W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.
1Wzory i metody
Choroby wewnętrzne i chirurgiczne: układ krążenia i oddechowy
Metoda
Nazwij problem: niewydolność pompy, zamknięta tętnica, rytm serca, zakrzep, zwężenie dróg oddechowych, zakażenie albo problem z urządzeniem.
Najpierw sprawdź objawy zagrożenia: hipoksję, hipotensję, ból w klatce piersiowej, nowe splątanie, zimną kończynę bez tętna.
Dopasuj tlen do pacjenta: 94–98% u większości, 88–92% u osób zagrożonych retencją CO₂.
Połącz każdy lek z jego badaniem i ryzykiem: warfaryna i INR, heparyna i aPTT oraz płytki krwi, diuretyki i potas.
Wybierz bezpieczne pierwsze działanie, następnie eskaluj i oceń ponownie.
Choroby wewnętrzne i chirurgiczne: neurologia, endokrynologia i nerki
Metoda
Sprawdź glikemię u każdego pacjenta z nowym splątaniem, osłabieniem lub napadem drgawek.
Traktuj poziom świadomości jako najwcześniejszy sygnał ostrzegawczy problemów z mózgiem; źrenice i triada Cushinga pojawiają się późno.
W stanach nagłych w cukrzycy odróżnij DKA (ketony, kwasica) od HHS (bardzo wysoka osmolalność, odwodnienie); najpierw podaj płyny.
Przy zaburzeniach sodu i wody ustal, czy ADH jest w nadmiarze (SIADH), czy go brakuje (moczówka prosta), a przewlekłe zmiany koryguj powoli.
Przy problemach z nerkami przypisz przyczynę do przednerkowej, wewnątrznerkowej lub pozanerkowej i obserwuj potas oraz płyny.
Choroby wewnętrzne i chirurgiczne: przewód pokarmowy, okres okołooperacyjny i onkologia
Metoda
Zapytaj, co może być ukryte: krwawienie wewnętrzne, zakażenie bez gorączki, hipowentylacja przy prawidłowym SpO₂.
Wykorzystaj czas, jaki upłynął po operacji, aby zawęzić powikłania: krwawienie w ciągu godzin, problemy z klatką piersiową w ciągu dni, problemy z raną i przeciek później.
Przy bólu oceń go, zastosuj analgezję multimodalną, oceń ponownie i monitoruj sedację przy każdym opioidzie.
U chorych na raka każdą chorobę w okresie nadiru traktuj jak sepsę neutropeniczną i poznaj stany nagłe w onkologii.
Przy oparzeniach licz tylko obszary częściowej i pełnej grubości skóry, zacznij odliczanie wg Parklanda od chwili oparzenia i dostosowuj płyny do diurezy.
Wartości laboratoryjne i elektrolity
Metoda
Porównaj wartość z zakresem referencyjnym laboratorium, a następnie ze stanem wyjściowym i trendem pacjenta.
Sprawdź próbkę: hemoliza, opóźnienie lub krew pobrana w pobliżu wlewu dożylnego mogą dać fałszywe wyniki.
Powiąż wartość z typowymi objawami oraz z lekami i stanami, które ją powodują.
Odczytaj pH: poniżej 7,35 to kwasica, powyżej 7,45 zasadowica.
Znajdź wartość, która to tłumaczy: PaCO₂ zmieniające się odwrotnie do pH oznacza zaburzenie oddechowe, HCO₃⁻ zmieniające się zgodnie z pH – metaboliczne.
Spójrz na drugą wartość: prawidłowa oznacza brak wyrównania, nieprawidłowa w kierunku wyrównującym oznacza wyrównanie częściowe, a prawidłowe pH przy obu wartościach nieprawidłowych oznacza wyrównanie całkowite.
Przy kwasicy metabolicznej porównaj PaCO₂ ze wzorem Wintersa, 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2, i oblicz lukę anionową Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻).
Wysoką lukę anionową sprawdź wskaźnikiem delta, a przy niskiej albuminie – luką skorygowaną.
Interpretacja zapisu rytmu EKG
Papier (25 mm/s, 10 mm/mV)
1 mała kratka = 0,04 s, 1 duża kratka = 0,20 s, 10 mm = 1 mV
Częstość akcji serca, rytm regularny
300 ÷ duże kratki = 1500 ÷ małe kratki = 60 ÷ RR (s)
Częstość: przy rytmie regularnym podziel 300 przez liczbę dużych kratek lub 1500 przez liczbę małych kratek między dwoma załamkami R; przy rytmie nieregularnym policz zespoły QRS w 6 sekundach i pomnóż przez 10.
Rytm: porównaj odstępy R–R. Równe oznaczają rytm regularny; powtarzający się wzorzec to rytm regularnie nieregularny; brak jakiegokolwiek wzorca to rytm całkowicie nieregularny.
Załamki P: czy w odprowadzeniu II przed każdym zespołem QRS jest dodatni załamek P, wszystkie takie same? Szukaj fal migotania lub fal o kształcie zębów piły, odwróconych załamków P i załamków P bez zespołu QRS.
Odstęp PR: od początku P do początku QRS, prawidłowo 0,12–0,20 s i stały. Sprawdź, czy się wydłuża, czy pozostaje stały przed wypadnięciem pobudzenia, czy zmienia się przypadkowo.
Czas trwania QRS: poniżej 0,12 s to wąski; 0,12 s lub więcej to szeroki. Następnie nazwij rytm, a dla QT użyj QTc = QT/√RR (Bazett) z czasami w sekundach.
Ustalanie priorytetów i delegowanie
Metoda
Zapytaj, co najszybciej zaszkodzi pacjentowi, jeśli nic się nie zrobi.
Zastosuj ABC (C-A-B w zatrzymaniu krążenia), a następnie hierarchię Maslowa: potrzeby fizjologiczne przed bezpieczeństwem, bezpieczeństwo przed potrzebami psychologicznymi.
Porównaj opcje: ostre przed przewlekłym, niestabilne przed stabilnym, nieoczekiwane przed oczekiwanym, ogólnoustrojowe przed miejscowym, i porównaj każdy objaw ze stanem wyjściowym pacjenta.
Oceń, zanim zadziałasz, chyba że to stan nagły; wtedy wybierz krok, od którego zależą pozostałe.
Przy delegowaniu sprawdź pięć zasad: zadanie, okoliczności, osoba, polecenia i nadzór. Ocena, edukacja i ewaluacja pozostają przy pielęgniarce (RN).
2Zadania do ćwiczenia
1.Choroby wewnętrzne i chirurgiczne: układ krążenia i oddechowyŚredni
Which finding shows that long-standing hypertension has caused target organ damage?
AClear lung fields on the chest X-ray
BA heart rate of 72/min
CA normal fasting glucose
DLeft ventricular hypertrophy on the ECG
2.Choroby wewnętrzne i chirurgiczne: układ krążenia i oddechowyTrudny
After a faulty gas heater was found at home, a patient has headache, nausea and confusion. SpO₂ is 99% on air. What is the priority treatment?
AReassurance, because the oxygen saturation is normal
BParacetamol (acetaminophen) and observation only
COxygen at 1 L/min via nasal cannula
DHigh-concentration oxygen via a non-rebreather mask
3.Choroby wewnętrzne i chirurgiczne: neurologia, endokrynologia i nerkiŚredni
A patient's fistula starts to bleed at home after the needles were removed. What should they do first?
AApply a tight tourniquet above the fistula
BRaise the arm and let it bleed freely
CPress firmly on the site with clean gauze
DWait for the next dialysis session
4.Choroby wewnętrzne i chirurgiczne: neurologia, endokrynologia i nerkiTrudny
A patient is being assessed for brain death (brainstem death). Which condition must be excluded before testing?
AA previous episode of migraine
BA haemoglobin of 110 g/L (11 g/dL)
CEffects of sedative drugs or severe hypothermia
DA history of high blood pressure
5.Choroby wewnętrzne i chirurgiczne: przewód pokarmowy, okres okołooperacyjny i onkologiaŚredni
Which pain pattern classically suggests a duodenal rather than a gastric ulcer?
APain straight after eating that is worsened by food
BPain in the right lower abdomen with fever and vomiting
CPain 2–3 hours after meals and at night, eased by eating
DPain only on deep breathing that eases when sitting forwards
6.Choroby wewnętrzne i chirurgiczne: przewód pokarmowy, okres okołooperacyjny i onkologiaTrudny
A patient with diabetes has a foot ulcer. A sterile probe touches bone at the base of the ulcer. What should the nurse suspect?
AVenous insufficiency
BOsteomyelitis
CSimple dry skin
DA healing category 1 ulcer
7.Pielęgniarstwo kliniczneŚredni
Which measure helps reduce the risk of surgical site infection?
AShaving the area with a razor the night before surgery
BRemoving hair, if needed, with clippers rather than a razor
CChanging the wound dressing every hour
DLeaving the patient cool during surgery to slow bacterial growth
8.Pielęgniarstwo kliniczneTrudny
Pacjent po operacji ma tętno 115/min, temperaturę 38,6 °C, częstość oddechów 26/min i ciśnienie 85/50 mmHg mimo bolusu płynów. Na co to najpewniej wskazuje?
APrawidłową reakcję zapalną w pierwszych dobach po operacji
BLęk przed wypisem
CWstrząs septyczny wymagający pilnej oceny przez zespół intensywnej terapii
DWyłącznie łagodne odwodnienie
9.Wartości laboratoryjne i elektrolityŚredni
Why is a baseline platelet count taken before starting heparin therapy?
ABecause heparin increases the platelet count to dangerous levels
BSo a later fall from heparin-induced thrombocytopenia is detected
CBecause heparin is given at a dose based on the platelet count
DSo that the INR can be calculated from the platelet count later
10.Wartości laboratoryjne i elektrolityTrudny
A patient has a hematocrit of 60% and a raised red cell mass. Which result suggests polycythemia vera rather than secondary polycythemia from chronic hypoxia?
AA low oxygen saturation
BA low erythropoietin level
CA high erythropoietin level
DA high carboxyhemoglobin
11.Interpretacja gazometrii krwi tętniczejŚredni
Gazometria do ćwiczeń pokazuje kwasicę metaboliczną z HCO₃⁻ 6 mmol/L. Użyj wzoru Wintersa, aby znaleźć oczekiwane PaCO₂ (środek zakresu) w mmHg.
HCO₃⁻ 6 mmol/L
PaCO₂ = mmHg
12.Interpretacja gazometrii krwi tętniczejTrudny
Gazometria do ćwiczeń pokazuje kwasicę oddechową: pH 7,31, PaCO₂ 72 mmHg (9,6 kPa), HCO₃⁻ 35 mmol/L. Użyj reguł „HCO₃⁻ rośnie o 1 mmol/L na 10 mmHg (ostra) lub o 3,5 mmol/L na 10 mmHg (przewlekła)”, aby ją sklasyfikować. Kliknij swoją odpowiedź.
pH 7,31PaCO₂ 72 mmHg (9,6 kPa)HCO₃⁻ 35 mmol/L
1ostry
2przewlekły
3ostra na tle przewlekłej
13.Interpretacja zapisu rytmu EKGŚredni
Zinterpretuj ten zapis rytmu w odprowadzeniu II. Jaki to rytm? Kliknij odpowiedź.
odprowadzenie II, 25 mm/s, 10 mm/mV1 mała kratka = 0,04 s, 1 duża kratka = 0,20 sdługość zapisu 6 s
1bradykardia zatokowa
2blok przedsionkowo-komorowy (AV) I stopnia
3rytm węzłowy
4prawidłowy rytm zatokowy
14.Interpretacja zapisu rytmu EKGTrudny
Ten pacjent ma stymulator serca. Zinterpretuj zapis w odprowadzeniu II. Kliknij swoją odpowiedź.
odprowadzenie II, 25 mm/s, 10 mm/mV1 mała kratka = 0,04 s, 1 duża kratka = 0,20 sdługość zapisu 6 s
1blok AV II stopnia typu II
2rytm idiowentrykularny
3rytm stymulowany, brak przechwycenia
4rytm stymulowany dwujamowo (AV)
15.Ustalanie priorytetów i delegowanieŚredni
A patient taking lisinopril develops swelling of the lips and tongue. What should the nurse do first?
AApply a cold pack and recheck in an hour
BTell the patient this is a common, harmless effect
CGive the next dose of lisinopril with water
DAssess the airway and call for urgent help
16.Ustalanie priorytetów i delegowanieTrudny
Podczas triażu START dorosły, który nie chodzi, oddycha 24 razy na minutę, ma tętno na tętnicy promieniowej, ale nie wykonuje prostych poleceń. Do jakiej kategorii zostaje zakwalifikowany?
AZielonej (drobne obrażenia)
BCzerwonej (natychmiastowa pomoc)
CCzarnej (oczekujący)
DŻółtej (odroczona)
3Roztwory
1.Choroby wewnętrzne i chirurgiczne: układ krążenia i oddechowy
Odpowiedź: D · Left ventricular hypertrophy on the ECG
Dlaczego to jest odpowiedź
Target organ damage from hypertension includes left ventricular hypertrophy, retinopathy, chronic kidney disease with proteinuria, and stroke. Its presence changes treatment urgency and targets.
Odpowiedź
D · Left ventricular hypertrophy on the ECG
2.Choroby wewnętrzne i chirurgiczne: układ krążenia i oddechowy
Odpowiedź: D · High-concentration oxygen via a non-rebreather mask
Dlaczego to jest odpowiedź
Carbon monoxide binds haemoglobin far more strongly than oxygen, causing tissue hypoxia, while pulse oximetry can look normal. High-concentration oxygen speeds CO removal. Carboxyhaemoglobin is measured on a blood gas, and others in the home may also be at risk.
Odpowiedź
D · High-concentration oxygen via a non-rebreather mask
3.Choroby wewnętrzne i chirurgiczne: neurologia, endokrynologia i nerki
Odpowiedź: C · Press firmly on the site with clean gauze
Dlaczego to jest odpowiedź
Firm, direct pressure with clean gauze or a dressing is applied to the site. A tourniquet could clot the fistula. If bleeding does not stop, the patient calls emergency services, because fistula bleeding can be heavy.
Odpowiedź
C · Press firmly on the site with clean gauze
4.Choroby wewnętrzne i chirurgiczne: neurologia, endokrynologia i nerki
Odpowiedź: C · Effects of sedative drugs or severe hypothermia
Dlaczego to jest odpowiedź
Before brain death (brainstem) testing, reversible causes of coma must be excluded, including sedatives and neuromuscular blockers, hypothermia, and severe metabolic or endocrine disturbance. Only then can absent reflexes be interpreted reliably.
Odpowiedź
C · Effects of sedative drugs or severe hypothermia
5.Choroby wewnętrzne i chirurgiczne: przewód pokarmowy, okres okołooperacyjny i onkologia
Odpowiedź: C · Pain 2–3 hours after meals and at night, eased by eating
Dlaczego to jest odpowiedź
Classically, duodenal ulcer pain occurs when the stomach is empty and at night, and food or antacids ease it. Gastric ulcer pain is often brought on by eating. Patterns overlap, so endoscopy makes the diagnosis.
Odpowiedź
C · Pain 2–3 hours after meals and at night, eased by eating
6.Choroby wewnętrzne i chirurgiczne: przewód pokarmowy, okres okołooperacyjny i onkologia
Odpowiedź: B · Osteomyelitis
Dlaczego to jest odpowiedź
A positive probe-to-bone test in a diabetic foot ulcer strongly suggests osteomyelitis. Imaging, bone samples, prolonged antibiotics and specialist foot team care are usually needed.
Odpowiedź
B · Osteomyelitis
7.Pielęgniarstwo kliniczne
Odpowiedź: B · Removing hair, if needed, with clippers rather than a razor
Dlaczego to jest odpowiedź
Razors cause micro-abrasions that increase infection risk, so hair is removed only if necessary with clippers just before surgery. Keeping patients warm and good skin preparation also help.
Odpowiedź
B · Removing hair, if needed, with clippers rather than a razor
8.Pielęgniarstwo kliniczne
Odpowiedź: C · Wstrząs septyczny wymagający pilnej oceny przez zespół intensywnej terapii
Dlaczego to jest odpowiedź
Objawy zakażenia z hipotensją niereagującą na płyny sugerują wstrząs septyczny. Prawdopodobnie potrzebne będą leki wazopresyjne i udział zespołu intensywnej terapii, obok antybiotyków i opanowania źródła zakażenia.
Odpowiedź
C · Wstrząs septyczny wymagający pilnej oceny przez zespół intensywnej terapii
9.Wartości laboratoryjne i elektrolity
Odpowiedź: B · So a later fall from heparin-induced thrombocytopenia is detected
Dlaczego to jest odpowiedź
Heparin-induced thrombocytopenia is diagnosed partly by a fall of about 50% or more from the baseline count, usually 5–14 days after starting. A baseline count and regular checks make this possible.Sprawdzono w:Heparin-Induced Thrombocytopenia · StatPearls (NCBI Bookshelf) (2023)
Odpowiedź
B · So a later fall from heparin-induced thrombocytopenia is detected
10.Wartości laboratoryjne i elektrolity
Odpowiedź: B · A low erythropoietin level
Dlaczego to jest odpowiedź
In polycythemia vera, a marrow mutation (usually JAK2) drives red cell production, so erythropoietin is low. In secondary polycythemia from hypoxia (COPD, high altitude, smoking), erythropoietin is high. Often white cells and platelets are also raised in polycythemia vera.Sprawdzono w:Erythropoietin test · MedlinePlus (NIH) (2025); Polycythemia vera · MedlinePlus (NIH) (2025)
Odpowiedź
B · A low erythropoietin level
11.Interpretacja gazometrii krwi tętniczej
Odpowiedź: PaCO₂ = 17 mmHg
Oczekiwana kompensacja: w kwasicy metabolicznej wzór Wintera przewiduje PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg; zmierzona wartość powyżej tego zakresu wskazuje na dodatkową kwasicę oddechową, a poniżej na dodatkową zasadowicę oddechową. Luka anionowa AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), prawidłowo około 8–12 mmol/L, odróżnia kwasicę metaboliczną z podwyższoną luką od kwasicy z prawidłową luką; niskie stężenie albumin maskuje podwyższoną lukę (dodaj 2,5 na każdy g/dL, o który albuminy są poniżej 4,0). Współczynnik delta (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) w przedziale od około 0,8 do 2 odpowiada czystej kwasicy z podwyższoną luką (niektóre podręczniki przyjmują 1 zamiast 0,8), wartość niższa dodatkowej kwasicy z prawidłową luką, a wartość powyżej 2 dodatkowej zasadowicy metabolicznej.
Wzór Wintersa
PaCO₂ = 1,5·6 + 8 = 17 mmHg
zasięg: 15–19 mmHg
Odpowiedź
PaCO₂ = 17 mmHg
12.Interpretacja gazometrii krwi tętniczej
Odpowiedź: przewlekły
Oczekiwana kompensacja: w kwasicy metabolicznej wzór Wintera przewiduje PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg; zmierzona wartość powyżej tego zakresu wskazuje na dodatkową kwasicę oddechową, a poniżej na dodatkową zasadowicę oddechową. Luka anionowa AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), prawidłowo około 8–12 mmol/L, odróżnia kwasicę metaboliczną z podwyższoną luką od kwasicy z prawidłową luką; niskie stężenie albumin maskuje podwyższoną lukę (dodaj 2,5 na każdy g/dL, o który albuminy są poniżej 4,0). Współczynnik delta (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) w przedziale od około 0,8 do 2 odpowiada czystej kwasicy z podwyższoną luką (niektóre podręczniki przyjmują 1 zamiast 0,8), wartość niższa dodatkowej kwasicy z prawidłową luką, a wartość powyżej 2 dodatkowej zasadowicy metabolicznej.
Oczekiwane HCO₃⁻
ostry: 24 + 1·3,2 = 27,2 mmol/L
przewlekły: 24 + 3,5·3,2 = 35,2 mmol/L
Porównaj
zmierzone: 35 mmol/L → przewlekły
Odpowiedź
przewlekły
13.Interpretacja zapisu rytmu EKG
Odpowiedź: bradykardia zatokowa
Kryteria rytmów (odprowadzenie II): rytm zatokowy ma dodatni załamek P przed każdym zespołem QRS, stały odstęp PR 0,12–0,20 s i wąski zespół QRS: prawidłowy rytm zatokowy 60–100/min, bradykardia zatokowa poniżej 60, tachykardia zatokowa powyżej 100. Migotanie przedsionków: brak załamków P, falująca linia podstawowa i całkowicie nieregularny odstęp R–R. Trzepotanie przedsionków: fale trzepotania o kształcie zębów piły z częstością około 250–350/min i stałym stosunkiem przewodzenia, np. 2:1 lub 4:1. Blok AV I stopnia: rytm zatokowy ze stałym odstępem PR powyżej 0,20 s. Rytm węzłowy: wąski zespół QRS z częstością 40–60/min i nieobecnymi lub odwróconymi załamkami P (PR poniżej 0,12 s lub P po zespole QRS). PVC to przedwczesny, szeroki (0,12 s lub więcej), dziwaczny zespół QRS bez załamka P, z załamkiem T skierowanym w przeciwną stronę i zwykle z pełną przerwą wyrównawczą; w bigeminii co drugie pobudzenie jest PVC.
Pięć kroków
1. Częstość: R–R = 28 małych kratek, 1500 ÷ 28 ≈ 54 na minutę.
2. Rytm: regularny, każdy odstęp R–R wynosi 1,12 s.
3. Załamki P: dodatnie, po jednym przed każdym zespołem QRS, wszystkie takie same.
4. Odstęp PR: 0,18 s, stały, w granicach 0,12–0,20 s.
5. QRS: 0,08 s, wąski (poniżej 0,12 s).
Interpretacja
bradykardia zatokowa
Odpowiedź
bradykardia zatokowa
14.Interpretacja zapisu rytmu EKG
Odpowiedź: rytm stymulowany, brak przechwycenia
Rytmy stymulowane: impuls stymulatora widać jako wąski pionowy szpilkowy artefakt. Po impulsie komorowym QRS jest szeroki (0,12 s lub więcej), bo pobudzenie rozchodzi się od elektrody przez mięsień, a nie przez układ przewodzący; przy stymulacji prawej komory jest często głównie ujemny w odprowadzeniu II. Impuls przed każdym załamkiem P oznacza stymulację przedsionka, a stymulator dwujamowy (AV) pokazuje impuls przedsionkowy i załamek P, a następnie, po zaprogramowanym opóźnieniu AV, impuls komorowy i szeroki QRS. Przechwycenie oznacza, że po każdym impulsie następuje depolaryzacja. Brak przechwycenia to impuls bez następującego po nim załamka P lub QRS; brak wykrywania (impulsy ignorujące własne pobudzenia pacjenta) i brak stymulacji (brak impulsu, gdy powinien być) to inne klasyczne awarie.
Pięć kroków
1. Częstość: 5 zespołów QRS w 6 s, × 10 = 50 na minutę.
2. Rytm: impulsy stymulatora są regularne (co 0,80 s), ale R–R nie jest, bo po niektórych impulsach brakuje QRS.
3. Załamki P: niewidoczne.
4. Odstęp PR: nie da się zmierzyć.
5. QRS: 0,14 s i szeroki po impulsach z przechwyceniem; po 2 impulsach nie następuje QRS (brak przechwycenia).
Interpretacja
rytm stymulowany, brak przechwycenia
Odpowiedź
rytm stymulowany, brak przechwycenia
Brak przechwycenia: stymulator wysyła impuls, ale serce nie odpowiada. Podręczniki traktują to jako pilne do zgłoszenia, bo pacjent może zależeć od stymulatora.
15.Ustalanie priorytetów i delegowanie
Odpowiedź: D · Assess the airway and call for urgent help
Dlaczego to jest odpowiedź
Angioedema is a rare but dangerous effect of ACE inhibitors. The airway comes first: the nurse assesses breathing, calls for urgent help and holds the drug.
Odpowiedź
D · Assess the airway and call for urgent help
16.Ustalanie priorytetów i delegowanie
Odpowiedź: B · Czerwonej (natychmiastowa pomoc)
Dlaczego to jest odpowiedź
Poszkodowany, który nie przechodzi kontroli stanu świadomości (nie wykonuje prostych poleceń), jest w kategorii natychmiastowej, nawet gdy oddychanie i perfuzja są akceptowalne. Może to oznaczać uraz głowy lub wstrząs.