Fizyka 1: Mechanika: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 16 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Kinematyka

Prędkość
v = v0 + a·t
Przemieszczenie
s = v0·t + ½·a·t²
Bez czasu
v² = v0² + 2·a·s
Jednostki
1 m/s = 3,6 km/h

Metoda

  1. Wypisz dane: v₀, v, a, t i s, z jednostkami.
  2. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i niewiadomą.
  3. Wybierz jeden kierunek dodatni i nadaj wielkościom przeciwnie skierowanym znak minus.
  4. Rozwiąż i sprawdź, czy odpowiedź ma sens fizyczny.

Zasady dynamiki Newtona

Druga zasada
ΣF = m·a
Ciężar
W = m·g
Tarcie kinetyczne
Ff = μ·N
Na równi pochyłej
wzdłuż: m·g·sin θ, prostopadle: m·g·cos θ

Metoda

  1. Narysuj schemat sił ze wszystkimi siłami działającymi na ciało.
  2. Wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu.
  3. Rozłóż siły na składowe wzdłuż ruchu i prostopadłe do niego (na równi: m·g·sin θ wzdłuż, m·g·cos θ prostopadle do równi).
  4. Zastosuj ΣF = m·a wzdłuż ruchu; tarcie to μ·N przeciwnie do ruchu.

Rzut ukośny

Składowe
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Położenie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksymalna wysokość
H = h + vy²/(2g)
Zasięg (teren płaski)
R = v0²·sin 2θ/g

Metoda

  1. Rozłóż prędkość początkową na składowe: vx = v₀·cos θ i vy = v₀·sin θ.
  2. Ruch poziomy ma stałą prędkość; ruch pionowy ma przyspieszenie −g.
  3. Wyznacz czas lotu z ruchu pionowego.
  4. Użyj tego czasu w ruchu poziomym, aby wyznaczyć zasięg.

Ruch po okręgu

Przyspieszenie dośrodkowe
a = v²/r = ω²·r
Siła dośrodkowa
F = m·v²/r
Prędkość kątowa
ω = v/r = 2π/T
Płaski zakręt, tarcie
vmax = √(μ·g·r)

Praca i energia

Energia kinetyczna
Ek = ½mv²
Energia potencjalna
Ep = mgh
Bilans energii
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Praca tarcia
W = μ·N·d
Moc
P = W/t

Pęd i zderzenia

Pęd
p = m·v
Zasada zachowania
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Doskonale niesprężyste
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Popęd siły
J = F·Δt = m·Δv

Metoda

  1. Wybierz kierunek dodatni i nadaj każdej prędkości znak.
  2. Zapisz całkowity pęd przed zderzeniem: Σm·v.
  3. W zderzeniu doskonale niesprężystym ciała poruszają się potem razem; w zderzeniu sprężystym zachowana jest także energia kinetyczna.
  4. Przyrównaj pęd przed do pędu po i rozwiąż.

Sprężyny i wahadła

Masa na sprężynie
T = 2π·√(m/k)
Wahadło
T = 2π·√(L/g)
Pulsacja
ω = √(k/m) = 2π/T
Maksymalna prędkość i przyspieszenie
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Energia
E = ½·k·A²

Fale, dźwięk i optyka

Prędkość fali
v = fλ, T = 1/f
Struna
v = √(T/μ), μ = m/L
Poziom natężenia dźwięku
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Źródło punktowe
I = P/(4πr²)
Fale stojące
struna lub rura otwarta fn = n·v/(2L); rura zamknięta fn = n·v/(4L), n nieparzyste
Efekt Dopplera
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Współczynnik załamania
n = c/v, λ = λ0/n
Prawo Snelliusa
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kąt graniczny
sin θc = n2/n1
Światłowód
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Soczewki i zwierciadła
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Podwójna szczelina
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Siatka
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Pojedyncza szczelina
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Metoda

  1. Rozpoznaj rodzaj zadania: prędkość fali, poziom dźwięku, fala stojąca, efekt Dopplera, załamanie, soczewka lub zwierciadło albo interferencja.
  2. Najpierw zapisz zależność: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) lub n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
  4. Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.

2Zadania do ćwiczenia

1.KinematykaŚredni
t (s)v (m/s)1,736 s13,89

Samochód jadący z prędkością 50 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 8 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz drogę hamowania s.

v₀ = 50 km/ha = −8 m/s²v = 0
s = m
2.KinematykaTrudny
t (s)v (m/s)5 s

Tramwaj rusza z miejsca i przyspiesza z przyspieszeniem 2 m/s² przez 5 s, potem jedzie ze stałą prędkością przez 13 s, a na koniec hamuje z opóźnieniem 4,5 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz całkowitą drogę s między dwoma przystankami.

a1 = 2 m/s²t1 = 5 st2 = 13 sa3 = −4,5 m/s²
s = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
θ = 45°a = ?m = 7 kg

Klocek o masie 7 kg zsuwa się po równi nachylonej pod kątem 45° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.

m = 7 kgθ = 45°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
m1​ = 9 kg3,5 kgμ = 0,25

Klocek o masie 9 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 3,5 kg. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a stołem wynosi 0,25. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a układu.

m1 = 9 kgm2 = 3,5 kgμ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
v0​ = 34 m/sθ = ?R = 105 m

Piłkę wyrzucono z poziomego terenu z prędkością 34 m/s i ma ona upaść 105 m dalej. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz mniejszy z dwóch możliwych kątów wyrzutu θ.

v₀ = 34 m/sR = 105 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Rzut ukośnyTrudny
2 mv0​ = 17 m/s55°x = ?

Piłkę rzucono z poziomu ziemi z prędkością 17 m/s pod kątem 55° do poziomu. Ląduje, już opadając, na płaskim dachu budynku o wysokości 2 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz odległość poziomą x od punktu wyrzutu do miejsca lądowania.

v₀ = 17 m/sθ = 55°hroof = 2 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Ruch po okręguŚredni
L = 0,5 m20°

Mała kulka na nici o długości 0,5 m porusza się po poziomym okręgu tak, że nić tworzy stały kąt 20° z pionem (wahadło stożkowe). Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz czas T jednego obiegu.

L = 0,5 mθ = 20°g = 9,81 m/s²
T = s
8.Ruch po okręguTrudny
r = 1,2 mv = ?

Kulka na nici o długości 1,2 m porusza się po okręgu w płaszczyźnie pionowej. Przyjmij g = 9,81 m/s². Jaka jest najmniejsza prędkość vmin w najwyższym punkcie, przy której nić jest jeszcze napięta?

r = 1,2 mg = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.Praca i energiaŚredni
0,25 kgk = 1000 N/mh = ?

Zabawkowa wyrzutnia ma pionową sprężynę o sztywności 1000 N/m. Kładzie się na niej kulkę o masie 0,25 kg, ściska sprężynę o 4 cm, a następnie ją zwalnia. Pomijając opór powietrza i masę sprężyny, wyznacz wysokość h, na jaką wzniesie się kulka, mierzoną od jej położenia przy ściśniętej sprężynie.

m = 0,25 kgk = 1000 N/mx = 4 cmg = 9,81 m/s²
h = m
10.Praca i energiaTrudny
h = 1,5 mL = 1 mμ = 0,25k = 800 N/m

Klocek o masie 1 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 1,5 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 1 m (μ = 0,25), a potem trafia na sprężynę (k = 800 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.

m = 1 kgh = 1,5 mL = 1 mμ = 0,25k = 800 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Pęd i zderzeniaŚredni
2 kg61 m/s4 kgv′2​ = ?

Pocisk o masie 6 kg lecący poziomo z prędkością 16 m/s rozpada się w wybuchu na dwa odłamki poruszające się wzdłuż tej samej prostej. Odłamek o masie 2 kg leci dalej do przodu z prędkością 61 m/s. Wyznacz prędkość v′2 odłamka o masie 4 kg (dodatnią w pierwotnym kierunku).

M = 6 kgu = 16 m/sm1 = 2 kgv′1 = 61 m/sm2 = 4 kg
v′2 = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
1900 kg22 m/s900 kg23 m/sθ = ?

Na skrzyżowaniu samochód o masie 1900 kg jadący na wschód z prędkością 22 m/s zderza się z samochodem o masie 900 kg jadącym na północ z prędkością 23 m/s. Samochody się sczepiają. Wyznacz kierunek θ ruchu wraku tuż po zderzeniu, mierzony od wschodu w stronę północy.

m1 = 1900 kgv1 = 22 m/s (E)m2 = 900 kgv2 = 23 m/s (N)
θ = °
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
L = 1,8 mT = 4,38 s

Astronauta na innej planecie stwierdza, że wahadło matematyczne o długości 1,8 m ma przy małych wychyleniach okres 4,38 s. Wyznacz przyspieszenie grawitacyjne g na tej planecie.

L = 1,8 mT = 4,38 s
g = m/s²
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
t (s)x (cm)t = ?5,4

Ciało wykonuje ruch harmoniczny z okresem 3,3 s i amplitudą 9 cm. Jaki najkrótszy czas t jest potrzebny, aby przejść z maksymalnego wychylenia 9 cm do wychylenia 5,4 cm?

T = 3,3 sA = 9 cmx = 5,4 cm
t = s
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Pβ = ?r = 10 m

Mały głośnik promieniuje moc akustyczną 0,05 W równo we wszystkich kierunkach. Znajdź poziom natężenia dźwięku β w odległości 10 m.

P = 0,05 Wr = 10 mI0 = 10⁻¹² W/m²
β = dB
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
λ = 500 nmθ1​ = ?

Światło o długości fali 500 nm pada pod kątem prostym na siatkę o 600 liniach na milimetr. Znajdź kąt θ1 maksimum rzędu 1.

N = 600 mm⁻¹λ = 500 nmm = 1
θ1 = °

3Roztwory

1.Kinematyka

Odpowiedź: s = 12,06 m

Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.

Jednostki

v₀ = 50/3,6 = 13,89 m/s

Droga hamowania

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 13,89²/(2·8) = 12,06 m

Odpowiedź

s = 12,06 m
2.Kinematyka

Odpowiedź: s = 166,1 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Prędkość maksymalna

v = a1·t1 = 2·5 = 10 m/s

Droga w każdej fazie

s1 = ½·2·5² = 25 m
s2 = 10·13 = 130 m
s3 = 10²/(2·4,5) = 11,11 m

Droga całkowita

s = 25 + 130 + 11,11 = 166,1 m

Odpowiedź

s = 166,1 m
3.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 5,549 m/s²

Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.

Siły wzdłuż równi

Kierunek w dół równi jest dodatni.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

Przyspieszenie

a = 9,81·(sin 45° − 0,2·cos 45°) = 9,81·(0,7071 − 0,1414) = 5,549 m/s²

Odpowiedź

a = 5,549 m/s²
4.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 0,981 m/s²

Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.

Przyspieszenie układu

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (34,34 − 22,07)/12,5 = 0,981 m/s²

Odpowiedź

a = 0,981 m/s²
5.Rzut ukośny

Odpowiedź: θ = 31,5 °

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Wzór na zasięg

R = v₀²·sin 2θ/g → sin 2θ = 9,81·105/34² = 0,891

Kąt

2θ = 63,01° → θ = 31,5°

Odpowiedź

θ = 31,5°

Drugie rozwiązanie to 90° − θ = 58,5°.

6.Rzut ukośny

Odpowiedź: x = 26,2 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Rozłóż prędkość początkową

vx = 9,751 m/s, vy = 13,93 m/s

Czas do lądowania na dachu

Większy pierwiastek: piłka opada.

2 = 13,93·t − 4,905·t²
t = (13,93 + √(13,93² − 2·9,81·2))/9,81 = 2,687 s

Odległość pozioma

x = vx·t = 9,751·2,687 = 26,2 m

Odpowiedź

x = 26,2 m
7.Ruch po okręgu

Odpowiedź: T = 1,375 s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Promień okręgu

r = L·sin θ = 0,5·sin 20° = 0,171 m

Prędkość

Siła naciągu i siła ciężkości razem dają siłę skierowaną do środka: tan θ = v²/(r·g).

v = √(r·g·tan θ) = √(0,171·9,81·tan 20°) = 0,7814 m/s

Okres

T = 2π·r/v = 2π·0,171/0,7814 = 1,375 s

Odpowiedź

T = 1,375 s
8.Ruch po okręgu

Odpowiedź: vmin = 3,431 m/s

Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.

Zerowy naciąg w najwyższym punkcie

m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·1,2) = 3,431 m/s

Odpowiedź

vmin = 3,431 m/s
9.Praca i energia

Odpowiedź: h = 0,3262 m

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Energia sprężyny

x = 4 cm = 0,04 m
½kx² = ½·1000·0,04² = 0,8 J

Wysokość

m·g = 0,25·9,81 = 2,453 N
h = ½kx²/(mg) = 0,8/2,453 = 0,3262 m

Odpowiedź

h = 0,3262 m
10.Praca i energia

Odpowiedź: x = 17,51 cm

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Energia po szorstkim pasie

Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.

mgh − μmgL = 9,81·(1,5 − 0,25·1) = 12,26 J

Maksymalne ugięcie

½kx² = 12,26 → x = √(2·12,26/800) = 0,1751 m = 17,51 cm

Odpowiedź

x = 17,51 cm
11.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: v′2 = −6,5 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Pęd przed

p = M·u = 6·16 = 96 kg·m/s

Pęd po

96 = 2·61 + 4·v′2
v′2 = (96 − 122)/4 = −6,5 m/s

Odpowiedź

v′2 = −6,5 m/s

Znak minus oznacza, że drugi odłamek leci do tyłu.

12.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: θ = 26,35 °

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Składowe pędu

px = 1900·22 = 41800 kg·m/s
py = 900·23 = 20700 kg·m/s

Kierunek

tan θ = py/px = 0,4952 → θ = 26,35°

Odpowiedź

θ = 26,35°
13.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: g = 3,704 m/s²

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Wyznacz g

g = 4π²·L/T² = 4π²·1,8/4,38² = 3,704 m/s²

Odpowiedź

g = 3,704 m/s²
14.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: t = 0,487 s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Pulsacja

ω = 2π/T = 2π/3,3 = 1,904 rad/s

Wyznacz czas

0,6 = cos(ω·t) → ω·t = arccos(0,6) = 0,9273 rad
t = 0,9273/1,904 = 0,487 s

Odpowiedź

t = 0,487 s
15.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: β = 76 dB

Fale: fala okresowa przesuwa się o jedną długość fali w ciągu jednego okresu, więc v = fλ, gdzie T = 1/f. Na napiętej strunie v = √(T/μ), gdzie T to naciąg, a μ = m/L to masa na metr. Dźwięk w powietrzu rozchodzi się z prędkością około 343 m/s w 20 °C, światło w próżni z c = 3,00 × 10⁸ m/s. Głośność mierzy się w skali logarytmicznej: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, gdzie I₀ = 10⁻¹² W/m², więc 10 razy większe natężenie dodaje 10 dB. Źródło punktowe rozprasza moc P na sferę: I = P/(4πr²).

Natężenie

I = P/(4πr²) = 3,979 × 10⁻⁵ W/m²

Poziom

β = 10·log₁₀(3,979 × 10⁻⁵/10⁻¹²) = 76 dB

Odpowiedź

β = 76 dB
16.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: θ1 = 17,46 °

Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …

Odstęp linii

d = 1/600 mm = 1,667 × 10⁻⁶ m

Równanie siatki

sin θ = mλ/d = 1·500 × 10⁻⁹/(1,667 × 10⁻⁶) = 0,3
θ = 17,46°

Odpowiedź

θ1 = 17,46°

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics