Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący z prędkością 45 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 8 m/s² aż do zatrzymania. Jak długo trwa hamowanie? Wyznacz t.
v₀ = 45 km/ha = −8 m/s²v = 0
t = s
2.KinematykaTrudny
Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 5 m/s z krawędzi dachu na wysokości 20 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.
v₀ = 5 m/sh₀ = 20 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Klocek o masie 3 kg zsuwa się po gładkiej równi nachylonej pod kątem 20° do poziomu. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.
m = 3 kgθ = 20°μ = 0g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 4 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 4,5 kg. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a stołem wynosi 0,1. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a układu.
m1 = 4 kgm2 = 4,5 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłkę kopnięto z poziomego terenu z prędkością 24 m/s pod kątem 65° do poziomu w stronę muru odległego o 18 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Na jakiej wysokości y piłka mija mur?
v₀ = 24 m/sθ = 65°x = 18 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłkę rzucono z poziomu ziemi z prędkością 20 m/s pod kątem 40° do poziomu. Ląduje, już opadając, na płaskim dachu budynku o wysokości 3 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz odległość poziomą x od punktu wyrzutu do miejsca lądowania.
v₀ = 20 m/sθ = 40°hroof = 3 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Ruch po okręguŚredni
Samochód pokonuje płaski zakręt o promieniu 95 m. Współczynnik tarcia statycznego między oponami a jezdnią wynosi 0,6. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą prędkość vmax, z jaką samochód może pokonać zakręt bez poślizgu.
r = 95 mμs = 0,6g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
Zakręt o promieniu 250 m ma przechyłkę 30°, a współczynnik tarcia statycznego między oponami a drogą wynosi 0,4. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz najmniejszą prędkość vmin, z jaką samochód może pokonać zakręt, nie zsuwając się w dół skarpy.
r = 250 mθ = 30°μs = 0,4g = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.Praca i energiaŚredni
Klocek o masie 1 kg zsuwa się na odcinku 14 m po zboczu nachylonym pod kątem 20° do poziomu, przy współczynniku tarcia kinetycznego 0,25. Wyznacz pracę Wf wykonaną przeciw tarciu.
m = 1 kgθ = 20°μ = 0,25d = 14 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 10 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 2,5 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 4 m (μ = 0,15), a potem trafia na sprężynę (k = 1000 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.
m = 10 kgh = 2,5 mL = 4 mμ = 0,15k = 1000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Pęd i zderzeniaŚredni
Pocisk o masie 17 kg lecący poziomo z prędkością 23 m/s rozpada się w wybuchu na dwa odłamki poruszające się wzdłuż tej samej prostej. Odłamek o masie 9 kg leci dalej do przodu z prędkością 54 m/s. Wyznacz prędkość v′2 odłamka o masie 8 kg (dodatnią w pierwotnym kierunku).
M = 17 kgu = 23 m/sm1 = 9 kgv′1 = 54 m/sm2 = 8 kg
v′2 = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
Piłka o masie 0,45 kg uderza w ścianę z prędkością 16 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 6 m/s. Kontakt trwa 5 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.
m = 0,45 kgvin = 16 m/svout = 6 m/sΔt = 5 ms
J = N·s
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
Jaką długość musi mieć wahadło matematyczne, aby jego okres wynosił 0,8 s? Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz L.
T = 0,8 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
Pocisk o masie 8 g lecący z prędkością 350 m/s trafia w klocek o masie 1,5 kg spoczywający na powierzchni bez tarcia i pozostaje w nim. Klocek jest przymocowany do poziomej sprężyny o k = 1900 N/m. Wyznacz amplitudę A powstałych drgań w cm.
m = 8 gv = 350 m/sM = 1,5 kgk = 1900 N/m
A = cm
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Układ: Rura zamknięta na jednym końcu, długość 1,2 m, prędkość dźwięku 343 m/s. Znajdź częstotliwość f3 dla: harmoniczna numer 3.
v = 343 m/sn = 3L = 1,2 m
f3 = Hz
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Czujnik w spoczynku wysyła ultradźwięki 20 kHz w stronę samochodu zbliżającego się z prędkością 20 m/s i miesza echo z wysłanym sygnałem. Znajdź częstotliwość dudnień fb (prędkość dźwięku 343 m/s).
f = 20 kHzu = 20 m/sv = 343 m/s
fb = Hz
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: t = 1,563 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 45/3,6 = 12,5 m/s
Czas hamowania
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 12,5/8 = 1,563 s
Odpowiedź
t = 1,563 s
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 2,592 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Równanie ruchu
Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.
−20 = 5·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 5·t − 20 = 0
Rozwiąż równanie kwadratowe
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t = (5 + √(5² + 2·9,81·20))/9,81 = 2,592 s
Odpowiedź
t = 2,592 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 3,355 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Czas dotarcia do muru
vx = 24·cos 65° = 10,14 m/s
t = x/vx = 18/10,14 = 1,775 s
Wysokość w tej chwili
y = 21,75·1,775 − ½·9,81·1,775² = 23,15 m
Odpowiedź
y = 23,15 m
Przy murze piłka jeszcze się wznosi.
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: x = 36,19 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Rozłóż prędkość początkową
vx = 15,32 m/s, vy = 12,86 m/s
Czas do lądowania na dachu
Większy pierwiastek: piłka opada.
3 = 12,86·t − 4,905·t²
t = (12,86 + √(12,86² − 2·9,81·3))/9,81 = 2,362 s
Odległość pozioma
x = vx·t = 15,32·2,362 = 36,19 m
Odpowiedź
x = 36,19 m
7.Ruch po okręgu
Odpowiedź: vmax = 23,65 m/s
Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.
Tarcie pełni rolę siły dośrodkowej
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,6·9,81·95) = 23,65 m/s
Odpowiedź
vmax = 23,65 m/s (85,13 km/h)
8.Ruch po okręgu
Odpowiedź: vmin = 18,8 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Równowaga sił
Tarcie jest skierowane w górę zbocza.
N·(sin θ − μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ + μ·sin θ) = m·g
Prędkość
v = √(250·9,81·0,1536/1,066) = 18,8 m/s
Odpowiedź
vmin = 18,8 m/s
(67,67 km/h)
9.Praca i energia
Odpowiedź: Wf = 32,26 J
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Siła tarcia
N = mg·cos θ = 9,81·0,9397 = 9,218 N
F = μN = 0,25·9,218 = 2,305 N
Praca przeciw tarciu
Wf = F·d = 2,305·14 = 32,26 J
Odpowiedź
Wf = 32,26 J
10.Praca i energia
Odpowiedź: x = 61,06 cm
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia po szorstkim pasie
Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.
mgh − μmgL = 98,1·(2,5 − 0,15·4) = 186,4 J
Maksymalne ugięcie
½kx² = 186,4 → x = √(2·186,4/1000) = 0,6106 m = 61,06 cm
Odpowiedź
x = 61,06 cm
11.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′2 = −11,88 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Pęd przed
p = M·u = 17·23 = 391 kg·m/s
Pęd po
391 = 9·54 + 8·v′2
v′2 = (391 − 486)/8 = −11,88 m/s
Odpowiedź
v′2 = −11,88 m/s
Znak minus oznacza, że drugi odłamek leci do tyłu.
12.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: J = 9,9 N·s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zmiana pędu
J = m·Δv = 0,45·(6 + 16) = 9,9 N·s
Odpowiedź
J = 9,9 N·s
13.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: L = 0,159 m
Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².
Wyznacz długość
L = g·(T/2π)² = 9,81·(0,8/2π)² = 0,159 m
Odpowiedź
L = 0,159 m
14.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: A = 5,231 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Prędkość po uderzeniu
V = m·v/(m + M) = 0,008·350/1,508 = 1,857 m/s
Pulsacja
ω = √(k/(m + M)) = √(1900/1,508) = 35,5 rad/s
Amplituda
A = V/ω = 1,857/35,5 = 0,05231 m = 5,231 cm
Odpowiedź
A = 5,231 cm
15.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: f3 = 214,4 Hz
Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.
Długość fali tego rodzaju drgań
λ = 4L/n = 4·1,2/3 = 1,6 m
Częstotliwość
f = v/λ = 343/1,6 = 214,4 Hz
Odpowiedź
f3 = 214,4 Hz
16.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: fb = 2477 Hz
Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.