Fizyka 1: Mechanika: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 16 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Kinematyka

Prędkość
v = v0 + a·t
Przemieszczenie
s = v0·t + ½·a·t²
Bez czasu
v² = v0² + 2·a·s
Jednostki
1 m/s = 3,6 km/h

Metoda

  1. Wypisz dane: v₀, v, a, t i s, z jednostkami.
  2. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i niewiadomą.
  3. Wybierz jeden kierunek dodatni i nadaj wielkościom przeciwnie skierowanym znak minus.
  4. Rozwiąż i sprawdź, czy odpowiedź ma sens fizyczny.

Zasady dynamiki Newtona

Druga zasada
ΣF = m·a
Ciężar
W = m·g
Tarcie kinetyczne
Ff = μ·N
Na równi pochyłej
wzdłuż: m·g·sin θ, prostopadle: m·g·cos θ

Metoda

  1. Narysuj schemat sił ze wszystkimi siłami działającymi na ciało.
  2. Wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu.
  3. Rozłóż siły na składowe wzdłuż ruchu i prostopadłe do niego (na równi: m·g·sin θ wzdłuż, m·g·cos θ prostopadle do równi).
  4. Zastosuj ΣF = m·a wzdłuż ruchu; tarcie to μ·N przeciwnie do ruchu.

Rzut ukośny

Składowe
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Położenie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksymalna wysokość
H = h + vy²/(2g)
Zasięg (teren płaski)
R = v0²·sin 2θ/g

Metoda

  1. Rozłóż prędkość początkową na składowe: vx = v₀·cos θ i vy = v₀·sin θ.
  2. Ruch poziomy ma stałą prędkość; ruch pionowy ma przyspieszenie −g.
  3. Wyznacz czas lotu z ruchu pionowego.
  4. Użyj tego czasu w ruchu poziomym, aby wyznaczyć zasięg.

Ruch po okręgu

Przyspieszenie dośrodkowe
a = v²/r = ω²·r
Siła dośrodkowa
F = m·v²/r
Prędkość kątowa
ω = v/r = 2π/T
Płaski zakręt, tarcie
vmax = √(μ·g·r)

Praca i energia

Energia kinetyczna
Ek = ½mv²
Energia potencjalna
Ep = mgh
Bilans energii
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Praca tarcia
W = μ·N·d
Moc
P = W/t

Pęd i zderzenia

Pęd
p = m·v
Zasada zachowania
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Doskonale niesprężyste
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Popęd siły
J = F·Δt = m·Δv

Metoda

  1. Wybierz kierunek dodatni i nadaj każdej prędkości znak.
  2. Zapisz całkowity pęd przed zderzeniem: Σm·v.
  3. W zderzeniu doskonale niesprężystym ciała poruszają się potem razem; w zderzeniu sprężystym zachowana jest także energia kinetyczna.
  4. Przyrównaj pęd przed do pędu po i rozwiąż.

Sprężyny i wahadła

Masa na sprężynie
T = 2π·√(m/k)
Wahadło
T = 2π·√(L/g)
Pulsacja
ω = √(k/m) = 2π/T
Maksymalna prędkość i przyspieszenie
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Energia
E = ½·k·A²

Fale, dźwięk i optyka

Prędkość fali
v = fλ, T = 1/f
Struna
v = √(T/μ), μ = m/L
Poziom natężenia dźwięku
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Źródło punktowe
I = P/(4πr²)
Fale stojące
struna lub rura otwarta fn = n·v/(2L); rura zamknięta fn = n·v/(4L), n nieparzyste
Efekt Dopplera
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Współczynnik załamania
n = c/v, λ = λ0/n
Prawo Snelliusa
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kąt graniczny
sin θc = n2/n1
Światłowód
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Soczewki i zwierciadła
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Podwójna szczelina
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Siatka
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Pojedyncza szczelina
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Metoda

  1. Rozpoznaj rodzaj zadania: prędkość fali, poziom dźwięku, fala stojąca, efekt Dopplera, załamanie, soczewka lub zwierciadło albo interferencja.
  2. Najpierw zapisz zależność: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) lub n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
  4. Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.

2Zadania do ćwiczenia

1.KinematykaŚredni
t (s)v (m/s)2,667 s20

Samochód jadący z prędkością 72 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 7,5 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz drogę hamowania s.

v₀ = 72 km/ha = −7,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematykaTrudny
d = ?

Kamień zostaje upuszczony bez prędkości początkowej do studni. Plusk słychać 4,3 s po puszczeniu kamienia. Prędkość dźwięku wynosi 343 m/s; pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz głębokość d studni.

ttotal = 4,3 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
10 kg25°F = 100 Nμ = 0,2

Sanki o masie 10 kg są ciągnięte po poziomym śniegu za pomocą liny nachylonej pod kątem 25° do poziomu siłą 100 N. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a sanek.

m = 10 kgF = 100 Nθ = 25°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
m1​ = 5 kg9,5 kgθ = 30°

Klocek o masie 5 kg na rampie nachylonej pod kątem 30° jest połączony lekką nicią przechodzącą przez bloczek bez tarcia na szczycie rampy z wiszącym ciężarkiem o masie 9,5 kg. Wiszący ciężarek porusza się w dół. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a rampą wynosi 0,15. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.

m1 = 5 kgm2 = 9,5 kgθ = 30°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
v0​ = 26 m/s60°x = ?

Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 60° do poziomu z płaskiego terenu. Pomiń opór powietrza. Wyznacz odległość poziomą x pokonaną, zanim piłka uderzy w ziemię.

v0 = 26 m/sθ = 60°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Rzut ukośnyTrudny
2 mv0​ = 37 m/s65°x = ?

Piłkę rzucono z poziomu ziemi z prędkością 37 m/s pod kątem 65° do poziomu. Ląduje, już opadając, na płaskim dachu budynku o wysokości 2 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz odległość poziomą x od punktu wyrzutu do miejsca lądowania.

v₀ = 37 m/sθ = 65°hroof = 2 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Ruch po okręguŚredni
L = 1,9 m50°

Mała kulka na nici o długości 1,9 m porusza się po poziomym okręgu tak, że nić tworzy stały kąt 50° z pionem (wahadło stożkowe). Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v kulki.

L = 1,9 mθ = 50°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
r = 1 mv = 8 m/s

Kulka o masie 0,6 kg na nici o długości 1 m porusza się po okręgu w płaszczyźnie pionowej. W najniższym punkcie ma prędkość 8 m/s. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici w najniższym punkcie.

m = 0,6 kgr = 1 mv = 8 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.Praca i energiaŚredni
40°d = 9 mμ = 0,35

Klocek o masie 5 kg zsuwa się na odcinku 9 m po zboczu nachylonym pod kątem 40° do poziomu, przy współczynniku tarcia kinetycznego 0,35. Wyznacz pracę Wf wykonaną przeciw tarciu.

m = 5 kgθ = 40°μ = 0,35d = 9 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.Praca i energiaTrudny
h = 3,5 mL = 2 mμ = 0,25k = 2000 N/m

Klocek o masie 2 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 3,5 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 2 m (μ = 0,25), a potem trafia na sprężynę (k = 2000 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.

m = 2 kgh = 3,5 mL = 2 mμ = 0,25k = 2000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Pęd i zderzeniaŚredni
4,5 kg10 m/s2,5 kg

Wózek o masie 4,5 kg jadący z prędkością 10 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 2,5 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′1 pierwszego wózka po zderzeniu (dodatnią w jego pierwotnym kierunku).

m1 = 4,5 kgm2 = 2,5 kgv1 = 10 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
900 kgv1​ = ?1100 kg

Samochód o masie 900 kg uderza w zaparkowany samochód o masie 1100 kg. Wraki sczepiają się i suną 11 m, zanim się zatrzymają. Współczynnik tarcia kinetycznego między oponami a drogą wynosi 0,6. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v1 pierwszego samochodu tuż przed zderzeniem.

m1 = 900 kgm2 = 1100 kgd = 11 mμ = 0,6g = 9,81 m/s²
v1 = m/s
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
L = ?

Jaką długość musi mieć wahadło matematyczne, aby jego okres wynosił 1,5 s? Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz L.

T = 1,5 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
2,6 kgk = 420 N/mA = 3 cm

Masę 2,6 kg na sprężynie o k = 420 N/m odciągnięto o 3 cm od położenia równowagi i puszczono. Wyznacz całkowitą energię E drgań.

m = 2,6 kgk = 420 N/mA = 3 cm
E = J
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
P5 × 80 dB

Jedna maszyna daje w pewnym punkcie poziom dźwięku 80 dB. Znajdź poziom β w tym punkcie, gdy jednocześnie pracuje 5 jednakowych maszyn (źródła niekoherentne).

β1 = 80 dBn = 5
β = dB
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
λ = ?5,7°

Siatka o 200 liniach na milimetr pokazuje maksimum rzędu 1 linii widmowej pod kątem 5,7° od kierunku prostego. Znajdź długość fali λ tej linii.

N = 200 mm⁻¹θ1 = 5,7°m = 1
λ = nm

3Roztwory

1.Kinematyka

Odpowiedź: s = 26,67 m

Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.

Jednostki

v₀ = 72/3,6 = 20 m/s

Droga hamowania

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 20²/(2·7,5) = 26,67 m

Odpowiedź

s = 26,67 m
2.Kinematyka

Odpowiedź: d = 81 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Dwie części czasu

½·9,81·t₁² = 343·(4,3 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 1475 = 0

Czas spadania

Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.

t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·1475))/(2·4,905) = 4,064 s

Głębokość

d = ½·9,81·4,064² = 81 m

Odpowiedź

d = 81 m
3.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 7,946 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Siła nacisku

N = m·g − F·sin θ = 98,1 − 100·sin 25° = 55,84 N

Siły poziome

m·a = F·cos θ − μ·N = 90,63 − 11,17
a = 79,46/10 = 7,946 m/s²

Odpowiedź

a = 7,946 m/s²
4.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: T = 52,38 N

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Siły wzdłuż nici

m₂·g = 93,2 N
m₁·g·sin θ = 24,52 N
μ·m₁·g·cos θ = 6,372 N

Przyspieszenie układu

a = (93,2 − 24,52 − 6,372)/14,5 = 4,296 m/s²

Siła naciągu z wiszącego ciężarka

m2·g − T = m2·a → T = 9,5·(9,81 − 4,296) = 52,38 N

Odpowiedź

T = 52,38 N
5.Rzut ukośny

Odpowiedź: x = 59,68 m

Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.

Rozłóż prędkość początkową

Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.

vx = v0·cos θ = 26·cos 60° = 13 m/s
vy = v0·sin θ = 26·sin 60° = 22,52 m/s

Czas lotu

Start i lądowanie na tej samej wysokości: t = 2vy/g.

t = 2·22,52/9,81 = 4,591 s

Odległość pozioma

x = vx·t = 13·4,591 = 59,68 m

Odpowiedź

x = 59,68 m
6.Rzut ukośny

Odpowiedź: x = 106 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Rozłóż prędkość początkową

vx = 15,64 m/s, vy = 33,53 m/s

Czas do lądowania na dachu

Większy pierwiastek: piłka opada.

2 = 33,53·t − 4,905·t²
t = (33,53 + √(33,53² − 2·9,81·2))/9,81 = 6,776 s

Odległość pozioma

x = vx·t = 15,64·6,776 = 106 m

Odpowiedź

x = 106 m
7.Ruch po okręgu

Odpowiedź: v = 4,125 m/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Promień okręgu

r = L·sin θ = 1,9·sin 50° = 1,455 m

Prędkość

Siła naciągu i siła ciężkości razem dają siłę skierowaną do środka: tan θ = v²/(r·g).

v = √(r·g·tan θ) = √(1,455·9,81·tan 50°) = 4,125 m/s

Odpowiedź

v = 4,125 m/s
8.Ruch po okręgu

Odpowiedź: T = 44,29 N

Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.

Siły w najniższym punkcie

Kierunek do środka (w górę) jest dodatni.

T − m·g = m·v²/r
T = 0,6·9,81 + 0,6·8²/1 = 5,886 + 38,4 = 44,29 N

Odpowiedź

T = 44,29 N
9.Praca i energia

Odpowiedź: Wf = 118,4 J

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Siła tarcia

N = mg·cos θ = 49,05·0,766 = 37,57 N
F = μN = 0,35·37,57 = 13,15 N

Praca przeciw tarciu

Wf = F·d = 13,15·9 = 118,4 J

Odpowiedź

Wf = 118,4 J
10.Praca i energia

Odpowiedź: x = 24,26 cm

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Energia po szorstkim pasie

Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.

mgh − μmgL = 19,62·(3,5 − 0,25·2) = 58,86 J

Maksymalne ugięcie

½kx² = 58,86 → x = √(2·58,86/2000) = 0,2426 m = 24,26 cm

Odpowiedź

x = 24,26 cm
11.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: v′1 = 2,857 m/s

Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.

Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem

Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.

v′1 = (4,5 − 2,5)/(4,5 + 2,5)·10 = 2,857 m/s
v′2 = 2·4,5/(4,5 + 2,5)·10 = 12,86 m/s

Odpowiedź

v′1 = 2,857 m/s
12.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: v1 = 25,29 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Prędkość po zderzeniu

V = √(2·μ·g·d) = √(2·0,6·9,81·11) = 11,38 m/s

Pęd w zderzeniu

m1·v1 = (m1 + m2)·V → v1 = 2000·11,38/900 = 25,29 m/s

Odpowiedź

v1 = 25,29 m/s
(91,04 km/h)
13.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: L = 0,5591 m

Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².

Wyznacz długość

L = g·(T/2π)² = 9,81·(1,5/2π)² = 0,5591 m

Odpowiedź

L = 0,5591 m
14.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: E = 0,189 J

Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².

Pulsacja

ω = √(420/2,6) = 12,71 rad/s

Energia

E = ½·k·A² = ½·420·0,03² = 0,189 J

Odpowiedź

E = 0,189 J
15.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: β = 86,99 dB

Fale: fala okresowa przesuwa się o jedną długość fali w ciągu jednego okresu, więc v = fλ, gdzie T = 1/f. Na napiętej strunie v = √(T/μ), gdzie T to naciąg, a μ = m/L to masa na metr. Dźwięk w powietrzu rozchodzi się z prędkością około 343 m/s w 20 °C, światło w próżni z c = 3,00 × 10⁸ m/s. Głośność mierzy się w skali logarytmicznej: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, gdzie I₀ = 10⁻¹² W/m², więc 10 razy większe natężenie dodaje 10 dB. Źródło punktowe rozprasza moc P na sferę: I = P/(4πr²).

Całkowite natężenie

I = 5·I₁

Poziom

β = 80 + 10·log₁₀(5) = 86,99 dB

Odpowiedź

β = 86,99 dB
16.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: λ = 496,6 nm

Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …

Długość fali

λ = d·sin θ/m = 5 × 10⁻⁶·sin 5,7°/1 = 496,6 nm

Odpowiedź

λ = 496,6 nm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics