Fizyka 1: Mechanika: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 16 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Kinematyka

Prędkość
v = v0 + a·t
Przemieszczenie
s = v0·t + ½·a·t²
Bez czasu
v² = v0² + 2·a·s
Jednostki
1 m/s = 3,6 km/h

Metoda

  1. Wypisz dane: v₀, v, a, t i s, z jednostkami.
  2. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i niewiadomą.
  3. Wybierz jeden kierunek dodatni i nadaj wielkościom przeciwnie skierowanym znak minus.
  4. Rozwiąż i sprawdź, czy odpowiedź ma sens fizyczny.

Zasady dynamiki Newtona

Druga zasada
ΣF = m·a
Ciężar
W = m·g
Tarcie kinetyczne
Ff = μ·N
Na równi pochyłej
wzdłuż: m·g·sin θ, prostopadle: m·g·cos θ

Metoda

  1. Narysuj schemat sił ze wszystkimi siłami działającymi na ciało.
  2. Wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu.
  3. Rozłóż siły na składowe wzdłuż ruchu i prostopadłe do niego (na równi: m·g·sin θ wzdłuż, m·g·cos θ prostopadle do równi).
  4. Zastosuj ΣF = m·a wzdłuż ruchu; tarcie to μ·N przeciwnie do ruchu.

Rzut ukośny

Składowe
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Położenie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksymalna wysokość
H = h + vy²/(2g)
Zasięg (teren płaski)
R = v0²·sin 2θ/g

Metoda

  1. Rozłóż prędkość początkową na składowe: vx = v₀·cos θ i vy = v₀·sin θ.
  2. Ruch poziomy ma stałą prędkość; ruch pionowy ma przyspieszenie −g.
  3. Wyznacz czas lotu z ruchu pionowego.
  4. Użyj tego czasu w ruchu poziomym, aby wyznaczyć zasięg.

Ruch po okręgu

Przyspieszenie dośrodkowe
a = v²/r = ω²·r
Siła dośrodkowa
F = m·v²/r
Prędkość kątowa
ω = v/r = 2π/T
Płaski zakręt, tarcie
vmax = √(μ·g·r)

Praca i energia

Energia kinetyczna
Ek = ½mv²
Energia potencjalna
Ep = mgh
Bilans energii
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Praca tarcia
W = μ·N·d
Moc
P = W/t

Pęd i zderzenia

Pęd
p = m·v
Zasada zachowania
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Doskonale niesprężyste
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Popęd siły
J = F·Δt = m·Δv

Metoda

  1. Wybierz kierunek dodatni i nadaj każdej prędkości znak.
  2. Zapisz całkowity pęd przed zderzeniem: Σm·v.
  3. W zderzeniu doskonale niesprężystym ciała poruszają się potem razem; w zderzeniu sprężystym zachowana jest także energia kinetyczna.
  4. Przyrównaj pęd przed do pędu po i rozwiąż.

Sprężyny i wahadła

Masa na sprężynie
T = 2π·√(m/k)
Wahadło
T = 2π·√(L/g)
Pulsacja
ω = √(k/m) = 2π/T
Maksymalna prędkość i przyspieszenie
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Energia
E = ½·k·A²

Fale, dźwięk i optyka

Prędkość fali
v = fλ, T = 1/f
Struna
v = √(T/μ), μ = m/L
Poziom natężenia dźwięku
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Źródło punktowe
I = P/(4πr²)
Fale stojące
struna lub rura otwarta fn = n·v/(2L); rura zamknięta fn = n·v/(4L), n nieparzyste
Efekt Dopplera
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Współczynnik załamania
n = c/v, λ = λ0/n
Prawo Snelliusa
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kąt graniczny
sin θc = n2/n1
Światłowód
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Soczewki i zwierciadła
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Podwójna szczelina
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Siatka
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Pojedyncza szczelina
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Metoda

  1. Rozpoznaj rodzaj zadania: prędkość fali, poziom dźwięku, fala stojąca, efekt Dopplera, załamanie, soczewka lub zwierciadło albo interferencja.
  2. Najpierw zapisz zależność: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) lub n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
  4. Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.

2Zadania do ćwiczenia

1.KinematykaŚredni
a = ?s = 2300 m

Samolot potrzebuje do startu prędkości 220 km/h, a użyteczny pas startowy ma długość 2300 m. Jakie stałe przyspieszenie a jest potrzebne przy starcie z miejsca?

v₀ = 0v = 220 km/hs = 2300 m
a = m/s²
2.KinematykaTrudny
v₀ = 7 m/s20 m

Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 7 m/s z krawędzi dachu na wysokości 20 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.

v₀ = 7 m/sh₀ = 20 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
θ = 30°a = ?m = 8 kg

Klocek o masie 8 kg zsuwa się po równi nachylonej pod kątem 30° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,3. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.

m = 8 kgθ = 30°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
m1​ = 6,5 kg3 kgμ = 0,2

Klocek o masie 6,5 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 3 kg. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a stołem wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.

m1 = 6,5 kgm2 = 3 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
64 my = ?v0​ = 30 m/s30°

Piłkę kopnięto z poziomego terenu z prędkością 30 m/s pod kątem 30° do poziomu w stronę muru odległego o 64 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Na jakiej wysokości y piłka mija mur?

v₀ = 30 m/sθ = 30°x = 64 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Rzut ukośnyTrudny
h = 55 mv0​ = 26 m/s15°x = ?

Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 15° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 55 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz odległość poziomą x pokonaną, zanim piłka uderzy w ziemię.

v0 = 26 m/sθ = 15°h = 55 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Ruch po okręguŚredni
θ = ?do środka60 km/h

Inżynier drogowy chce, aby samochody pokonywały zakręt o promieniu 50 m z prędkością 60 km/h bez polegania na tarciu. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz kąt przechyłki θ.

r = 50 mv = 60 km/hg = 9,81 m/s²
θ = °
8.Ruch po okręguTrudny
r = 1,3 m11 m/svtop​ = ?

Kulka o masie 0,5 kg na lekkiej nici o długości 1,3 m jest obracana po okręgu pionowym. W najniższym punkcie jej prędkość wynosi 11 m/s. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu Ttop nici w najwyższym punkcie.

m = 0,5 kgr = 1,3 mvbottom = 11 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.Praca i energiaŚredni
72 km/h5°1500 kg

Samochód o masie 1500 kg jedzie pod górę po zboczu nachylonym pod kątem 5° ze stałą prędkością 72 km/h. Opór powietrza i opór toczenia łącznie wynoszą 700 N. Wyznacz moc P, jaką muszą przekazywać koła, w kW.

m = 1500 kgθ = 5°Fr = 700 Nv = 72 km/hg = 9,81 m/s²
P = kW
10.Praca i energiaTrudny
k = 5000 N/m20°μ = 0,33 kg

Sprężynę o sztywności 5000 N/m u podstawy zbocza nachylonego pod kątem 20° ściśnięto o 5 cm, opierając o nią klocek o masie 3 kg, i zwolniono. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a zboczem wynosi 0,3. Jak daleko d w górę zbocza od punktu zwolnienia przesunie się klocek, zanim się zatrzyma? (Pomiń krótki odcinek, na którym działa sprężyna, tzn. uwzględnij tarcie i siłę ciężkości na całej drodze d).

m = 3 kgk = 5000 N/mx = 5 cmθ = 20°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
d = m
11.Pęd i zderzeniaŚredni
4 kgv = ?5 gh = 25 cm

Pocisk o masie 5 g zostaje wystrzelony poziomo w drewniany klocek o masie 4 kg zawieszony na lekkich niciach i pozostaje w nim. Klocek wychyla się, aż znajdzie się 25 cm wyżej niż na początku. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v pocisku przed uderzeniem.

m = 5 gM = 4 kgh = 25 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
16 m/s10 m/s

Piłka o masie 0,55 kg uderza w ścianę z prędkością 16 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 10 m/s. Kontakt trwa 20 ms. Wyznacz średnią siłę Favg, z jaką ściana działa na piłkę.

m = 0,55 kgvin = 16 m/svout = 10 m/sΔt = 20 ms
Favg = N
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
L = ?

Jaką długość musi mieć wahadło matematyczne, aby jego okres wynosił 2 s? Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz L.

T = 2 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
3,5 kgk = 140 N/mA = 11 cm

Masę 3,5 kg na sprężynie o k = 140 N/m odciągnięto o 11 cm od położenia równowagi i puszczono. Wyznacz jej maksymalną prędkość vmax.

m = 3,5 kgk = 140 N/mA = 11 cm
vmax = m/s
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
L = 0,75 mn = 7

Układ: Rura zamknięta na jednym końcu, długość 0,75 m, prędkość dźwięku 343 m/s. Znajdź częstotliwość f7 dla: harmoniczna numer 7.

v = 343 m/sn = 7L = 0,75 m
f7 = Hz
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
λ = 550 nmd = 0,2 mmL = 1,2 m

Światło o długości fali 550 nm pada na dwie szczeliny odległe o 0,2 mm. Ekran jest oddalony o 1,2 m. Znajdź odstęp Δy między sąsiednimi jasnymi prążkami.

λ = 550 nmd = 0,2 mmL = 1,2 m
Δy = mm

3Roztwory

1.Kinematyka

Odpowiedź: a = 0,8119 m/s²

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Jednostki

v = 220/3,6 = 61,11 m/s

Przyspieszenie

a = v²/(2s) = 61,11²/(2·2300) = 0,8119 m/s²

Odpowiedź

a = 0,8119 m/s²
2.Kinematyka

Odpowiedź: t = 2,855 s

Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.

Równanie ruchu

Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.

−20 = 7·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 7·t − 20 = 0

Rozwiąż równanie kwadratowe

Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.

t = (7 + √(7² + 2·9,81·20))/9,81 = 2,855 s

Odpowiedź

t = 2,855 s
3.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 2,356 m/s²

Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.

Siły wzdłuż równi

Kierunek w dół równi jest dodatni.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

Przyspieszenie

a = 9,81·(sin 30° − 0,3·cos 30°) = 9,81·(0,5 − 0,2598) = 2,356 m/s²

Odpowiedź

a = 2,356 m/s²
4.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: T = 24,16 N

Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.

Przyspieszenie układu

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (29,43 − 12,75)/9,5 = 1,755 m/s²

Siła naciągu z równania dla klocka na stole

T − μ·m1·g = m1·a
T = 6,5·1,755 + 12,75 = 24,16 N

Odpowiedź

T = 24,16 N
5.Rzut ukośny

Odpowiedź: y = 7,186 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Czas dotarcia do muru

vx = 30·cos 30° = 25,98 m/s
t = x/vx = 64/25,98 = 2,463 s

Wysokość w tej chwili

y = 15·2,463 − ½·9,81·2,463² = 7,186 m

Odpowiedź

y = 7,186 m

Przy murze piłka już opada.

6.Rzut ukośny

Odpowiedź: x = 103,1 m

Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.

Rozłóż prędkość początkową

Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.

vx = v0·cos θ = 26·cos 15° = 25,11 m/s
vy = v0·sin θ = 26·sin 15° = 6,729 m/s

Czas lotu

Rozwiąż y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0, biorąc dodatni pierwiastek.

0 = 55 + 6,729·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (6,729 + √(45,28 + 1079))/9,81 = 4,104 s

Odległość pozioma

x = vx·t = 25,11·4,104 = 103,1 m

Odpowiedź

x = 103,1 m
7.Ruch po okręgu

Odpowiedź: θ = 29,52 °

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Jednostki

v = 60/3,6 = 16,67 m/s

Kąt przechyłki

tan θ = v²/(r·g) = 16,67²/(50·9,81) = 0,5663
θ = 29,52°

Odpowiedź

θ = 29,52°
8.Ruch po okręgu

Odpowiedź: Ttop = 22,01 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Prędkość w najwyższym punkcie

Energia kinetyczna zamienia się w energię potencjalną na wysokości 2r.

vtop² = 11² − 4·9,81·1,3 = 69,99 m²/s²

Siły w najwyższym punkcie

Siła naciągu i siła ciężkości są skierowane w dół, do środka.

T + m·g = m·vtop²/r
T = 0,5·69,99/1,3 − 0,5·9,81 = 22,01 N

Odpowiedź

Ttop = 22,01 N
9.Praca i energia

Odpowiedź: P = 39,65 kW

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Moc to siła razy prędkość: P = F·v.

Siła napędowa

m·g = 1500·9,81 = 14715 N
mg·sin θ = 14715·sin 5° = 1282 N
F = 1282 + 700 = 1982 N

Moc

v = 72/3,6 = 20 m/s
P = F·v = 1982·20 = 39650 W = 39,65 kW

Odpowiedź

P = 39,65 kW
10.Praca i energia

Odpowiedź: d = 0,3404 m

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Energia sprężyny

x = 5 cm = 0,05 m
½kx² = ½·5000·0,05² = 6,25 J

Bilans energii wzdłuż zbocza

m·g = 3·9,81 = 29,43 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 6,25/(29,43·(0,342 + 0,3·0,9397)) = 0,3404 m

Odpowiedź

d = 0,3404 m
11.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: v = 1774 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Wychylenie po uderzeniu

V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,25) = 2,215 m/s

Zderzenie

m·v = (m + M)·V → v = (0,005 + 4)·2,215/0,005 = 1774 m/s

Odpowiedź

v = 1774 m/s
12.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: Favg = 715 N

Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.

Zmiana pędu

J = m·Δv = 0,55·(10 + 16) = 14,3 N·s

Średnia siła

Favg = J/Δt = 14,3/0,02 = 715 N

Odpowiedź

Favg = 715 N
13.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: L = 0,994 m

Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².

Wyznacz długość

L = g·(T/2π)² = 9,81·(2/2π)² = 0,994 m

Odpowiedź

L = 0,994 m
14.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: vmax = 0,6957 m/s

Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².

Pulsacja

ω = √(140/3,5) = 6,325 rad/s

Maksymalna prędkość

vmax = A·ω = 0,11·6,325 = 0,6957 m/s

Odpowiedź

vmax = 0,6957 m/s
15.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: f7 = 800,3 Hz

Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.

Długość fali tego rodzaju drgań

λ = 4L/n = 4·0,75/7 = 0,4286 m

Częstotliwość

f = v/λ = 343/0,4286 = 800,3 Hz

Odpowiedź

f7 = 800,3 Hz
16.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: Δy = 3,3 mm

Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …

Odstęp prążków

Δy = λL/d = 550 × 10⁻⁹·1,2/(0,2 × 10⁻³) = 3,3 mm

Odpowiedź

Δy = 3,3 mm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics