × 10⁶ mm⁴

Przekroje złożone: podziel przekrój na prostokąty. Środek ciężkości to średnia ważona polami ȳ = ΣAᵢyᵢ/ΣAᵢ. Moment bezwładności względem osi centralnej sumuje własne bh³/12 każdej części i człon Steinera A·d², gdzie d to odległość środka ciężkości części od środka ciężkości całości. Naprężenie od zginania to σ = M·y/I.

Podziel na trzy prostokąty

Mierz każde y od dolnej krawędzi.

półka górna: A = 2240 mm², y = 242 mm
środnik: A = 2100 mm², y = 129 mm
półka dolna: A = 6240 mm², y = 12 mm

Środek ciężkości

ȳ = (2240·242 + 2100·129 + 6240·12)/10580 = 83,92 mm

Twierdzenie Steinera

półka górna: 140·16³/12 + 2240·158,1² = 5,602 × 10⁷ mm⁴
środnik: 10·210³/12 + 2100·45,08² = 1,199 × 10⁷ mm⁴
półka dolna: 260·24³/12 + 6240·71,92² = 3,257 × 10⁷ mm⁴
Ix = 5,602 × 10⁷ + 1,199 × 10⁷ + 3,257 × 10⁷
Ix = 1,006 × 10⁸ mm⁴ = 100,6 × 10⁶ mm⁴

Odpowiedź

Ix = 100,6 × 10⁶ mm⁴
9.Koło Mohra i transformacja naprężeń

Odpowiedź: τmax = 44,72 MPa

Transformacja płaskiego stanu naprężenia: na płaszczyźnie obróconej o kąt θ: σ = (σₓ + σᵧ)/2 + (σₓ − σᵧ)/2·cos 2θ + τₓᵧ·sin 2θ. Koło Mohra pokazuje wszystkie płaszczyzny naraz: jego środek leży w C = (σₓ + σᵧ)/2, a promień wynosi R = √(((σₓ − σᵧ)/2)² + τₓᵧ²). Naprężenia główne to C ± R, a największe naprężenie styczne w płaszczyźnie to R.

στxyCτmax​

Promień koła Mohra

τmax = R = √(((80 − 40)/2)² + −40²) = 44,72 MPa

Odpowiedź

τmax = 44,72 MPa
10.Koło Mohra i transformacja naprężeń

Odpowiedź: σθ = −90,8 MPa

Transformacja płaskiego stanu naprężenia: na płaszczyźnie obróconej o kąt θ: σ = (σₓ + σᵧ)/2 + (σₓ − σᵧ)/2·cos 2θ + τₓᵧ·sin 2θ. Koło Mohra pokazuje wszystkie płaszczyzny naraz: jego środek leży w C = (σₓ + σᵧ)/2, a promień wynosi R = √(((σₓ − σᵧ)/2)² + τₓᵧ²). Naprężenia główne to C ± R, a największe naprężenie styczne w płaszczyźnie to R.

Równanie transformacji

σθ = −45 + −5·0,5 + 50·−0,866 = −90,8 MPa

Odpowiedź

σθ = −90,8 MPa
11.Ugięcie belki

Odpowiedź: δ = 31,15 mm

Ugięcie belek: ugięcia otrzymuje się, całkując dwukrotnie krzywiznę M/(EI). Typowe przypadki są stablicowane, na przykład PL³/(3EI) dla wspornika z siłą na końcu i 5wL⁴/(384EI) dla belki swobodnie podpartej z obciążeniem równomiernym na całej rozpiętości. Ugięcia od różnych obciążeń się sumują (superpozycja).

Spójne jednostki

Licz w N i mm: P w N, w w N/mm (kN/m = N/mm), L w mm, E w N/mm² (GPa × 1000), I w mm⁴.

w = 4 N/mm, L = 2500 mm
EI = 6,27 × 10¹¹ N·mm²

Ugięcie

δ = wL⁴/(8EI) = 4·2500⁴/(8·6,27 × 10¹¹) = 31,15 mm

Odpowiedź

δ = 31,15 mm
12.Ugięcie belki

Odpowiedź: δmax = 44,76 mm

Ugięcie belek: ugięcia otrzymuje się, całkując dwukrotnie krzywiznę M/(EI). Typowe przypadki są stablicowane, na przykład PL³/(3EI) dla wspornika z siłą na końcu i 5wL⁴/(384EI) dla belki swobodnie podpartej z obciążeniem równomiernym na całej rozpiętości. Ugięcia od różnych obciążeń się sumują (superpozycja).

Spójne jednostki

Licz w N i mm: P w N, w w N/mm (kN/m = N/mm), L w mm, E w N/mm² (GPa × 1000), I w mm⁴.

P = 10000 N, w = 10 N/mm, L = 5000 mm, EI = 2,4 × 10¹² N·mm²

Każde obciążenie osobno

δP = PL³/(48EI) = 10000·5000³/(48·2,4 × 10¹²) = 10,85 mm
δw = 5wL⁴/(384EI) = 5·10·5000⁴/(384·2,4 × 10¹²) = 33,91 mm

Dodaj

δmax = 10,85 + 33,91 = 44,76 mm

Odpowiedź

δmax = 44,76 mm
13.Wyboczenie słupów

Odpowiedź: Pcr = 12,56 kN

Wyboczenie Eulera: smukły słup traci stateczność przy Pcr = π²EI/(KL)², gdzie KL to długość wyboczeniowa: K = 1 dla przegub–przegub, 2 dla utwierdzenie–wolny koniec, 0,7 dla utwierdzenie–przegub i 0,5 dla utwierdzenie–utwierdzenie. Wybocza się względem osi o najmniejszym I. Wzór dotyczy słupów smukłych, których naprężenie krytyczne jest mniejsze od granicy plastyczności.

Najmniejszy moment bezwładności

Przekrój kołowy ma to samo I względem każdej osi.

I = πd⁴/64 = π·30⁴/64 = 39761 mm⁴

Długość wyboczeniowa

KL = 1·2500 = 2500 mm

Siła krytyczna

Pcr = π²EI/(KL)² = π²·200000·39761/2500² = 12558 N = 12,56 kN

Odpowiedź

Pcr = 12,56 kN
14.Wyboczenie słupów

Odpowiedź: d = 66,42 mm

Wyboczenie Eulera: smukły słup traci stateczność przy Pcr = π²EI/(KL)², gdzie KL to długość wyboczeniowa: K = 1 dla przegub–przegub, 2 dla utwierdzenie–wolny koniec, 0,7 dla utwierdzenie–przegub i 0,5 dla utwierdzenie–utwierdzenie. Wybocza się względem osi o najmniejszym I. Wzór dotyczy słupów smukłych, których naprężenie krytyczne jest mniejsze od granicy plastyczności.

Wymagana siła krytyczna

Pcr = n·P = 3·55000 = 165000 N
KL = 1·2000 = 2000 mm

Wyznacz średnicę

d = (64·n·P·(KL)²/(π³E))^(1/4) = (64·165000·2000²/(π³·70000))^(1/4) = 66,42 mm

Odpowiedź

d = 66,42 mm

Sprawdzenie: smukłość KL/r wynosi 120,4, więc słup jest smukły i wzór Eulera obowiązuje.

ExamProblems · examproblems.com/courses/mechanics-of-materials