Fizyka 1: Mechanika: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 16 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Kinematyka

Prędkość
v = v0 + a·t
Przemieszczenie
s = v0·t + ½·a·t²
Bez czasu
v² = v0² + 2·a·s
Jednostki
1 m/s = 3,6 km/h

Metoda

  1. Wypisz dane: v₀, v, a, t i s, z jednostkami.
  2. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i niewiadomą.
  3. Wybierz jeden kierunek dodatni i nadaj wielkościom przeciwnie skierowanym znak minus.
  4. Rozwiąż i sprawdź, czy odpowiedź ma sens fizyczny.

Zasady dynamiki Newtona

Druga zasada
ΣF = m·a
Ciężar
W = m·g
Tarcie kinetyczne
Ff = μ·N
Na równi pochyłej
wzdłuż: m·g·sin θ, prostopadle: m·g·cos θ

Metoda

  1. Narysuj schemat sił ze wszystkimi siłami działającymi na ciało.
  2. Wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu.
  3. Rozłóż siły na składowe wzdłuż ruchu i prostopadłe do niego (na równi: m·g·sin θ wzdłuż, m·g·cos θ prostopadle do równi).
  4. Zastosuj ΣF = m·a wzdłuż ruchu; tarcie to μ·N przeciwnie do ruchu.

Rzut ukośny

Składowe
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Położenie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksymalna wysokość
H = h + vy²/(2g)
Zasięg (teren płaski)
R = v0²·sin 2θ/g

Metoda

  1. Rozłóż prędkość początkową na składowe: vx = v₀·cos θ i vy = v₀·sin θ.
  2. Ruch poziomy ma stałą prędkość; ruch pionowy ma przyspieszenie −g.
  3. Wyznacz czas lotu z ruchu pionowego.
  4. Użyj tego czasu w ruchu poziomym, aby wyznaczyć zasięg.

Ruch po okręgu

Przyspieszenie dośrodkowe
a = v²/r = ω²·r
Siła dośrodkowa
F = m·v²/r
Prędkość kątowa
ω = v/r = 2π/T
Płaski zakręt, tarcie
vmax = √(μ·g·r)

Praca i energia

Energia kinetyczna
Ek = ½mv²
Energia potencjalna
Ep = mgh
Bilans energii
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Praca tarcia
W = μ·N·d
Moc
P = W/t

Pęd i zderzenia

Pęd
p = m·v
Zasada zachowania
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Doskonale niesprężyste
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Popęd siły
J = F·Δt = m·Δv

Metoda

  1. Wybierz kierunek dodatni i nadaj każdej prędkości znak.
  2. Zapisz całkowity pęd przed zderzeniem: Σm·v.
  3. W zderzeniu doskonale niesprężystym ciała poruszają się potem razem; w zderzeniu sprężystym zachowana jest także energia kinetyczna.
  4. Przyrównaj pęd przed do pędu po i rozwiąż.

Sprężyny i wahadła

Masa na sprężynie
T = 2π·√(m/k)
Wahadło
T = 2π·√(L/g)
Pulsacja
ω = √(k/m) = 2π/T
Maksymalna prędkość i przyspieszenie
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Energia
E = ½·k·A²

Fale, dźwięk i optyka

Prędkość fali
v = fλ, T = 1/f
Struna
v = √(T/μ), μ = m/L
Poziom natężenia dźwięku
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Źródło punktowe
I = P/(4πr²)
Fale stojące
struna lub rura otwarta fn = n·v/(2L); rura zamknięta fn = n·v/(4L), n nieparzyste
Efekt Dopplera
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Współczynnik załamania
n = c/v, λ = λ0/n
Prawo Snelliusa
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kąt graniczny
sin θc = n2/n1
Światłowód
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Soczewki i zwierciadła
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Podwójna szczelina
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Siatka
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Pojedyncza szczelina
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Metoda

  1. Rozpoznaj rodzaj zadania: prędkość fali, poziom dźwięku, fala stojąca, efekt Dopplera, załamanie, soczewka lub zwierciadło albo interferencja.
  2. Najpierw zapisz zależność: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) lub n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
  4. Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.

2Zadania do ćwiczenia

1.KinematykaŚredni
t (s)v (m/s)t = ?12,5

Samochód jadący z prędkością 45 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 8 m/s² aż do zatrzymania. Jak długo trwa hamowanie? Wyznacz t.

v₀ = 45 km/ha = −8 m/s²v = 0
t = s
2.KinematykaTrudny
v₀ = 5 m/s20 m

Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 5 m/s z krawędzi dachu na wysokości 20 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.

v₀ = 5 m/sh₀ = 20 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
θ = 20°a = ?m = 3 kg

Klocek o masie 3 kg zsuwa się po gładkiej równi nachylonej pod kątem 20° do poziomu. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.

m = 3 kgθ = 20°μ = 0g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
m1​ = 4 kg4,5 kgμ = 0,1

Klocek o masie 4 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 4,5 kg. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a stołem wynosi 0,1. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a układu.

m1 = 4 kgm2 = 4,5 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
18 my = ?v0​ = 24 m/s65°

Piłkę kopnięto z poziomego terenu z prędkością 24 m/s pod kątem 65° do poziomu w stronę muru odległego o 18 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Na jakiej wysokości y piłka mija mur?

v₀ = 24 m/sθ = 65°x = 18 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Rzut ukośnyTrudny
3 mv0​ = 20 m/s40°x = ?

Piłkę rzucono z poziomu ziemi z prędkością 20 m/s pod kątem 40° do poziomu. Ląduje, już opadając, na płaskim dachu budynku o wysokości 3 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz odległość poziomą x od punktu wyrzutu do miejsca lądowania.

v₀ = 20 m/sθ = 40°hroof = 3 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Ruch po okręguŚredni
r = 95 mvmax​ = ?

Samochód pokonuje płaski zakręt o promieniu 95 m. Współczynnik tarcia statycznego między oponami a jezdnią wynosi 0,6. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą prędkość vmax, z jaką samochód może pokonać zakręt bez poślizgu.

r = 95 mμs = 0,6g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
θ = 30°do środkavmin​ = ?

Zakręt o promieniu 250 m ma przechyłkę 30°, a współczynnik tarcia statycznego między oponami a drogą wynosi 0,4. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz najmniejszą prędkość vmin, z jaką samochód może pokonać zakręt, nie zsuwając się w dół skarpy.

r = 250 mθ = 30°μs = 0,4g = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.Praca i energiaŚredni
20°d = 14 mμ = 0,25

Klocek o masie 1 kg zsuwa się na odcinku 14 m po zboczu nachylonym pod kątem 20° do poziomu, przy współczynniku tarcia kinetycznego 0,25. Wyznacz pracę Wf wykonaną przeciw tarciu.

m = 1 kgθ = 20°μ = 0,25d = 14 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.Praca i energiaTrudny
h = 2,5 mL = 4 mμ = 0,15k = 1000 N/m

Klocek o masie 10 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 2,5 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 4 m (μ = 0,15), a potem trafia na sprężynę (k = 1000 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.

m = 10 kgh = 2,5 mL = 4 mμ = 0,15k = 1000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Pęd i zderzeniaŚredni
9 kg54 m/s8 kgv′2​ = ?

Pocisk o masie 17 kg lecący poziomo z prędkością 23 m/s rozpada się w wybuchu na dwa odłamki poruszające się wzdłuż tej samej prostej. Odłamek o masie 9 kg leci dalej do przodu z prędkością 54 m/s. Wyznacz prędkość v′2 odłamka o masie 8 kg (dodatnią w pierwotnym kierunku).

M = 17 kgu = 23 m/sm1 = 9 kgv′1 = 54 m/sm2 = 8 kg
v′2 = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
16 m/s6 m/s

Piłka o masie 0,45 kg uderza w ścianę z prędkością 16 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 6 m/s. Kontakt trwa 5 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.

m = 0,45 kgvin = 16 m/svout = 6 m/sΔt = 5 ms
J = N·s
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
L = ?

Jaką długość musi mieć wahadło matematyczne, aby jego okres wynosił 0,8 s? Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz L.

T = 0,8 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
1,5 kgk = 1900 N/m350 m/s

Pocisk o masie 8 g lecący z prędkością 350 m/s trafia w klocek o masie 1,5 kg spoczywający na powierzchni bez tarcia i pozostaje w nim. Klocek jest przymocowany do poziomej sprężyny o k = 1900 N/m. Wyznacz amplitudę A powstałych drgań w cm.

m = 8 gv = 350 m/sM = 1,5 kgk = 1900 N/m
A = cm
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
L = 1,2 mn = 3

Układ: Rura zamknięta na jednym końcu, długość 1,2 m, prędkość dźwięku 343 m/s. Znajdź częstotliwość f3 dla: harmoniczna numer 3.

v = 343 m/sn = 3L = 1,2 m
f3 = Hz
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
SO20 m/sf = 20 kHz

Czujnik w spoczynku wysyła ultradźwięki 20 kHz w stronę samochodu zbliżającego się z prędkością 20 m/s i miesza echo z wysłanym sygnałem. Znajdź częstotliwość dudnień fb (prędkość dźwięku 343 m/s).

f = 20 kHzu = 20 m/sv = 343 m/s
fb = Hz

3Roztwory

1.Kinematyka

Odpowiedź: t = 1,563 s

Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.

Jednostki

v₀ = 45/3,6 = 12,5 m/s

Czas hamowania

0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 12,5/8 = 1,563 s

Odpowiedź

t = 1,563 s
2.Kinematyka

Odpowiedź: t = 2,592 s

Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.

Równanie ruchu

Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.

−20 = 5·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 5·t − 20 = 0

Rozwiąż równanie kwadratowe

Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.

t = (5 + √(5² + 2·9,81·20))/9,81 = 2,592 s

Odpowiedź

t = 2,592 s
3.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 3,355 m/s²

Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.

Siły wzdłuż równi

Kierunek w dół równi jest dodatni.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

Przyspieszenie

a = 9,81·(sin 20° − 0·cos 20°) = 9,81·(0,342 − 0) = 3,355 m/s²

Odpowiedź

a = 3,355 m/s²
4.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 4,732 m/s²

Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.

Przyspieszenie układu

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (44,15 − 3,924)/8,5 = 4,732 m/s²

Odpowiedź

a = 4,732 m/s²
5.Rzut ukośny

Odpowiedź: y = 23,15 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Czas dotarcia do muru

vx = 24·cos 65° = 10,14 m/s
t = x/vx = 18/10,14 = 1,775 s

Wysokość w tej chwili

y = 21,75·1,775 − ½·9,81·1,775² = 23,15 m

Odpowiedź

y = 23,15 m

Przy murze piłka jeszcze się wznosi.

6.Rzut ukośny

Odpowiedź: x = 36,19 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Rozłóż prędkość początkową

vx = 15,32 m/s, vy = 12,86 m/s

Czas do lądowania na dachu

Większy pierwiastek: piłka opada.

3 = 12,86·t − 4,905·t²
t = (12,86 + √(12,86² − 2·9,81·3))/9,81 = 2,362 s

Odległość pozioma

x = vx·t = 15,32·2,362 = 36,19 m

Odpowiedź

x = 36,19 m
7.Ruch po okręgu

Odpowiedź: vmax = 23,65 m/s

Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.

Tarcie pełni rolę siły dośrodkowej

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,6·9,81·95) = 23,65 m/s

Odpowiedź

vmax = 23,65 m/s (85,13 km/h)
8.Ruch po okręgu

Odpowiedź: vmin = 18,8 m/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Równowaga sił

Tarcie jest skierowane w górę zbocza.

N·(sin θ − μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ + μ·sin θ) = m·g

Prędkość

v = √(250·9,81·0,1536/1,066) = 18,8 m/s

Odpowiedź

vmin = 18,8 m/s
(67,67 km/h)
9.Praca i energia

Odpowiedź: Wf = 32,26 J

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Siła tarcia

N = mg·cos θ = 9,81·0,9397 = 9,218 N
F = μN = 0,25·9,218 = 2,305 N

Praca przeciw tarciu

Wf = F·d = 2,305·14 = 32,26 J

Odpowiedź

Wf = 32,26 J
10.Praca i energia

Odpowiedź: x = 61,06 cm

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Energia po szorstkim pasie

Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.

mgh − μmgL = 98,1·(2,5 − 0,15·4) = 186,4 J

Maksymalne ugięcie

½kx² = 186,4 → x = √(2·186,4/1000) = 0,6106 m = 61,06 cm

Odpowiedź

x = 61,06 cm
11.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: v′2 = −11,88 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Pęd przed

p = M·u = 17·23 = 391 kg·m/s

Pęd po

391 = 9·54 + 8·v′2
v′2 = (391 − 486)/8 = −11,88 m/s

Odpowiedź

v′2 = −11,88 m/s

Znak minus oznacza, że drugi odłamek leci do tyłu.

12.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: J = 9,9 N·s

Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.

Zmiana pędu

J = m·Δv = 0,45·(6 + 16) = 9,9 N·s

Odpowiedź

J = 9,9 N·s
13.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: L = 0,159 m

Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².

Wyznacz długość

L = g·(T/2π)² = 9,81·(0,8/2π)² = 0,159 m

Odpowiedź

L = 0,159 m
14.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: A = 5,231 cm

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Prędkość po uderzeniu

V = m·v/(m + M) = 0,008·350/1,508 = 1,857 m/s

Pulsacja

ω = √(k/(m + M)) = √(1900/1,508) = 35,5 rad/s

Amplituda

A = V/ω = 1,857/35,5 = 0,05231 m = 5,231 cm

Odpowiedź

A = 5,231 cm
15.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: f3 = 214,4 Hz

Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.

Długość fali tego rodzaju drgań

λ = 4L/n = 4·1,2/3 = 1,6 m

Częstotliwość

f = v/λ = 343/1,6 = 214,4 Hz

Odpowiedź

f3 = 214,4 Hz
16.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: fb = 2477 Hz

Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.

Częstotliwość przy samochodzie

f′ = 20000·(343 + 20)/343 = 21166 Hz

Częstotliwość echa

f″ = f′·343/(343 − 20) = 22477 Hz

Częstotliwość dudnień

fb = |f″ − f| = 2477 Hz

Odpowiedź

fb = 2477 Hz

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics