Fizyka 1: Mechanika: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 16 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Kinematyka

Prędkość
v = v0 + a·t
Przemieszczenie
s = v0·t + ½·a·t²
Bez czasu
v² = v0² + 2·a·s
Jednostki
1 m/s = 3,6 km/h

Metoda

  1. Wypisz dane: v₀, v, a, t i s, z jednostkami.
  2. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i niewiadomą.
  3. Wybierz jeden kierunek dodatni i nadaj wielkościom przeciwnie skierowanym znak minus.
  4. Rozwiąż i sprawdź, czy odpowiedź ma sens fizyczny.

Zasady dynamiki Newtona

Druga zasada
ΣF = m·a
Ciężar
W = m·g
Tarcie kinetyczne
Ff = μ·N
Na równi pochyłej
wzdłuż: m·g·sin θ, prostopadle: m·g·cos θ

Metoda

  1. Narysuj schemat sił ze wszystkimi siłami działającymi na ciało.
  2. Wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu.
  3. Rozłóż siły na składowe wzdłuż ruchu i prostopadłe do niego (na równi: m·g·sin θ wzdłuż, m·g·cos θ prostopadle do równi).
  4. Zastosuj ΣF = m·a wzdłuż ruchu; tarcie to μ·N przeciwnie do ruchu.

Rzut ukośny

Składowe
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Położenie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksymalna wysokość
H = h + vy²/(2g)
Zasięg (teren płaski)
R = v0²·sin 2θ/g

Metoda

  1. Rozłóż prędkość początkową na składowe: vx = v₀·cos θ i vy = v₀·sin θ.
  2. Ruch poziomy ma stałą prędkość; ruch pionowy ma przyspieszenie −g.
  3. Wyznacz czas lotu z ruchu pionowego.
  4. Użyj tego czasu w ruchu poziomym, aby wyznaczyć zasięg.

Ruch po okręgu

Przyspieszenie dośrodkowe
a = v²/r = ω²·r
Siła dośrodkowa
F = m·v²/r
Prędkość kątowa
ω = v/r = 2π/T
Płaski zakręt, tarcie
vmax = √(μ·g·r)

Praca i energia

Energia kinetyczna
Ek = ½mv²
Energia potencjalna
Ep = mgh
Bilans energii
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Praca tarcia
W = μ·N·d
Moc
P = W/t

Pęd i zderzenia

Pęd
p = m·v
Zasada zachowania
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Doskonale niesprężyste
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Popęd siły
J = F·Δt = m·Δv

Metoda

  1. Wybierz kierunek dodatni i nadaj każdej prędkości znak.
  2. Zapisz całkowity pęd przed zderzeniem: Σm·v.
  3. W zderzeniu doskonale niesprężystym ciała poruszają się potem razem; w zderzeniu sprężystym zachowana jest także energia kinetyczna.
  4. Przyrównaj pęd przed do pędu po i rozwiąż.

Sprężyny i wahadła

Masa na sprężynie
T = 2π·√(m/k)
Wahadło
T = 2π·√(L/g)
Pulsacja
ω = √(k/m) = 2π/T
Maksymalna prędkość i przyspieszenie
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Energia
E = ½·k·A²

Fale, dźwięk i optyka

Prędkość fali
v = fλ, T = 1/f
Struna
v = √(T/μ), μ = m/L
Poziom natężenia dźwięku
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Źródło punktowe
I = P/(4πr²)
Fale stojące
struna lub rura otwarta fn = n·v/(2L); rura zamknięta fn = n·v/(4L), n nieparzyste
Efekt Dopplera
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Współczynnik załamania
n = c/v, λ = λ0/n
Prawo Snelliusa
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kąt graniczny
sin θc = n2/n1
Światłowód
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Soczewki i zwierciadła
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Podwójna szczelina
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Siatka
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Pojedyncza szczelina
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Metoda

  1. Rozpoznaj rodzaj zadania: prędkość fali, poziom dźwięku, fala stojąca, efekt Dopplera, załamanie, soczewka lub zwierciadło albo interferencja.
  2. Najpierw zapisz zależność: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) lub n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
  4. Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.

2Zadania do ćwiczenia

1.KinematykaŚredni
t (s)v (m/s)1,736 s13,89

Samochód jadący z prędkością 50 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 8 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz drogę hamowania s.

v₀ = 50 km/ha = −8 m/s²v = 0
s = m
2.KinematykaTrudny
AB: 22 m/s20 m

Piłka A zostaje upuszczona bez prędkości początkowej z wysokości 20 m. W tej samej chwili piłka B zostaje rzucona pionowo w górę z ziemi dokładnie pod nią z prędkością 22 m/s. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Kiedy piłki się spotkają? Wyznacz t.

H = 20 mv0B = 22 m/sg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
θ = 30°20 kgF = ?

Skrzynka o masie 20 kg jest pchana ze stałą prędkością w górę rampy nachylonej pod kątem 30° do poziomu siłą równoległą do rampy. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,15. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę pchającą F.

m = 20 kgθ = 30°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
F = N
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
θ = 25°klocekv₀ = 4 m/s

Klocek zostaje popchnięty tak, że zaczyna sunąć w górę rampy nachylonej pod kątem 25° z prędkością 4 m/s. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,15. Przyjmij g = 9,81 m/s². Jak daleko d wzdłuż rampy przesunie się klocek, zanim się zatrzyma?

v₀ = 4 m/sθ = 25°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
d = m
5.Rzut ukośnyŚredni
v0​ = 40 m/s30°zasięg

Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 30° do poziomu z płaskiego terenu. Pomiń opór powietrza. Wyznacz czas lotu t, zanim piłka uderzy w ziemię.

v0 = 40 m/sθ = 30°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Rzut ukośnyTrudny
h = 60 mv0​ = 25 m/s50°zasięg

Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 50° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 60 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz czas lotu t, zanim piłka uderzy w ziemię.

v0 = 25 m/sθ = 50°h = 60 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Ruch po okręguŚredni
r = 20 mvmax​ = ?

Samochód pokonuje płaski zakręt o promieniu 20 m. Współczynnik tarcia statycznego między oponami a jezdnią wynosi 0,8. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą prędkość vmax, z jaką samochód może pokonać zakręt bez poślizgu.

r = 20 mμs = 0,8g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
r = 1 mv = 6 m/s

Kulka o masie 0,6 kg na nici o długości 1 m porusza się po okręgu w płaszczyźnie pionowej. W najniższym punkcie ma prędkość 6 m/s. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici w najniższym punkcie.

m = 0,6 kgr = 1 mv = 6 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.Praca i energiaŚredni
54 km/h3°1200 kg

Samochód o masie 1200 kg jedzie pod górę po zboczu nachylonym pod kątem 3° ze stałą prędkością 54 km/h. Opór powietrza i opór toczenia łącznie wynoszą 700 N. Wyznacz moc P, jaką muszą przekazywać koła, w kW.

m = 1200 kgθ = 3°Fr = 700 Nv = 54 km/hg = 9,81 m/s²
P = kW
10.Praca i energiaTrudny
h = 10,4 mR = 4 mN = ?

Wózek o masie 0,5 kg zostaje puszczony bez prędkości początkowej z wysokości 10,4 m na gładkim torze, który przechodzi w pionową pętlę o promieniu 4 m. Wyznacz siłę nacisku N, z jaką tor działa na wózek w najwyższym punkcie pętli.

m = 0,5 kgh = 10,4 mR = 4 mg = 9,81 m/s²
N = N
11.Pęd i zderzeniaŚredni
4,5 kg6 m/s3,5 kg

Wózek o masie 4,5 kg jadący z prędkością 6 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 3,5 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′1 pierwszego wózka po zderzeniu (dodatnią w jego pierwotnym kierunku).

m1 = 4,5 kgm2 = 3,5 kgv1 = 6 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
21 m/s18 m/s

Piłka o masie 0,4 kg uderza w ścianę z prędkością 21 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 18 m/s. Kontakt trwa 10 ms. Wyznacz średnią siłę Favg, z jaką ściana działa na piłkę.

m = 0,4 kgvin = 21 m/svout = 18 m/sΔt = 10 ms
Favg = N
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
L = 0,5 mT = 1,49 s

Astronauta na innej planecie stwierdza, że wahadło matematyczne o długości 0,5 m ma przy małych wychyleniach okres 1,49 s. Wyznacz przyspieszenie grawitacyjne g na tej planecie.

L = 0,5 mT = 1,49 s
g = m/s²
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
0,9 kgk = 290 N/mA = 17 cm

Masę 0,9 kg na sprężynie o k = 290 N/m odciągnięto o 17 cm od położenia równowagi i puszczono. Wyznacz całkowitą energię E drgań.

m = 0,9 kgk = 290 N/mA = 17 cm
E = J
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
L = ?n = 5

Układ: Rura otwarta na obu końcach. Wymagana częstotliwość dla: harmoniczna numer 5 to 715 Hz. Prędkość dźwięku wynosi 343 m/s. Znajdź długość L rury.

v = 343 m/sn = 5f5 = 715 Hz
L = m
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
λ = 600 nmθ1​ = ?

Światło o długości fali 600 nm pada pod kątem prostym na siatkę o 600 liniach na milimetr. Znajdź kąt θ1 maksimum rzędu 1.

N = 600 mm⁻¹λ = 600 nmm = 1
θ1 = °

3Roztwory

1.Kinematyka

Odpowiedź: s = 12,06 m

Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.

Jednostki

v₀ = 50/3,6 = 13,89 m/s

Droga hamowania

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 13,89²/(2·8) = 12,06 m

Odpowiedź

s = 12,06 m
2.Kinematyka

Odpowiedź: t = 0,9091 s

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Czas spotkania

Zwrot w górę jest dodatni, ziemia to y = 0.

20 − ½g·t² = 22·t − ½g·t² → t = 20/22 = 0,9091 s

Odpowiedź

t = 0,9091 s
3.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: F = 123,6 N

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Siły wzdłuż równi

Stała prędkość: siły się równoważą.

F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ

Siła pchająca

F = 98,1 + 25,49 = 123,6 N

Odpowiedź

F = 123,6 N
4.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: d = 1,46 m

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Opóźnienie

Obie siły są skierowane w dół zbocza; masa się skraca.

a = 9,81·(sin 25° + 0,15·cos 25°) = 5,48 m/s²

Droga

d = v₀²/(2a) = 4²/(2·5,48) = 1,46 m

Odpowiedź

d = 1,46 m
5.Rzut ukośny

Odpowiedź: t = 4,077 s

Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.

Rozłóż prędkość początkową

Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.

vx = v0·cos θ = 40·cos 30° = 34,64 m/s
vy = v0·sin θ = 40·sin 30° = 20 m/s

Czas lotu

Start i lądowanie na tej samej wysokości: t = 2vy/g.

t = 2·20/9,81 = 4,077 s

Odpowiedź

t = 4,077 s
6.Rzut ukośny

Odpowiedź: t = 5,958 s

Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.

Rozłóż prędkość początkową

Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.

vx = v0·cos θ = 25·cos 50° = 16,07 m/s
vy = v0·sin θ = 25·sin 50° = 19,15 m/s

Czas lotu

Rozwiąż y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0, biorąc dodatni pierwiastek.

0 = 60 + 19,15·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (19,15 + √(366,8 + 1177))/9,81 = 5,958 s

Odpowiedź

t = 5,958 s
7.Ruch po okręgu

Odpowiedź: vmax = 12,53 m/s

Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.

Tarcie pełni rolę siły dośrodkowej

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,8·9,81·20) = 12,53 m/s

Odpowiedź

vmax = 12,53 m/s (45,1 km/h)
8.Ruch po okręgu

Odpowiedź: T = 27,49 N

Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.

Siły w najniższym punkcie

Kierunek do środka (w górę) jest dodatni.

T − m·g = m·v²/r
T = 0,6·9,81 + 0,6·6²/1 = 5,886 + 21,6 = 27,49 N

Odpowiedź

T = 27,49 N
9.Praca i energia

Odpowiedź: P = 19,74 kW

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Moc to siła razy prędkość: P = F·v.

Siła napędowa

m·g = 1200·9,81 = 11772 N
mg·sin θ = 11772·sin 3° = 616,1 N
F = 616,1 + 700 = 1316 N

Moc

v = 54/3,6 = 15 m/s
P = F·v = 1316·15 = 19741 W = 19,74 kW

Odpowiedź

P = 19,74 kW
10.Praca i energia

Odpowiedź: N = 0,981 N

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Na torze kołowym siła wypadkowa skierowana do środka musi być równa mv²/r.

Prędkość w najwyższym punkcie

v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(10,4 − 8) = 47,09 m²/s²

Siły w najwyższym punkcie

m·g = 0,5·9,81 = 4,905 N
N = mv²/R − mg = 0,5·47,09/4 − 4,905 = 0,981 N

Odpowiedź

N = 0,981 N

Wózek ledwo pokonuje pętlę, gdy h = 2,5R; wtedy N = 0 w najwyższym punkcie.

11.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: v′1 = 0,75 m/s

Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.

Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem

Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.

v′1 = (4,5 − 3,5)/(4,5 + 3,5)·6 = 0,75 m/s
v′2 = 2·4,5/(4,5 + 3,5)·6 = 6,75 m/s

Odpowiedź

v′1 = 0,75 m/s
12.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: Favg = 1560 N

Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.

Zmiana pędu

J = m·Δv = 0,4·(18 + 21) = 15,6 N·s

Średnia siła

Favg = J/Δt = 15,6/0,01 = 1560 N

Odpowiedź

Favg = 1560 N
13.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: g = 8,891 m/s²

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Wyznacz g

g = 4π²·L/T² = 4π²·0,5/1,49² = 8,891 m/s²

Odpowiedź

g = 8,891 m/s²
14.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: E = 4,191 J

Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².

Pulsacja

ω = √(290/0,9) = 17,95 rad/s

Energia

E = ½·k·A² = ½·290·0,17² = 4,191 J

Odpowiedź

E = 4,191 J
15.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: L = 1,199 m

Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.

Długość fali

λ = v/f = 343/715 = 0,4797 m

Długość

L = nλ/2 = 5·0,4797/2 = 1,199 m

Odpowiedź

L = 1,199 m
16.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: θ1 = 21,1 °

Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …

Odstęp linii

d = 1/600 mm = 1,667 × 10⁻⁶ m

Równanie siatki

sin θ = mλ/d = 1·600 × 10⁻⁹/(1,667 × 10⁻⁶) = 0,36
θ = 21,1°

Odpowiedź

θ1 = 21,1°

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics