Fizyka 1: Mechanika: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 16 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Kinematyka

Prędkość
v = v0 + a·t
Przemieszczenie
s = v0·t + ½·a·t²
Bez czasu
v² = v0² + 2·a·s
Jednostki
1 m/s = 3,6 km/h

Metoda

  1. Wypisz dane: v₀, v, a, t i s, z jednostkami.
  2. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i niewiadomą.
  3. Wybierz jeden kierunek dodatni i nadaj wielkościom przeciwnie skierowanym znak minus.
  4. Rozwiąż i sprawdź, czy odpowiedź ma sens fizyczny.

Zasady dynamiki Newtona

Druga zasada
ΣF = m·a
Ciężar
W = m·g
Tarcie kinetyczne
Ff = μ·N
Na równi pochyłej
wzdłuż: m·g·sin θ, prostopadle: m·g·cos θ

Metoda

  1. Narysuj schemat sił ze wszystkimi siłami działającymi na ciało.
  2. Wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu.
  3. Rozłóż siły na składowe wzdłuż ruchu i prostopadłe do niego (na równi: m·g·sin θ wzdłuż, m·g·cos θ prostopadle do równi).
  4. Zastosuj ΣF = m·a wzdłuż ruchu; tarcie to μ·N przeciwnie do ruchu.

Rzut ukośny

Składowe
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Położenie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksymalna wysokość
H = h + vy²/(2g)
Zasięg (teren płaski)
R = v0²·sin 2θ/g

Metoda

  1. Rozłóż prędkość początkową na składowe: vx = v₀·cos θ i vy = v₀·sin θ.
  2. Ruch poziomy ma stałą prędkość; ruch pionowy ma przyspieszenie −g.
  3. Wyznacz czas lotu z ruchu pionowego.
  4. Użyj tego czasu w ruchu poziomym, aby wyznaczyć zasięg.

Ruch po okręgu

Przyspieszenie dośrodkowe
a = v²/r = ω²·r
Siła dośrodkowa
F = m·v²/r
Prędkość kątowa
ω = v/r = 2π/T
Płaski zakręt, tarcie
vmax = √(μ·g·r)

Praca i energia

Energia kinetyczna
Ek = ½mv²
Energia potencjalna
Ep = mgh
Bilans energii
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Praca tarcia
W = μ·N·d
Moc
P = W/t

Pęd i zderzenia

Pęd
p = m·v
Zasada zachowania
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Doskonale niesprężyste
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Popęd siły
J = F·Δt = m·Δv

Metoda

  1. Wybierz kierunek dodatni i nadaj każdej prędkości znak.
  2. Zapisz całkowity pęd przed zderzeniem: Σm·v.
  3. W zderzeniu doskonale niesprężystym ciała poruszają się potem razem; w zderzeniu sprężystym zachowana jest także energia kinetyczna.
  4. Przyrównaj pęd przed do pędu po i rozwiąż.

Sprężyny i wahadła

Masa na sprężynie
T = 2π·√(m/k)
Wahadło
T = 2π·√(L/g)
Pulsacja
ω = √(k/m) = 2π/T
Maksymalna prędkość i przyspieszenie
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Energia
E = ½·k·A²

Fale, dźwięk i optyka

Prędkość fali
v = fλ, T = 1/f
Struna
v = √(T/μ), μ = m/L
Poziom natężenia dźwięku
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Źródło punktowe
I = P/(4πr²)
Fale stojące
struna lub rura otwarta fn = n·v/(2L); rura zamknięta fn = n·v/(4L), n nieparzyste
Efekt Dopplera
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Współczynnik załamania
n = c/v, λ = λ0/n
Prawo Snelliusa
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kąt graniczny
sin θc = n2/n1
Światłowód
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Soczewki i zwierciadła
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Podwójna szczelina
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Siatka
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Pojedyncza szczelina
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Metoda

  1. Rozpoznaj rodzaj zadania: prędkość fali, poziom dźwięku, fala stojąca, efekt Dopplera, załamanie, soczewka lub zwierciadło albo interferencja.
  2. Najpierw zapisz zależność: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) lub n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
  4. Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.

2Zadania do ćwiczenia

1.KinematykaŚredni
t (s)v (m/s)1,1 s33,33

Kierowca jadący z prędkością 120 km/h dostrzega przeszkodę. Jego czas reakcji wynosi 1,1 s, po czym samochód hamuje ze stałym opóźnieniem 4,5 m/s². Wyznacz całkowitą drogę zatrzymania d od chwili dostrzeżenia przeszkody.

v₀ = 120 km/htr = 1,1 sa = −4,5 m/s²
d = m
2.KinematykaTrudny
AB: 29 m/s50 m

Piłka A zostaje upuszczona bez prędkości początkowej z wysokości 50 m. W tej samej chwili piłka B zostaje rzucona pionowo w górę z ziemi dokładnie pod nią z prędkością 29 m/s. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Kiedy piłki się spotkają? Wyznacz t.

H = 50 mv0B = 29 m/sg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
θ = 20°a = ?m = 10 kg

Klocek o masie 10 kg zsuwa się po równi nachylonej pod kątem 20° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.

m = 10 kgθ = 20°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
m1​ = 7 kg6 kgbez tarcia

Klocek o masie 7 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 6 kg. Stół jest gładki (bez tarcia). Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a układu.

m1 = 7 kgm2 = 6 kgμ = 0g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
48 my = ?v0​ = 40 m/s40°

Piłkę kopnięto z poziomego terenu z prędkością 40 m/s pod kątem 40° do poziomu w stronę muru odległego o 48 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Na jakiej wysokości y piłka mija mur?

v₀ = 40 m/sθ = 40°x = 48 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Rzut ukośnyTrudny
h = 20 mv0​ = 11 m/s15°x = ?

Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 15° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 20 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz odległość poziomą x pokonaną, zanim piłka uderzy w ziemię.

v0 = 11 m/sθ = 15°h = 20 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Ruch po okręguŚredni
r = 110 mvmax​ = ?

Samochód pokonuje płaski zakręt o promieniu 110 m. Współczynnik tarcia statycznego między oponami a jezdnią wynosi 0,7. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą prędkość vmax, z jaką samochód może pokonać zakręt bez poślizgu.

r = 110 mμs = 0,7g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
θ = 12°do środkavmax​ = ?

Zakręt o promieniu 280 m ma przechyłkę 12°, a współczynnik tarcia statycznego między oponami a drogą wynosi 0,4. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą prędkość vmax, z jaką samochód może pokonać zakręt, nie wysuwając się w górę i na zewnątrz.

r = 280 mθ = 12°μs = 0,4g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
9.Praca i energiaŚredni
40°d = 11 mμ = 0,35

Klocek o masie 2 kg zsuwa się na odcinku 11 m po zboczu nachylonym pod kątem 40° do poziomu, przy współczynniku tarcia kinetycznego 0,35. Wyznacz pracę Wf wykonaną przeciw tarciu.

m = 2 kgθ = 40°μ = 0,35d = 11 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.Praca i energiaTrudny
h = 3 mL = 2,5 mμ = 0,15k = 2000 N/m

Klocek o masie 2,5 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 3 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 2,5 m (μ = 0,15), a potem trafia na sprężynę (k = 2000 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.

m = 2,5 kgh = 3 mL = 2,5 mμ = 0,15k = 2000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Pęd i zderzeniaŚredni
1900 kg9 m/s600 kg

Samochód o masie 1900 kg jadący z prędkością 9 m/s uderza w stojący samochód o masie 600 kg i oba się sczepiają. Jaki procent ΔK/K początkowej energii kinetycznej zostaje utracony?

m1 = 1900 kgv1 = 9 m/sm2 = 600 kgv2 = 0
ΔK/K = %
12.Pęd i zderzeniaTrudny
20 m/s9 m/s

Piłka o masie 0,15 kg uderza w ścianę z prędkością 20 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 9 m/s. Kontakt trwa 5 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.

m = 0,15 kgvin = 20 m/svout = 9 m/sΔt = 5 ms
J = N·s
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
2,8 kgk = 230 N/mA = 4 cmx = 1 cm

Ciężarek o masie 2,8 kg na sprężynie o k = 230 N/m drga na powierzchni bez tarcia z amplitudą 4 cm. Wyznacz jego prędkość v, gdy znajduje się 1 cm od położenia równowagi.

m = 2,8 kgk = 230 N/mA = 4 cmx = 1 cm
v = m/s
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
3 kgk = 1600 N/m450 m/s

Pocisk o masie 5 g lecący z prędkością 450 m/s trafia w klocek o masie 3 kg spoczywający na powierzchni bez tarcia i pozostaje w nim. Klocek jest przymocowany do poziomej sprężyny o k = 1600 N/m. Wyznacz amplitudę A powstałych drgań w cm.

m = 5 gv = 450 m/sM = 3 kgk = 1600 N/m
A = cm
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
L = 0,8 mn = 4

Układ: Struna zamocowana na obu końcach, długość 0,8 m, prędkość fal 200 m/s. Znajdź częstotliwość f4 dla: harmoniczna numer 4.

v = 200 m/sn = 4L = 0,8 m
f4 = Hz
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
λ = 589 nmθ2​ = ?

Światło o długości fali 589 nm pada pod kątem prostym na siatkę o 300 liniach na milimetr. Znajdź kąt θ2 maksimum rzędu 2.

N = 300 mm⁻¹λ = 589 nmm = 2
θ2 = °

3Roztwory

1.Kinematyka

Odpowiedź: d = 160,1 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Jednostki

v₀ = 120/3,6 = 33,33 m/s

Droga reakcji

d1 = v₀·tr = 33,33·1,1 = 36,67 m

Droga hamowania

d2 = v₀²/(2a) = 33,33²/(2·4,5) = 123,5 m

Suma

d = 36,67 + 123,5 = 160,1 m

Odpowiedź

d = 160,1 m
2.Kinematyka

Odpowiedź: t = 1,724 s

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Czas spotkania

Zwrot w górę jest dodatni, ziemia to y = 0.

50 − ½g·t² = 29·t − ½g·t² → t = 50/29 = 1,724 s

Odpowiedź

t = 1,724 s
3.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 1,512 m/s²

Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.

Siły wzdłuż równi

Kierunek w dół równi jest dodatni.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

Przyspieszenie

a = 9,81·(sin 20° − 0,2·cos 20°) = 9,81·(0,342 − 0,1879) = 1,512 m/s²

Odpowiedź

a = 1,512 m/s²
4.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 4,528 m/s²

Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.

Przyspieszenie układu

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (58,86 − 0)/13 = 4,528 m/s²

Odpowiedź

a = 4,528 m/s²
5.Rzut ukośny

Odpowiedź: y = 28,24 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Czas dotarcia do muru

vx = 40·cos 40° = 30,64 m/s
t = x/vx = 48/30,64 = 1,566 s

Wysokość w tej chwili

y = 25,71·1,566 − ½·9,81·1,566² = 28,24 m

Odpowiedź

y = 28,24 m

Przy murze piłka jeszcze się wznosi.

6.Rzut ukośny

Odpowiedź: x = 24,76 m

Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.

Rozłóż prędkość początkową

Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.

vx = v0·cos θ = 11·cos 15° = 10,63 m/s
vy = v0·sin θ = 11·sin 15° = 2,847 m/s

Czas lotu

Rozwiąż y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0, biorąc dodatni pierwiastek.

0 = 20 + 2,847·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (2,847 + √(8,105 + 392,4))/9,81 = 2,33 s

Odległość pozioma

x = vx·t = 10,63·2,33 = 24,76 m

Odpowiedź

x = 24,76 m
7.Ruch po okręgu

Odpowiedź: vmax = 27,48 m/s

Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.

Tarcie pełni rolę siły dośrodkowej

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,7·9,81·110) = 27,48 m/s

Odpowiedź

vmax = 27,48 m/s (98,94 km/h)
8.Ruch po okręgu

Odpowiedź: vmax = 42,88 m/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Równowaga sił

Tarcie jest skierowane w dół zbocza.

N·(sin θ + μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ − μ·sin θ) = m·g

Prędkość

v = √(280·9,81·0,5992/0,895) = 42,88 m/s

Odpowiedź

vmax = 42,88 m/s
(154,4 km/h)
9.Praca i energia

Odpowiedź: Wf = 57,86 J

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Siła tarcia

N = mg·cos θ = 19,62·0,766 = 15,03 N
F = μN = 0,35·15,03 = 5,26 N

Praca przeciw tarciu

Wf = F·d = 5,26·11 = 57,86 J

Odpowiedź

Wf = 57,86 J
10.Praca i energia

Odpowiedź: x = 25,37 cm

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Energia po szorstkim pasie

Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.

mgh − μmgL = 24,53·(3 − 0,15·2,5) = 64,38 J

Maksymalne ugięcie

½kx² = 64,38 → x = √(2·64,38/2000) = 0,2537 m = 25,37 cm

Odpowiedź

x = 25,37 cm
11.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: ΔK/K = 24 %

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Wspólna prędkość

v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1900·9/2500 = 6,84 m/s

Energia kinetyczna przed i po

Kbefore = ½·1900·9² = 76950 J
Kafter = ½·2500·6,84² = 58482 J

Utracony ułamek

ΔK/K = 18468/76950 = 24 %

Odpowiedź

ΔK/K = 24 %

Utracona energia zamienia się w odkształcenie, ciepło i dźwięk.

12.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: J = 4,35 N·s

Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.

Zmiana pędu

J = m·Δv = 0,15·(9 + 20) = 4,35 N·s

Odpowiedź

J = 4,35 N·s
13.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: v = 0,351 m/s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Pulsacja

ω = √(230/2,8) = 9,063 rad/s

Prędkość w x

v = ω·√(A² − x²) = 9,063·√(0,04² − 0,01²) = 0,351 m/s

Odpowiedź

v = 0,351 m/s
14.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: A = 3,245 cm

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Prędkość po uderzeniu

V = m·v/(m + M) = 0,005·450/3,005 = 0,7488 m/s

Pulsacja

ω = √(k/(m + M)) = √(1600/3,005) = 23,07 rad/s

Amplituda

A = V/ω = 0,7488/23,07 = 0,03245 m = 3,245 cm

Odpowiedź

A = 3,245 cm
15.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: f4 = 500 Hz

Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.

Długość fali tego rodzaju drgań

λ = 2L/n = 2·0,8/4 = 0,4 m

Częstotliwość

f = v/λ = 200/0,4 = 500 Hz

Odpowiedź

f4 = 500 Hz
16.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: θ2 = 20,7 °

Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …

Odstęp linii

d = 1/300 mm = 3,333 × 10⁻⁶ m

Równanie siatki

sin θ = mλ/d = 2·589 × 10⁻⁹/(3,333 × 10⁻⁶) = 0,3534
θ = 20,7°

Odpowiedź

θ2 = 20,7°

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics