Fizyka 1: Mechanika: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 16 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Kinematyka

Prędkość
v = v0 + a·t
Przemieszczenie
s = v0·t + ½·a·t²
Bez czasu
v² = v0² + 2·a·s
Jednostki
1 m/s = 3,6 km/h

Metoda

  1. Wypisz dane: v₀, v, a, t i s, z jednostkami.
  2. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i niewiadomą.
  3. Wybierz jeden kierunek dodatni i nadaj wielkościom przeciwnie skierowanym znak minus.
  4. Rozwiąż i sprawdź, czy odpowiedź ma sens fizyczny.

Zasady dynamiki Newtona

Druga zasada
ΣF = m·a
Ciężar
W = m·g
Tarcie kinetyczne
Ff = μ·N
Na równi pochyłej
wzdłuż: m·g·sin θ, prostopadle: m·g·cos θ

Metoda

  1. Narysuj schemat sił ze wszystkimi siłami działającymi na ciało.
  2. Wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu.
  3. Rozłóż siły na składowe wzdłuż ruchu i prostopadłe do niego (na równi: m·g·sin θ wzdłuż, m·g·cos θ prostopadle do równi).
  4. Zastosuj ΣF = m·a wzdłuż ruchu; tarcie to μ·N przeciwnie do ruchu.

Rzut ukośny

Składowe
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Położenie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksymalna wysokość
H = h + vy²/(2g)
Zasięg (teren płaski)
R = v0²·sin 2θ/g

Metoda

  1. Rozłóż prędkość początkową na składowe: vx = v₀·cos θ i vy = v₀·sin θ.
  2. Ruch poziomy ma stałą prędkość; ruch pionowy ma przyspieszenie −g.
  3. Wyznacz czas lotu z ruchu pionowego.
  4. Użyj tego czasu w ruchu poziomym, aby wyznaczyć zasięg.

Ruch po okręgu

Przyspieszenie dośrodkowe
a = v²/r = ω²·r
Siła dośrodkowa
F = m·v²/r
Prędkość kątowa
ω = v/r = 2π/T
Płaski zakręt, tarcie
vmax = √(μ·g·r)

Praca i energia

Energia kinetyczna
Ek = ½mv²
Energia potencjalna
Ep = mgh
Bilans energii
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Praca tarcia
W = μ·N·d
Moc
P = W/t

Pęd i zderzenia

Pęd
p = m·v
Zasada zachowania
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Doskonale niesprężyste
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Popęd siły
J = F·Δt = m·Δv

Metoda

  1. Wybierz kierunek dodatni i nadaj każdej prędkości znak.
  2. Zapisz całkowity pęd przed zderzeniem: Σm·v.
  3. W zderzeniu doskonale niesprężystym ciała poruszają się potem razem; w zderzeniu sprężystym zachowana jest także energia kinetyczna.
  4. Przyrównaj pęd przed do pędu po i rozwiąż.

Sprężyny i wahadła

Masa na sprężynie
T = 2π·√(m/k)
Wahadło
T = 2π·√(L/g)
Pulsacja
ω = √(k/m) = 2π/T
Maksymalna prędkość i przyspieszenie
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Energia
E = ½·k·A²

Fale, dźwięk i optyka

Prędkość fali
v = fλ, T = 1/f
Struna
v = √(T/μ), μ = m/L
Poziom natężenia dźwięku
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Źródło punktowe
I = P/(4πr²)
Fale stojące
struna lub rura otwarta fn = n·v/(2L); rura zamknięta fn = n·v/(4L), n nieparzyste
Efekt Dopplera
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Współczynnik załamania
n = c/v, λ = λ0/n
Prawo Snelliusa
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kąt graniczny
sin θc = n2/n1
Światłowód
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Soczewki i zwierciadła
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Podwójna szczelina
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Siatka
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Pojedyncza szczelina
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Metoda

  1. Rozpoznaj rodzaj zadania: prędkość fali, poziom dźwięku, fala stojąca, efekt Dopplera, załamanie, soczewka lub zwierciadło albo interferencja.
  2. Najpierw zapisz zależność: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) lub n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
  4. Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.

2Zadania do ćwiczenia

1.KinematykaŚredni
t (s)v (m/s)7,143 s25

Samochód jadący z prędkością 90 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 3,5 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz drogę hamowania s.

v₀ = 90 km/ha = −3,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematykaTrudny
v₀ = 19 m/s25 m

Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 19 m/s z krawędzi dachu na wysokości 25 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.

v₀ = 19 m/sh₀ = 25 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
skrzynkav₀ = 3 m/sμ = ?

Skrzynka sunie po poziomej podłodze z prędkością początkową 3 m/s i zatrzymuje się po 2,3 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz współczynnik tarcia kinetycznego μ.

v₀ = 3 m/sd = 2,3 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
m1​ = 8 kg7 kgθ = 35°

Klocek o masie 8 kg na rampie nachylonej pod kątem 35° jest połączony lekką nicią przechodzącą przez bloczek bez tarcia na szczycie rampy z wiszącym ciężarkiem o masie 7 kg. Wiszący ciężarek porusza się w dół. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a rampą wynosi 0,1. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.

m1 = 8 kgm2 = 7 kgθ = 35°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
v0​ = 38 m/s30°x = ?

Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 30° do poziomu z płaskiego terenu. Pomiń opór powietrza. Wyznacz odległość poziomą x pokonaną, zanim piłka uderzy w ziemię.

v0 = 38 m/sθ = 30°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Rzut ukośnyTrudny
h = 40 mv0​ = 15 m/s45°H = ?

Piłkę wyrzucono z prędkością 15 m/s pod kątem 45° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 40 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą wysokość H nad ziemią u podnóża klifu.

v₀ = 15 m/sθ = 45°h = 40 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Ruch po okręguŚredni
r = 60 mvmax​ = ?

Samochód pokonuje płaski zakręt o promieniu 60 m. Współczynnik tarcia statycznego między oponami a jezdnią wynosi 0,4. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą prędkość vmax, z jaką samochód może pokonać zakręt bez poślizgu.

r = 60 mμs = 0,4g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
r = 0,7 mv = 8 m/s

Kulka o masie 1,9 kg na nici o długości 0,7 m porusza się po okręgu w płaszczyźnie pionowej. W najniższym punkcie ma prędkość 8 m/s. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici w najniższym punkcie.

m = 1,9 kgr = 0,7 mv = 8 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.Praca i energiaŚredni
36 km/h2°1500 kg

Samochód o masie 1500 kg jedzie pod górę po zboczu nachylonym pod kątem 2° ze stałą prędkością 36 km/h. Opór powietrza i opór toczenia łącznie wynoszą 600 N. Wyznacz moc P, jaką muszą przekazywać koła, w kW.

m = 1500 kgθ = 2°Fr = 600 Nv = 36 km/hg = 9,81 m/s²
P = kW
10.Praca i energiaTrudny
h = 4 mL = 3,5 mμ = 0,25k = 4000 N/m

Klocek o masie 0,5 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 4 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 3,5 m (μ = 0,25), a potem trafia na sprężynę (k = 4000 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz prędkość v klocka, gdy dociera do sprężyny.

m = 0,5 kgh = 4 mL = 3,5 mμ = 0,25k = 4000 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Pęd i zderzeniaŚredni
3 kg5 m/s2,5 kg

Wózek o masie 3 kg jadący z prędkością 5 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 2,5 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′2 drugiego wózka po zderzeniu.

m1 = 3 kgm2 = 2,5 kgv1 = 5 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
1100 kg16 m/s900 kg8 m/sv′ = ?

Na skrzyżowaniu samochód o masie 1100 kg jadący na wschód z prędkością 16 m/s zderza się z samochodem o masie 900 kg jadącym na północ z prędkością 8 m/s. Samochody się sczepiają. Wyznacz prędkość v′ wraku tuż po zderzeniu.

m1 = 1100 kgv1 = 16 m/s (E)m2 = 900 kgv2 = 8 m/s (N)
v′ = m/s
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
L = ?

Jaką długość musi mieć wahadło matematyczne, aby jego okres wynosił 1,3 s? Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz L.

T = 1,3 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
0,6 kgk = 500 N/m

Ciężarek o masie 0,6 kg zostaje przymocowany do dolnego końca nierozciągniętej pionowej sprężyny o k = 500 N/m i puszczony ze spoczynku. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największe wydłużenie xmax sprężyny w cm.

m = 0,6 kgk = 500 N/mg = 9,81 m/s²
xmax = cm
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
S20 m/sO5 m/sf = 440 Hz

Źródło o częstotliwości 440 Hz poruszające się z prędkością 20 m/s i obserwator poruszający się z prędkością 5 m/s zbliżają się do siebie. Prędkość dźwięku wynosi 343 m/s. Znajdź częstotliwość f′, którą słyszy obserwator.

f = 440 Hzv = 343 m/svs = 20 m/svo = 5 m/s
f′ = Hz
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
λ = 633 nmd = 0,5 mmL = 1,5 my = ?

Światło o długości fali 633 nm pada na dwie szczeliny odległe o 0,5 mm. Ekran jest oddalony o 1,5 m. Znajdź odległość y2 od środkowego jasnego prążka do jasnego prążka numer 2.

λ = 633 nmd = 0,5 mmL = 1,5 mm = 2
y2 = mm

3Roztwory

1.Kinematyka

Odpowiedź: s = 89,29 m

Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.

Jednostki

v₀ = 90/3,6 = 25 m/s

Droga hamowania

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 25²/(2·3,5) = 89,29 m

Odpowiedź

s = 89,29 m
2.Kinematyka

Odpowiedź: t = 4,911 s

Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.

Równanie ruchu

Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.

−25 = 19·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 19·t − 25 = 0

Rozwiąż równanie kwadratowe

Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.

t = (19 + √(19² + 2·9,81·25))/9,81 = 4,911 s

Odpowiedź

t = 4,911 s
3.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: μ = 0,1994

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Opóźnienie

a = v₀²/(2d) = 3²/(2·2,3) = 1,957 m/s²

Współczynnik tarcia

μ·m·g = m·a → μ = a/g = 1,957/9,81 = 0,1994

Odpowiedź

μ = 0,1994
4.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: T = 60,63 N

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Siły wzdłuż nici

m₂·g = 68,67 N
m₁·g·sin θ = 45,01 N
μ·m₁·g·cos θ = 6,429 N

Przyspieszenie układu

a = (68,67 − 45,01 − 6,429)/15 = 1,148 m/s²

Siła naciągu z wiszącego ciężarka

m2·g − T = m2·a → T = 7·(9,81 − 1,148) = 60,63 N

Odpowiedź

T = 60,63 N
5.Rzut ukośny

Odpowiedź: x = 127,5 m

Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.

Rozłóż prędkość początkową

Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.

vx = v0·cos θ = 38·cos 30° = 32,91 m/s
vy = v0·sin θ = 38·sin 30° = 19 m/s

Czas lotu

Start i lądowanie na tej samej wysokości: t = 2vy/g.

t = 2·19/9,81 = 3,874 s

Odległość pozioma

x = vx·t = 32,91·3,874 = 127,5 m

Odpowiedź

x = 127,5 m
6.Rzut ukośny

Odpowiedź: H = 45,73 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Pionowa prędkość początkowa

vy = 15·sin 45° = 10,61 m/s

Wzniesienie ponad klif

Δh = vy²/(2g) = 10,61²/(2·9,81) = 5,734 m

Wysokość nad ziemią

H = 40 + 5,734 = 45,73 m

Odpowiedź

H = 45,73 m
7.Ruch po okręgu

Odpowiedź: vmax = 15,34 m/s

Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.

Tarcie pełni rolę siły dośrodkowej

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,4·9,81·60) = 15,34 m/s

Odpowiedź

vmax = 15,34 m/s (55,24 km/h)
8.Ruch po okręgu

Odpowiedź: T = 192,4 N

Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.

Siły w najniższym punkcie

Kierunek do środka (w górę) jest dodatni.

T − m·g = m·v²/r
T = 1,9·9,81 + 1,9·8²/0,7 = 18,64 + 173,7 = 192,4 N

Odpowiedź

T = 192,4 N
9.Praca i energia

Odpowiedź: P = 11,14 kW

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Moc to siła razy prędkość: P = F·v.

Siła napędowa

m·g = 1500·9,81 = 14715 N
mg·sin θ = 14715·sin 2° = 513,5 N
F = 513,5 + 600 = 1114 N

Moc

v = 36/3,6 = 10 m/s
P = F·v = 1114·10 = 11135 W = 11,14 kW

Odpowiedź

P = 11,14 kW
10.Praca i energia

Odpowiedź: v = 7,83 m/s

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Energia po szorstkim pasie

Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.

mgh − μmgL = 4,905·(4 − 0,25·3,5) = 15,33 J

Prędkość przy sprężynie

½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·3,125) = 7,83 m/s

Odpowiedź

v = 7,83 m/s
11.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: v′2 = 5,455 m/s

Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.

Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem

Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.

v′1 = (3 − 2,5)/(3 + 2,5)·5 = 0,4545 m/s
v′2 = 2·3/(3 + 2,5)·5 = 5,455 m/s

Odpowiedź

v′2 = 5,455 m/s
12.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: v′ = 9,508 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Składowe pędu

px = 1100·16 = 17600 kg·m/s
py = 900·8 = 7200 kg·m/s

Prędkość wraku

v′ = √(px² + py²)/(m1 + m2) = 19016/2000 = 9,508 m/s

Odpowiedź

v′ = 9,508 m/s
13.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: L = 0,4199 m

Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².

Wyznacz długość

L = g·(T/2π)² = 9,81·(1,3/2π)² = 0,4199 m

Odpowiedź

L = 0,4199 m
14.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: xmax = 2,354 cm

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Położenie równowagi i amplituda

x₀ = m·g/k = 0,6·9,81/500 = 0,01177 m = A

Najniższy punkt

xmax = 2A = 0,02354 m = 2,354 cm

Odpowiedź

xmax = 2,354 cm
15.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: f′ = 474,1 Hz

Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.

Wzór na efekt Dopplera

f′ = f·(v + vo)/(v − vs) = 440·(343 + 5)/(343 − 20)
f′ = 474,1 Hz

Odpowiedź

f′ = 474,1 Hz
16.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: y2 = 3,798 mm

Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …

Odstęp prążków

Δy = λL/d = 633 × 10⁻⁹·1,5/(0,5 × 10⁻³) = 1,899 mm

Prążek numer 2

y2 = 2·1,899 = 3,798 mm

Odpowiedź

y2 = 3,798 mm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics