Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący z prędkością 120 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 5 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz drogę hamowania s.
v₀ = 120 km/ha = −5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematykaTrudny
Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 17 m/s z krawędzi dachu na wysokości 30 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.
v₀ = 17 m/sh₀ = 30 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Klocek o masie 3 kg zsuwa się po równi nachylonej pod kątem 40° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,1. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.
m = 3 kgθ = 40°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek zostaje popchnięty tak, że zaczyna sunąć w górę rampy nachylonej pod kątem 20° z prędkością 8,5 m/s. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,1. Przyjmij g = 9,81 m/s². Jak daleko d wzdłuż rampy przesunie się klocek, zanim się zatrzyma?
v₀ = 8,5 m/sθ = 20°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
d = m
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłkę kopnięto z poziomego terenu z prędkością 20 m/s pod kątem 50° do poziomu w stronę muru odległego o 28 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Na jakiej wysokości y piłka mija mur?
v₀ = 20 m/sθ = 50°x = 28 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłkę wyrzucono z prędkością 14 m/s pod kątem 60° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 60 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v, z jaką uderza w ziemię.
v₀ = 14 m/sθ = 60°h = 60 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
7.Ruch po okręguŚredni
Samochód pokonuje płaski zakręt o promieniu 60 m. Współczynnik tarcia statycznego między oponami a jezdnią wynosi 0,6. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą prędkość vmax, z jaką samochód może pokonać zakręt bez poślizgu.
r = 60 mμs = 0,6g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
Zakręt o promieniu 240 m ma przechyłkę 25°, a współczynnik tarcia statycznego między oponami a drogą wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz najmniejszą prędkość vmin, z jaką samochód może pokonać zakręt, nie zsuwając się w dół skarpy.
r = 240 mθ = 25°μs = 0,2g = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.Praca i energiaŚredni
Samochód jadący z prędkością 70 km/h po poziomej drodze gwałtownie hamuje i z zablokowanymi kołami sunie aż do zatrzymania. Współczynnik tarcia kinetycznego między oponami a drogą wynosi 0,7. Wyznacz drogę hamowania d.
v = 70 km/hμ = 0,7g = 9,81 m/s²
d = m
10.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 8 kg leży na chropowatym poziomym stole (μ = 0,15). Lekka nić biegnie od niego przez gładki bloczek na krawędzi stołu do wiszącego klocka o masie 6 kg. Układ zostaje puszczony ze spoczynku. Wyznacz prędkość v klocków po opadnięciu wiszącego klocka o 1,5 m.
m1 = 8 kgm2 = 6 kgμ = 0,15d = 1,5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Pęd i zderzeniaŚredni
Pocisk o masie 20 kg lecący poziomo z prędkością 5 m/s rozpada się w wybuchu na dwa odłamki poruszające się wzdłuż tej samej prostej. Odłamek o masie 11 kg leci dalej do przodu z prędkością 44 m/s. Wyznacz prędkość v′2 odłamka o masie 9 kg (dodatnią w pierwotnym kierunku).
M = 20 kgu = 5 m/sm1 = 11 kgv′1 = 44 m/sm2 = 9 kg
v′2 = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
Piłka o masie 0,2 kg uderza w ścianę z prędkością 17 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 17 m/s. Kontakt trwa 5 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.
m = 0,2 kgvin = 17 m/svout = 17 m/sΔt = 5 ms
J = N·s
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
Wahadło matematyczne ma długość 2 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz jego okres T dla małych wychyleń.
L = 2 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
Ciężarek na sprężynie o k = 140 N/m drga na powierzchni bez tarcia z amplitudą 12 cm. Wyznacz energię U zmagazynowaną w sprężynie, gdy ciężarek znajduje się 4 cm od położenia równowagi.
k = 140 N/mA = 12 cmx = 4 cm
U = J
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Przedmiot stoi 12 cm przed cienką soczewką (typ: rozpraszająca) o ogniskowej 8 cm. Znajdź odległość obrazu di. Użyj konwencji znaków 1/f = 1/do + 1/di (f < 0 dla soczewki rozpraszającej, di < 0 dla obrazu pozornego).
do = 12 cmf = −8 cm
di = cm
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Światłowód ma rdzeń o n₁ = 1,5 i płaszcz o n₂ = 1,48. Znajdź największy kąt θa względem osi włókna, pod którym światło z powietrza może wejść w koniec włókna i nadal być prowadzone przez całkowite wewnętrzne odbicie.
n1 = 1,5n2 = 1,48n0 = 1,00
θa = °
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: s = 111,1 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 120/3,6 = 33,33 m/s
Droga hamowania
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 33,33²/(2·5) = 111,1 m
Odpowiedź
s = 111,1 m
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 4,753 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Równanie ruchu
Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.
−30 = 17·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 17·t − 30 = 0
Rozwiąż równanie kwadratowe
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t = (17 + √(17² + 2·9,81·30))/9,81 = 4,753 s
Odpowiedź
t = 4,753 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 5,554 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Opóźnienie
Obie siły są skierowane w dół zbocza; masa się skraca.
a = 9,81·(sin 20° + 0,1·cos 20°) = 4,277 m/s²
Droga
d = v₀²/(2a) = 8,5²/(2·4,277) = 8,446 m
Odpowiedź
d = 8,446 m
5.Rzut ukośny
Odpowiedź: y = 10,1 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Czas dotarcia do muru
vx = 20·cos 50° = 12,86 m/s
t = x/vx = 28/12,86 = 2,178 s
Wysokość w tej chwili
y = 15,32·2,178 − ½·9,81·2,178² = 10,1 m
Odpowiedź
y = 10,1 m
Przy murze piłka już opada.
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: v = 37,06 m/s
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Rozłóż prędkość początkową
vx = 14·cos 60° = 7 m/s
vy0 = 14·sin 60° = 12,12 m/s
Prędkość pionowa przy uderzeniu
Energia albo v² = v₀² + 2as w kierunku pionowym.
vy = √(12,12² + 2·9,81·60) = 36,39 m/s
Prędkość przy uderzeniu
v = √(7² + 36,39²) = 37,06 m/s
Odpowiedź
v = 37,06 m/s
Sprawdzenie energią: v² = v₀² + 2gh.
7.Ruch po okręgu
Odpowiedź: vmax = 18,79 m/s
Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.
Tarcie pełni rolę siły dośrodkowej
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,6·9,81·60) = 18,79 m/s
Odpowiedź
vmax = 18,79 m/s (67,65 km/h)
8.Ruch po okręgu
Odpowiedź: vmin = 23,95 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Równowaga sił
Tarcie jest skierowane w górę zbocza.
N·(sin θ − μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ + μ·sin θ) = m·g
Prędkość
v = √(240·9,81·0,2414/0,9908) = 23,95 m/s
Odpowiedź
vmin = 23,95 m/s
(86,21 km/h)
9.Praca i energia
Odpowiedź: d = 27,53 m
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Prędkość w jednostkach podstawowych
v = 70/3,6 = 19,44 m/s
Bilans energii
½mv² = μmg·d → d = v²/(2μg) = 19,44²/(2·0,7·9,81) = 27,53 m
Odpowiedź
d = 27,53 m
Podwojenie prędkości wydłuża drogę hamowania czterokrotnie.
10.Praca i energia
Odpowiedź: v = 3,177 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia uwolniona i stracona
m₂g·d = 58,86·1,5 = 88,29 J
μ·m₁g·d = 0,15·78,48·1,5 = 17,66 J
Energia kinetyczna obu klocków
½(m₁ + m₂)v² = 70,63 → v = √(2·70,63/14) = 3,177 m/s
Odpowiedź
v = 3,177 m/s
11.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′2 = −42,67 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Pęd przed
p = M·u = 20·5 = 100 kg·m/s
Pęd po
100 = 11·44 + 9·v′2
v′2 = (100 − 484)/9 = −42,67 m/s
Odpowiedź
v′2 = −42,67 m/s
Znak minus oznacza, że drugi odłamek leci do tyłu.
12.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: J = 6,8 N·s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zmiana pędu
J = m·Δv = 0,2·(17 + 17) = 6,8 N·s
Odpowiedź
J = 6,8 N·s
13.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: T = 2,837 s
Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².
Okres wahadła
T = 2π·√(2/9,81) = 2,837 s
Odpowiedź
T = 2,837 s
14.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: U = 0,112 J
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Energia całkowita
E = ½·k·A² = ½·140·0,12² = 1,008 J
Energia sprężyny w x
U = ½·k·x² = ½·140·0,04² = 0,112 J
Odpowiedź
U = 0,112 J
15.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: di = −4,8 cm
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.
Równanie cienkiej soczewki
1/di = 1/f − 1/do = 1/(−8) − 1/12
di = −4,8 cm
Diagram promieni
pozorny, po tej samej stronie co przedmiot
Odpowiedź
di = −4,8 cm
16.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: θa = 14,13 °
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.