Metody numeryczne: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 8 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Metody numeryczne

Bisekcja
c = (a + b)/2, width after n steps (b − a)/2ⁿ
Newton–Raphson
xn+1 = xₙ − f(xₙ)/f′(xₙ)
Interpolacja liniowa
y = y₁ + (y₂ − y₁)(x − x₁)/(x₂ − x₁)
Wzór trapezów
T = (h/2)[f₀ + 2f₁ + … + 2fn−1 + fₙ], h = (b − a)/n
Wzór Simpsona (n parzyste)
S = (h/3)[f₀ + 4f₁ + 2f₂ + … + 4fn−1 + fₙ]
Oszacowanie błędu wzoru trapezów
|E| ≤ (b − a)h²M/12, M = max|f″|
Euler
yn+1 = yₙ + h·f(tₙ, yₙ)
Heun
yn+1 = yₙ + (h/2)(k₁ + k₂), k₂ = f(tₙ + h, yₙ + hk₁)
RK4
yn+1 = yₙ + (h/6)(k₁ + 2k₂ + 2k₃ + k₄)

Metoda

  1. Dla pierwiastka: sprawdź zmianę znaku dla bisekcji albo oblicz f i f′ dla Newtona i zachowaj sześć lub więcej cyfr w tabeli iteracji.
  2. Dla wartości z tabeli: interpoluj liniowo między dwoma sąsiednimi punktami.
  3. Dla całki: znajdź h = (b − a)/n, wypisz f w każdym węźle, zastosuj wagi (1, 2, …, 2, 1 dla trapezów; 1, 4, 2, …, 4, 1 dla Simpsona przy parzystym n) i pomnóż przez h/2 lub h/3.
  4. Dla równania różniczkowego: idź krok po kroku od t₀ według yₙ₊₁ = yₙ + h·f(tₙ, yₙ) (Euler) lub uśrednionego nachylenia (Heun), po jednym wierszu na krok, aż dojdziesz do żądanego t.

Ciągi i szeregi

Ciąg arytmetyczny
aₙ = a₁ + (n − 1)d, Sₙ = n(a₁ + aₙ)/2
Ciąg geometryczny
aₙ = a₁rⁿ⁻¹, Sₙ = a₁(1 − rⁿ)/(1 − r)
Nieskończony szereg geometryczny
S = a₁/(1 − r), |r| < 1
Szereg p
Σ1/kᵖ converges only for p > 1
Kryterium d’Alemberta
L = lim |ak+1/ak|: L < 1 converges, L > 1 diverges
Promień zbieżności
R = lim |ck/ck+1|
Wielomian Taylora
Pₙ(x) = Σ f⁽ᵏ⁾(a)(x − a)ᵏ/k!
Szereg Maclaurina
eˣ = Σxᵏ/k!, sin x = x − x³/3! + …, cos x = 1 − x²/2! + …, ln(1 + x) = x − x²/2 + …
Oszacowanie Lagrange’a
|Rₙ| ≤ M·|x − a|ⁿ⁺¹/(n + 1)!

Metoda

  1. Rozpoznaj typ: arytmetyczny (stała różnica), geometryczny (stały iloraz), szereg standardowy, szereg potęgowy lub wielomian Taylora.
  2. Dla sum użyj Sₙ = n(a₁ + aₙ)/2, Sₙ = a₁(1 − rⁿ)/(1 − r) albo S = a₁/(1 − r), gdy |r| < 1, gdzie a₁ to pierwszy wyraz sumy.
  3. Dla zbieżności: najpierw warunek konieczny, potem porównanie z Σ1/kᵖ lub szeregiem geometrycznym, a dla silni i potęg o wykładniku k użyj kryterium d’Alemberta lub Cauchy’ego.
  4. Dla wielomianów Taylora wypisz f(a), f′(a), f″(a), …, podziel k-tą pochodną przez k! i oszacuj błąd przez M·|x − a|ⁿ⁺¹/(n + 1)!.

Macierze i wyznaczniki

wyznacznik 2×2
det = ad − bc
Macierz odwrotna 2×2
A⁻¹ = (1/det)·[d −b; −c a]
Produkt
(AB)ij = Σk AikBkj
Wartości własne
det(A − λI) = 0
Wzory Cramera
xi = det(Ai)/det(A)

Równania różniczkowe

Wzrost/zanik wykładniczy
dy/dt = ky → y = y0ekt
Okres połowicznego rozpadu
k = ln 2 / t½
Prawo stygnięcia Newtona
T(t) = Ta + (T0 − Ta)e−kt
Czynnik całkujący
y′ + p(x)y = q(x): μ = e∫p dx, (μy)′ = μq
Zbiornik z mieszaniem
dm/dt = r·c − (r/V)·m

2Zadania do ćwiczenia

1.Metody numeryczneŚredni
xy00,250,50,7511,251,5

Przybliż ∫01,5 1/√(1 + x⁴) dx wzorem trapezów przy n = 6 paskach. Podaj T.

f(x) = 1/√(1 + x⁴)[a, b] = [0, 1,5]n = 6
T =
2.Metody numeryczneTrudny
00,20,40,60,8123ty(0, 1)

Użyj metody Eulera z h = 0,2 dla y′ = t² + y², y(0) = 1, aby oszacować y4 ≈ y(0,8).

y′ = t² + y²y(0) = 1h = 0,2
y4 =
3.Ciągi i szeregiŚredni
AΣ (3k + 1)/(k + 2)k = 1 … ∞BΣ (k + 3)/k²k = 1 … ∞CΣ (−1)ᵏ/kk = 1 … ∞DΣ 1/(2k + 4)k = 1 … ∞

Dokładnie jeden z czterech szeregów jest zbieżny. Kliknij go.

A: Σ (3k + 1)/(k + 2)B: Σ (k + 3)/k²C: Σ (−1)ᵏ/kD: Σ 1/(2k + 4)
  1. 1A: Σ (3k + 1)/(k + 2)
  2. 2B: Σ (k + 3)/k²
  3. 3C: Σ (−1)ᵏ/k
  4. 4D: Σ 1/(2k + 4)
4.Ciągi i szeregiTrudny
xyfP₂−0,4

Użyj wielomianu Maclaurina stopnia 2 funkcji f(x) = 1/(1 − x), aby przybliżyć f(−0,4). Podaj P₂(−0,4).

f(x) = 1/(1 − x)n = 2x = −0,4
P₂(−0.4) =
5.Macierze i wyznacznikiŚredni
A =−240−4−41−4−42

Wyznacz wyznacznik det A pokazanej macierzy 3×3 A.

A = [−2 4 0; −4 −4 1; −4 −4 2]
det A =
6.Macierze i wyznacznikiTrudny
A =6−45−3

Wyznacz większą wartość własną λ pokazanej macierzy A.

A = [6 −4; 5 −3]
λ =
7.Równania różniczkoweŚredni
t (min)T (°C)12Ta​196 °C238 °C

Odkuwkę stalową o temperaturze 300 °C zostawiono do ostygnięcia w warsztacie o temperaturze 26 °C. Po 12 min jej temperatura wynosi 196 °C. Podlega ona prawu stygnięcia Newtona, dT/dt = −k·(T − Tₐ). Po jakim czasie od początku, t, osiągnie 238 °C?

T0 = 300 °CTa = 26 °CT(12) = 196 °CT = 238 °C
t = min
8.Równania różniczkoweTrudny
ty0,5y(0,5) = ?

Rozwiąż y′ + 3y = 8e−2t z y(0) = 5. Wyznacz y(0,5).

y′ + 3y = 8e−2ty(0) = 5
y(0.5) =

3Roztwory

1.Metody numeryczne

Odpowiedź: T = 1,197

Całkowanie numeryczne: podziel [a, b] na n pasków o szerokości h = (b − a)/n z węzłami x₀ … xₙ. Wzór trapezów: T = (h/2)[f₀ + 2f₁ + 2f₂ + … + 2fn−1 + fₙ]. Wzór Simpsona (n parzyste): S = (h/3)[f₀ + 4f₁ + 2f₂ + 4f₃ + … + 4fn−1 + fₙ]. Błąd wzoru trapezów maleje jak h² (oszacowanie (b − a)h²·M/12, gdzie M = max|f″|), a wzoru Simpsona jak h⁴, więc Simpson jest zwykle znacznie dokładniejszy przy tych samych węzłach.

ixᵢf(xᵢ)masa ciała001110,250,998053220,50,970143230,750,8715762410,707107251,250,539054261,50,4061381

Węzły i wartości

h = 0,25
Σ wᵢfᵢ = 1 + 2·0,998053 + 2·0,970143 + 2·0,871576 + 2·0,707107 + 2·0,539054 + 0,406138 = 9,578001

Wzór trapezów

T = (0,25/2)·9,578001 = 1,197

Odpowiedź

T = 1,197

Ta całka nie ma elementarnej funkcji pierwotnej, a właśnie wtedy potrzebna jest reguła numeryczna.

2.Metody numeryczne

Odpowiedź: y4 = 2,828

Numeryczne rozwiązywanie y′ = f(t, y): metoda Eulera idzie wzdłuż nachylenia na początku każdego kroku: yn+1 = yₙ + h·f(tₙ, yₙ). Metoda Heuna (ulepszona metoda Eulera) uśrednia nachylenie na początku i w przewidywaniu Eulera: k₁ = f(tₙ, yₙ), k₂ = f(tₙ + h, yₙ + h·k₁), yn+1 = yₙ + (h/2)(k₁ + k₂). Klasyczna metoda Rungego–Kutty (RK4) łączy cztery nachylenia: yn+1 = yₙ + (h/6)(k₁ + 2k₂ + 2k₃ + k₄). Błąd globalny metody Eulera jest proporcjonalny do h, metody Heuna do h², a RK4 do h⁴.

ntₙyₙf(tₙ, yₙ)yₙ₊₁00111,210,21,21,481,49620,41,4962,3980161,97560330,61,9756034,2630082,828205

Kroki Eulera

y₁ = 1 + 0,2·(1) = 1,2
y₂ = 1,2 + 0,2·(1,48) = 1,496
y₃ = 1,496 + 0,2·(2,398016) = 1,975603
y₄ = 1,975603 + 0,2·(4,263008) = 2,828205
00,20,40,60,8123ty

Wykres

y4 = 2,828

Odpowiedź

y4 = 2,828
3.Ciągi i szeregi

Odpowiedź: C: Σ (−1)ᵏ/k

Zbieżność: jeśli wyrazy nie dążą do 0, szereg jest rozbieżny (warunek konieczny). Σ1/kᵖ jest zbieżny tylko dla p > 1, a Σrᵏ tylko dla |r| < 1. Porównaj szereg z jednym z tych, gdy jego wyrazy dla dużych k zachowują się jak one. Kryterium d’Alemberta: L = lim |ak+1/ak|; kryterium Cauchy’ego: L = lim |ak|1/k. L < 1 oznacza zbieżność, L > 1 rozbieżność, L = 1 nie rozstrzyga. Szereg potęgowy Σck(x − x₀)ᵏ jest zbieżny dla |x − x₀| < R, gdzie R = lim |ck/ck+1|; szereg naprzemienny o wyrazach malejących do 0 jest zbieżny.

Zbadaj każdy szereg

A: Σ (3k + 1)/(k + 2) → Wyrazy dążą do 3, a nie do 0: rozbieżny na mocy warunku koniecznego.
B: Σ (k + 3)/k² → Dla dużych k zachowuje się jak 1/k: rozbieżny na mocy porównania z szeregiem harmonicznym.
C: Σ (−1)ᵏ/k → Naprzemienny, 1/k maleje do 0: zbieżny (warunkowo).
D: Σ 1/(2k + 4) → Dla dużych k zachowuje się jak 1/(2k); w porównaniu z szeregiem harmonicznym jest rozbieżny.

Odpowiedź

C: Σ (−1)ᵏ/k

Odpowiedź

C: Σ (−1)ᵏ/k
4.Ciągi i szeregi

Odpowiedź: P₂(−0.4) = 0,76

Wielomiany Taylora: w pobliżu x = a funkcję gładką przybliża Pₙ(x) = f(a) + f′(a)(x − a) + f″(a)(x − a)²/2! + … + f⁽ⁿ⁾(a)(x − a)ⁿ/n!; dla a = 0 jest to wielomian Maclaurina. Szeregi standardowe: eˣ = Σxᵏ/k!, sin x = x − x³/3! + x⁵/5! − …, cos x = 1 − x²/2! + x⁴/4! − …, ln(1 + x) = x − x²/2 + x³/3 − …, 1/(1 − x) = Σxᵏ. Oszacowanie reszty Lagrange’a: |f(x) − Pₙ(x)| ≤ M·|x − a|ⁿ⁺¹/(n + 1)!, gdzie M to największa wartość |f⁽ⁿ⁺¹⁾| między a i x.

Wielomian Maclaurina

P₂(x) = 1 + x + x²

Podstaw

P₂(−0,4) = 1 − 0,4 + 0,16 = 0,76

Odpowiedź

P₂(−0,4) = 0,76

Dokładna wartość to f(−0,4) = 0,714286; błąd −0,0457143 maleje, gdy bierzesz więcej wyrazów lub punkt bliższy 0.

5.Macierze i wyznaczniki

Odpowiedź: det A = 24

Macierze: wyznacznik macierzy 2×2 to ad − bc. Dla 3×3 rozwiń względem wiersza: każdy element razy wyznacznik macierzy 2×2, która zostaje po skreśleniu jego wiersza i kolumny, ze znakami na przemian + − +. Wartości własne λ spełniają det(A − λI) = 0; dla 2×2 to λ² − (ślad)·λ + det = 0.

Minory 2×2 pierwszego wiersza

M₁₁ = −4, M₁₂ = −4, M₁₃ = 0

Rozwinięcie Laplace'a

det A = (−2)·(−4) − 4·(−4) + 0·0 = 24

Odpowiedź

det A = 24
6.Macierze i wyznaczniki

Odpowiedź: λ = 2

Macierze: wyznacznik macierzy 2×2 to ad − bc. Dla 3×3 rozwiń względem wiersza: każdy element razy wyznacznik macierzy 2×2, która zostaje po skreśleniu jego wiersza i kolumny, ze znakami na przemian + − +. Wartości własne λ spełniają det(A − λI) = 0; dla 2×2 to λ² − (ślad)·λ + det = 0.

Równanie charakterystyczne

λ² − (3)λ + (2) = 0

Rozwiąż

λ = (3 ± √(1))/2 → λ = 1, 2
λ = 2

Odpowiedź

λ = 2
7.Równania różniczkowe

Odpowiedź: t = 6,449 min

Równania różniczkowe pierwszego rzędu: dy/dt = k·y ma rozwiązanie y = y₀·ekt (wzrost dla k > 0, zanik dla k < 0); okres połowicznego rozpadu T daje k = ln 2/T. Prawo stygnięcia Newtona, dT/dt = −k·(T − Tₐ), daje T(t) = Tₐ + (T₀ − Tₐ)·e−kt. Równanie liniowe y′ + p(x)·y = q(x) rozwiązuje się czynnikiem całkującym μ = e∫p dx: (μy)′ = μq, więc μy = ∫μq dx + C.

Stała stygnięcia

k = ln(274/170)/12 = 0,03978 min⁻¹

Czas do osiągnięcia celu

t = ln(274/212)/0,03978 = 6,449 min

Odpowiedź

t = 6,449 min
8.Równania różniczkowe

Odpowiedź: y(0.5) = 2,274

Równania różniczkowe pierwszego rzędu: dy/dt = k·y ma rozwiązanie y = y₀·ekt (wzrost dla k > 0, zanik dla k < 0); okres połowicznego rozpadu T daje k = ln 2/T. Prawo stygnięcia Newtona, dT/dt = −k·(T − Tₐ), daje T(t) = Tₐ + (T₀ − Tₐ)·e−kt. Równanie liniowe y′ + p(x)·y = q(x) rozwiązuje się czynnikiem całkującym μ = e∫p dx: (μy)′ = μq, więc μy = ∫μq dx + C.

Czynnik całkujący

μ = e3t
(e3ty)′ = 8et

Rozwiązanie ogólne

y = 8/1·e−2t + C·e−3t = 8·e−2t + C·e−3t

Warunek początkowy

5 = 8 + C → C = −3

Oblicz

y(0,5) = 8·0,3679 + (−3)·0,2231 = 2,274

Odpowiedź

y(0,5) = 2,274

ExamProblems · examproblems.com/courses/numerical-methods