Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący z prędkością 72 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 7,5 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz drogę hamowania s.
v₀ = 72 km/ha = −7,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematykaTrudny
Kamień zostaje upuszczony bez prędkości początkowej do studni. Plusk słychać 4,3 s po puszczeniu kamienia. Prędkość dźwięku wynosi 343 m/s; pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz głębokość d studni.
ttotal = 4,3 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Sanki o masie 10 kg są ciągnięte po poziomym śniegu za pomocą liny nachylonej pod kątem 25° do poziomu siłą 100 N. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a sanek.
m = 10 kgF = 100 Nθ = 25°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 5 kg na rampie nachylonej pod kątem 30° jest połączony lekką nicią przechodzącą przez bloczek bez tarcia na szczycie rampy z wiszącym ciężarkiem o masie 9,5 kg. Wiszący ciężarek porusza się w dół. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a rampą wynosi 0,15. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.
m1 = 5 kgm2 = 9,5 kgθ = 30°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 60° do poziomu z płaskiego terenu. Pomiń opór powietrza. Wyznacz odległość poziomą x pokonaną, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 26 m/sθ = 60°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłkę rzucono z poziomu ziemi z prędkością 37 m/s pod kątem 65° do poziomu. Ląduje, już opadając, na płaskim dachu budynku o wysokości 2 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz odległość poziomą x od punktu wyrzutu do miejsca lądowania.
v₀ = 37 m/sθ = 65°hroof = 2 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Ruch po okręguŚredni
Mała kulka na nici o długości 1,9 m porusza się po poziomym okręgu tak, że nić tworzy stały kąt 50° z pionem (wahadło stożkowe). Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v kulki.
L = 1,9 mθ = 50°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
Kulka o masie 0,6 kg na nici o długości 1 m porusza się po okręgu w płaszczyźnie pionowej. W najniższym punkcie ma prędkość 8 m/s. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici w najniższym punkcie.
m = 0,6 kgr = 1 mv = 8 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.Praca i energiaŚredni
Klocek o masie 5 kg zsuwa się na odcinku 9 m po zboczu nachylonym pod kątem 40° do poziomu, przy współczynniku tarcia kinetycznego 0,35. Wyznacz pracę Wf wykonaną przeciw tarciu.
m = 5 kgθ = 40°μ = 0,35d = 9 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 2 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 3,5 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 2 m (μ = 0,25), a potem trafia na sprężynę (k = 2000 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.
m = 2 kgh = 3,5 mL = 2 mμ = 0,25k = 2000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Pęd i zderzeniaŚredni
Wózek o masie 4,5 kg jadący z prędkością 10 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 2,5 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′1 pierwszego wózka po zderzeniu (dodatnią w jego pierwotnym kierunku).
m1 = 4,5 kgm2 = 2,5 kgv1 = 10 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
Samochód o masie 900 kg uderza w zaparkowany samochód o masie 1100 kg. Wraki sczepiają się i suną 11 m, zanim się zatrzymają. Współczynnik tarcia kinetycznego między oponami a drogą wynosi 0,6. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v1 pierwszego samochodu tuż przed zderzeniem.
Jaką długość musi mieć wahadło matematyczne, aby jego okres wynosił 1,5 s? Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz L.
T = 1,5 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
Masę 2,6 kg na sprężynie o k = 420 N/m odciągnięto o 3 cm od położenia równowagi i puszczono. Wyznacz całkowitą energię E drgań.
m = 2,6 kgk = 420 N/mA = 3 cm
E = J
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Jedna maszyna daje w pewnym punkcie poziom dźwięku 80 dB. Znajdź poziom β w tym punkcie, gdy jednocześnie pracuje 5 jednakowych maszyn (źródła niekoherentne).
β1 = 80 dBn = 5
β = dB
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Siatka o 200 liniach na milimetr pokazuje maksimum rzędu 1 linii widmowej pod kątem 5,7° od kierunku prostego. Znajdź długość fali λ tej linii.
N = 200 mm⁻¹θ1 = 5,7°m = 1
λ = nm
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: s = 26,67 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 72/3,6 = 20 m/s
Droga hamowania
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 20²/(2·7,5) = 26,67 m
Odpowiedź
s = 26,67 m
2.Kinematyka
Odpowiedź: d = 81 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Dwie części czasu
½·9,81·t₁² = 343·(4,3 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 1475 = 0
Czas spadania
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·1475))/(2·4,905) = 4,064 s
Głębokość
d = ½·9,81·4,064² = 81 m
Odpowiedź
d = 81 m
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 7,946 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Siła nacisku
N = m·g − F·sin θ = 98,1 − 100·sin 25° = 55,84 N
Siły poziome
m·a = F·cos θ − μ·N = 90,63 − 11,17
a = 79,46/10 = 7,946 m/s²
Odpowiedź
a = 7,946 m/s²
4.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: T = 52,38 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Siły wzdłuż nici
m₂·g = 93,2 N
m₁·g·sin θ = 24,52 N
μ·m₁·g·cos θ = 6,372 N
Przyspieszenie układu
a = (93,2 − 24,52 − 6,372)/14,5 = 4,296 m/s²
Siła naciągu z wiszącego ciężarka
m2·g − T = m2·a → T = 9,5·(9,81 − 4,296) = 52,38 N
Odpowiedź
T = 52,38 N
5.Rzut ukośny
Odpowiedź: x = 59,68 m
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Rozłóż prędkość początkową
Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.
vx = v0·cos θ = 26·cos 60° = 13 m/s
vy = v0·sin θ = 26·sin 60° = 22,52 m/s
Czas lotu
Start i lądowanie na tej samej wysokości: t = 2vy/g.
t = 2·22,52/9,81 = 4,591 s
Odległość pozioma
x = vx·t = 13·4,591 = 59,68 m
Odpowiedź
x = 59,68 m
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: x = 106 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Rozłóż prędkość początkową
vx = 15,64 m/s, vy = 33,53 m/s
Czas do lądowania na dachu
Większy pierwiastek: piłka opada.
2 = 33,53·t − 4,905·t²
t = (33,53 + √(33,53² − 2·9,81·2))/9,81 = 6,776 s
Odległość pozioma
x = vx·t = 15,64·6,776 = 106 m
Odpowiedź
x = 106 m
7.Ruch po okręgu
Odpowiedź: v = 4,125 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Promień okręgu
r = L·sin θ = 1,9·sin 50° = 1,455 m
Prędkość
Siła naciągu i siła ciężkości razem dają siłę skierowaną do środka: tan θ = v²/(r·g).
v = √(r·g·tan θ) = √(1,455·9,81·tan 50°) = 4,125 m/s
Odpowiedź
v = 4,125 m/s
8.Ruch po okręgu
Odpowiedź: T = 44,29 N
Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.
Siły w najniższym punkcie
Kierunek do środka (w górę) jest dodatni.
T − m·g = m·v²/r
T = 0,6·9,81 + 0,6·8²/1 = 5,886 + 38,4 = 44,29 N
Odpowiedź
T = 44,29 N
9.Praca i energia
Odpowiedź: Wf = 118,4 J
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Siła tarcia
N = mg·cos θ = 49,05·0,766 = 37,57 N
F = μN = 0,35·37,57 = 13,15 N
Praca przeciw tarciu
Wf = F·d = 13,15·9 = 118,4 J
Odpowiedź
Wf = 118,4 J
10.Praca i energia
Odpowiedź: x = 24,26 cm
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia po szorstkim pasie
Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.
mgh − μmgL = 19,62·(3,5 − 0,25·2) = 58,86 J
Maksymalne ugięcie
½kx² = 58,86 → x = √(2·58,86/2000) = 0,2426 m = 24,26 cm
Odpowiedź
x = 24,26 cm
11.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′1 = 2,857 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem
Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.
v′1 = (4,5 − 2,5)/(4,5 + 2,5)·10 = 2,857 m/s
v′2 = 2·4,5/(4,5 + 2,5)·10 = 12,86 m/s
Odpowiedź
v′1 = 2,857 m/s
12.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v1 = 25,29 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².
Wyznacz długość
L = g·(T/2π)² = 9,81·(1,5/2π)² = 0,5591 m
Odpowiedź
L = 0,5591 m
14.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: E = 0,189 J
Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².
Pulsacja
ω = √(420/2,6) = 12,71 rad/s
Energia
E = ½·k·A² = ½·420·0,03² = 0,189 J
Odpowiedź
E = 0,189 J
15.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: β = 86,99 dB
Fale: fala okresowa przesuwa się o jedną długość fali w ciągu jednego okresu, więc v = fλ, gdzie T = 1/f. Na napiętej strunie v = √(T/μ), gdzie T to naciąg, a μ = m/L to masa na metr. Dźwięk w powietrzu rozchodzi się z prędkością około 343 m/s w 20 °C, światło w próżni z c = 3,00 × 10⁸ m/s. Głośność mierzy się w skali logarytmicznej: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, gdzie I₀ = 10⁻¹² W/m², więc 10 razy większe natężenie dodaje 10 dB. Źródło punktowe rozprasza moc P na sferę: I = P/(4πr²).
Całkowite natężenie
I = 5·I₁
Poziom
β = 80 + 10·log₁₀(5) = 86,99 dB
Odpowiedź
β = 86,99 dB
16.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: λ = 496,6 nm
Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …